Advies van Guido Bayens beschouwd vanuit de NORA Gebruikersraad: verschil tussen versies

Versie van 9 jan 2026 00:42

LET OP
Deze pagina is nog in opbouw en bevat nog geen gevalideerde teksten.

Verantwoordingbewerken

Een werkgroep van 9 leden van de NORA Gebruikersraad heeft het adviesrapport van Guido Bayens geanalyseerd op impact voor het beheer en inhoud van de NORA en impact op de NORA Gebruikersraad en -community. Hiertoe zijn de volgende stappen doorlopen:

18dec25 de eerste afstemming
inhoudelijke analyses + reacties
6jan26 een eerste opzetje voor reactie voorleggen bij BZK/BADO
13jan26 onze opzet onderling delen en laatste puntjes op de i zetten
20jan26 bespreking in de NORA Gebruikersraad

Samenvatting van onze review van het adviesrapport Architectuurfunctie Digitale Overheidbewerken

Er is een duidelijke trend naar meer centrale regie en sturing binnen de overheid, mede omdat het tempo van verandering te laag ligt en bestaande werkwijzen tekortschieten. Het lerend vermogen van organisaties kan omhoog door meer sturing te combineren met het “comply-or-explain”-principe. Dit versnelt het inzicht in knelpunten bij implementatie. De Architectuurraad kan deze uitdagingen adresseren, mits de samenstelling en werkwijze worden aangepast.

Er is namelijk een discrepantie tussen de in het adviesrapport Architectuurfunctie Digitale Overheid uitgesproken ambitie (“één digitale overheid”) en de uitwerking ervan (voorzieningsgedreven, procedureel, centraal).
Uitgangspunten van de NORA, zoals overerving, verbindende architectuurafspraken en semantische consistentie, worden onvoldoende benut wat reeds tot uiting komt in zowel de ADO 2030 als de vier GDI-domeinarchitecturen. Dit brengt significante risico’s met zich mee voor samenhang, legitimiteit en effectiviteit van de overheidsbrede architectuurfunctie en dientengevolge de daaruit voortvloeide architecturen.
Ten slotte dreigt marginalisering van NORA en de NORA-Gebruikersraad.

We onderkennen de volgende verbeterpunten:

1. Onvoldoende uitgewerkte visie op “één digitale overheid” en overmatige procedurele focusbewerken

Het adviesrapport Architectuurfunctie Digitale Overheid stuurt sterk op centralisatie en standaardisatie. Echter de visie op wat “één digitale overheid” inhoudt blijft impliciet.
Verbreding van de samenstelling van de Architectuurraad is nodig om het brede werkveld te borgen. Alle bestuurslagen moeten betrokken zijn. Het verduidelijken van de positie van de Architectuurraad in de governance-structuur is essentieel.
Het subsidiariteitsbeginsel (decentraal wat kan, centraal van moet) wordt niet expliciet besproken.
Het advies is sterk bureaucratisch gericht op overlegstructuren, vergaderfrequenties, rollen en procesafspraken. De inhoudelijke impact van deze governance-keuzes blijft echter onduidelijk.

==> Gevolg: De architectuur governance blijft onduidelijk omdat deze wordt beschreven zonder voldoende inhoudelijke ankers. Centralisatie wordt als vanzelfsprekend doel gepresenteerd zonder normatief en inhoudelijk kader.

2. Onduidelijke en asymmetrische governance tussen NORA en ADObewerken

Er is sprake van asymmetrie in besluitvorming. “Markante” keuzes van de NORA Gebruikersraad (er wordt niet gespecificeerd wat dit zijn) moeten ter advisering worden voorgelegd aan de Architectuurraad, andersom geldt dit niet.
Het is niet duidelijk wat dit betekent voor de kwaliteit, impact en consistentie van de NORA architectuurproducten en daarmee bovenal de positie van de NORA binnen het stelsel.
Er is geen helder antwoord op de vraag: welk architectuurkader is leidend bij inconsistenties?

==> Gevolg: Onduidelijke checks-and-balances en machtsverhoudingen in de architectuur governance op overheidsbreed niveau.

3. Onvoldoende toepassing van NORA-mechanismenbewerken

Het principe van overerving, een kernmechanisme binnen de NORA om samenhang tussen architectuurniveaus te borgen, wordt niet consequent toegepast binnen de Architectuur Digitale Overheid (ADO 2030) en de GDI.
GDI-architectuurproducten refereren slechts aan NORA-architectuur principes. Er worden veelal variaties op deze principes geformuleerd. Hetzelfde geldt voor definities van begrippen die al in de NORA zijn vastgesteld.
Daarmee worden de NORA verbindende architectuurafspraken (in het bijzonder de Kwaliteitsdoelen en architectuurprincipes) niet consequent vertaald naar de uitwerking.

