Kennismodel NORA: verschil tussen versies

Uit NORA Online
Ga naar: navigatie, zoeken
(normtieve vervangen door normatieve)
(verwerking tekstsuggesties leesbaarheid)
 
(7 tussenliggende versies door 4 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
[[Bestand:Kennismodel.png]]
+
{{NORA kennismodel menu}}
 +
__TOC__
 +
==Wat is het kennismodel NORA?==
  
Dit kennismodel, ook wel metamodel genoemd, geeft inzicht in de voor NORA relevante architectuurobjecten en hun onderlinge samenhang.  
+
Het kennismodel NORA (ook wel metamodel genoemd) geeft inzicht in de voor NORA relevante architectuurobjecten en hun onderlinge samenhang. Het kennismodel benoemt typen elementen, wat we over die elementen beschrijven, en wat de relaties zijn tussen die elementen.
Het hart wordt gevormd door de elementen [[Beleidskader]], Principe (zowel [[Basisprincipes]] als [[Afgeleide principes]]), [[Standaard]] en [[Bouwsteen]], want daarmee wordt richting gegeven aan het ontwerp en de realisatie van dienstverlening.
+
De inhoud van de wiki, de kennis die de NORA omvat, is geordend volgens deze elementen van het kennismodel. NORA maakt gebruik van verschillende bronnen om die kennis in samenhang te ontsluiten. Zo komen standaarden voornamelijk van het Forum Standaardisatie en is de Releasekalender Digitale Overheid leidend voor de definitie van bouwstenen. Op deze manier vormt NORA niet nòg een set met afspraken waar overheden zich aan moeten houden, maar biedt NORA juist een overzicht van en inzicht in bestaande afspraken voor toepassing in het ontwerp van diensten.  
+
Een voorbeeld: het Basisprincipe [[Vindbaar]] is een wiki-pagina van het elementtype '[[Basisprincipe]]'. We hebben ingesteld dat een Basisprincipe een ID, een Stelling en een Beschrijving hebben (onder andere). We hebben ook ingesteld dat er een "[[Eigenschap:Is beinvloed door]]"-relatie kan zijn, en dat die van een Basisprincipe alleen kan lopen naar een [[Beleidskader]].
  
Het element [[Begrippenkader|Begrip]] omvat de verklaring van de gebruikte architectuur-termen (vaak jargon van de specialisten).
+
Het hart wordt gevormd door de elementen Principe (zowel [[Basisprincipe]] als [[Afgeleid principe]]), [[Standaard]] en [[Bouwsteen]];  daarmee wordt richting gegeven aan het ontwerp en de realisatie van dienstverlening.  
  
Het element [[Thema's|Thema]] geeft de mogelijkheid om actuele vraagstukken te beschrijven in termen van de elementen van het kennismodel, waardoor samenhang voor dat thema wordt aangebracht met de bestaande digitale infrastructuur van de overheid.  
+
Een overzicht van de elementtypen staat op de pagina [[Kennismodel NORA/De indeling van NORA uitgelegd|'Indeling en inhoud']].
  
==Gebaseerd op ArchiMate en Togaf==
+
==Uitwerking in de semantische wiki==
Er is zo veel mogelijk gebruik gemaakt van de standaarden TOGAF en ArchiMate. Daarmee sluit de kennis in NORA aan bij de praktijk en taal