==> Gevolg: Overerving vanuit de NORA wordt niet consequent toegepast in uitwerking van concrete architecturen (zoals project- en solution architecturen) wat interoperabiliteit en hergebruik belemmert. Hierdoor ontstaat fragmentatie en wordt aansluiting met bestaande NORA-familieleden (RORA, GEMMA, PETRA, WILMA, ROSA, etc.) bemoeilijkt.

4. Spanning tussen afspraken, standaarden en voorzieningenbewerken

Er is behoefte aan duidelijke communicatie, richtlijnen en ondersteuning bij het toepassen van standaarden en voorzieningen.
Samenhang tussen standaarden en een ontwikkelagenda voor gezamenlijke groei zijn belangrijk. De relatie met en impact van EU wetgeving en standaarden is onderbelicht in het adviesrapport.
Het GDI-principe “afspraken vóór standaarden vóór voorzieningen” wordt in de praktijk echter niet gevolgd.
In plaats van NORA kaders die per overheidsarchitectuur worden geconcretiseerd, zijn GDI-domeinarchitecturen en GDI-voorzieningen leidend gemaakt, wat slecht past bij afsprakenstelsels.
Voorzieningen worden impliciet verplicht gesteld, terwijl afspraken en standaarden onvoldoende expliciet en leidend zijn.

==> Gevolg: De architectuurbenadering van de GDI / ADO 2030 is voorzieningsgedreven in plaats van kader- en afsprakenstelsel-gedreven. De relatie met ontwikkelingen vanuit de EU is onderbelicht.

5. Risico op marginalisering van de NORAbewerken

Als rol van het Bureau Architectuur Digitale Overheid wordt onder meer voorzien in het zorgen voor het faciliteren van de NORA-community, inclusief de NORA-Gebruikersraad en de NORA expertgroepen “zodat kennisuitwisseling en onderhoud van NORA professioneel plaatsvindt”. Hieronder vallen zaken als het onderhoud van NORA Online, het organiseren van bijeenkomsten van de NORA-Gebruikersraad, van thema-sessies en webinars.
De NORA heeft in de praktijk een niet-verplichtend karakter, terwijl GDI-architecturen en ADO steeds als verplichting kunnen worden ingezet (hernieuwd CIO-stelsel per 1 januari 2026). Er bestaat het risico dat de NORA verwordt tot een “beheerder van het niet-verplichte deel”.
Bovendien is de NORA grotendeels gebaseerd op vrijwilligers, terwijl MIDO en GDI meer structureel zijn bemenst en daarmee meer onderwerpen kunnen oppakken.

==> Gevolg: Scheefgroei tussen impact, invloed, verplichtingen en capaciteit.

Onderliggende bevindingen op hoofdlijnenbewerken

Een lang document, met vooral: wat hebben we het goed gedaan als AR en Guido.
Old school model: zware governance, waarbij alles langs de AR zou moeten om goede status te geven.
Het verplichtend gedeelte zou groter worden, onder aansturing van BADO; dat kan een voordeel hebben qua duidelijkheid, maar is het ook haalbaar?
Zolang er niet 1 keuze is vanuit de besturing van de top van de ministeries en de grootste uitvoeringsorganisaties, is de koers niet duidelijk en zal de uitvoering best-effort doen.
Het lijkt een verschil van inzicht over top-down vs bottom-up, maar is het niet de bekende discussie over centraal vs decentraal sturen op digitale transitie?
De sfeer van centralisatie spreekt niet aan.
Ontmanteling van het mandaat van de NORA Gebruikersraad lijkt te worden voorgesteld met overdracht aan de AR (waar geen architectuurexpertise aanwezig is).
De NORA is een community die vanuit de uitvoering een enorme kracht heeft: ze werken samen, iedereen kan aanschuiven.
Het advies van Guido staat haaks op die kracht van de NORA community, helpt niet voor de digitale transities en heeft daarom een groot risico op mislukken.
De aanpak in het VK (NeRDS) is ook agile, modern: minder risico van falende (te grote) ICT projecten.
Een paar aanknopingspunten zijn er in het advies: inspiratie vanuit NORA e.d.
In tegenstelling tot wat in het advies staat: we zien weinig tot géén hergebruik van NORA bij de ADO2030 en de domeinarchitecturen.
Ook niet het naleven van “Afspraken voor standaarden, voor voorzieningen”: te veel advies vanuit voorzieningen en voorschrijvend, ook i.r.t. het CIO-stelsel.
Het is een hele andere beweging dan vanuit de uitvoering wordt gevolgd en nodig is.
Bij de domeinarchitectuur Toegang speelt dit ook, vooral op het niveau van de werkgroep, waardoor het bijvoorbeeld voor de Politie niet werkbaar is.
Resources met elkaar delen is wel goed: meer slagkracht voor NORA als extra handjes.
In de praktijk is het echter andersom: ADO vraagt handjes vanuit het aanbod i.p.v. vanuit de vraagsturing zoals bij NORA.
Experts moeten niet extra gaan werken aan de domeinarchitecturen, maar vooral vraaggestuurd blijven werken voor de eigen transities.
Zo blijft bij het (Rijks)cloudbeleid de autonomie van de departementen bestaan en wordt zelfs explicieter: wat heeft BZK er dan aan dat meer verplichtende inzet wordt gewenst, terwijl tegelijkertijd die autonomie sterker wordt aangezet?
Dat geldt ook voor de keuze voor MS365.
Als de governance geen ruimte geeft aan beide paradigma’s, dan wordt de samenwerking niet beter tussen de NORA community en BADO c.q. zal de afstemming tussen NORA en ADO vertragen of zelfs niet tot stand komen.
Er zijn geen lineaire, simpele, one-size-fits-all-oplossingen voor de huidige transitievraagstukken.
Centrale afspraken en kaders helpen als het helder en gemeenschappelijk is, maar er is ruimte nodig voor de individuele transities (van de 1600 overheidsorganisaties).
Er is een enorme funnel voor de uitvoering ontstaan door de algemene wetgeving vanuit BZK en de EU.
Te veel sturen op de uitvoering vanuit BZK gaat in tegen het advies vanuit WaU: BZK moet mét de uitvoering spreken, niet óver.

Onderliggende conclusies op hoofdlijnenbewerken

De NORA community is een samenwerkingsnetwerk dat actief kennis deelt die nodig is (vraaggestuurd) en nooit kennis die je niet nodig hebt (aanbodgericht).
Overheidsbreed is het nodig om alleen afspraken te maken over wat minimaal nodig is.
Dat kan alleen worden bepaald door de uitvoering: het beeld waarheen NL als samenleving beweegt kan je beleidsmatig bepalen, maar de digitale transitie ligt in handen van de uitvoering.
Diverse zaken zijn gemeenschappelijk te doen, maar alleen als daar draagvlak voor is: zelfgekozen samenwerking werkt altijd.
In de context van het stuk kan je een beeld schetsen hoe we samen met BADO verder willen.

@@ Regel 13: / Regel 13: @@
 == Samenvatting van onze review van het adviesrapport Architectuurfunctie Digitale Overheid ==
-'''Er is een duidelijke trend naar meer centrale regie en sturing binnen de overheid, mede omdat het tempo van verandering te laag ligt en bestaande werkwijzen tekortschieten. Het lerend vermogen van organisaties kan omhoog door meer sturing te combineren met het “comply-or-explain”-principe. Dit versnelt het inzicht in knelpunten bij implementatie. De Architectuurraad kan deze uitdagingen adresseren, mits de samenstelling en werkwijze worden aangepast.
+'''Er is een duidelijke trend naar meer centrale regie en sturing binnen de overheid, mede omdat het tempo van verandering te laag ligt en bestaande werkwijzen tekortschieten. Het lerend vermogen van organisaties kan omhoog door meer sturing te combineren met het “comply-or-explain”-principe. Dit versnelt het inzicht in knelpunten bij implementatie. De Architectuurraad kan deze uitdagingen adresseren, mits de samenstelling en werkwijze worden aangepast.'''
-Er is namelijk een discrepantie tussen de in het adviesrapport Architectuurfunctie Digitale Overheid uitgesproken ambitie (“één digitale overheid”) en de uitwerking ervan (voorzieningsgedreven, procedureel, centraal). <br>
+'''Er is namelijk een discrepantie tussen de in het adviesrapport Architectuurfunctie Digitale Overheid uitgesproken ambitie (“één digitale overheid”) en de uitwerking ervan (voorzieningsgedreven, procedureel, centraal).''' <br>
-Uitgangspunten van de NORA, zoals overerving, verbindende architectuurafspraken en semantische consistentie, worden onvoldoende benut wat reeds tot uiting komt in zowel de ADO 2030 als de vier GDI-domeinarchitecturen. Dit brengt significante risico’s met zich mee voor samenhang, legitimiteit en effectiviteit van de overheidsbrede architectuurfunctie en dientengevolge de daaruit voortvloeide architecturen. <br>
+'''Uitgangspunten van de NORA, zoals overerving, verbindende architectuurafspraken en semantische consistentie, worden onvoldoende benut wat reeds tot uiting komt in zowel de ADO 2030 als de vier GDI-domeinarchitecturen. Dit brengt significante risico’s met zich mee voor samenhang, legitimiteit en effectiviteit van de overheidsbrede architectuurfunctie en dientengevolge de daaruit voortvloeide architecturen.''' <br>
-Ten slotte dreigt marginalisering van NORA en de NORA-Gebruikersraad. '''
+'''Ten slotte dreigt marginalisering van NORA en de NORA-Gebruikersraad. '''
 We onderkennen de volgende verbeterpunten:

Op deze pagina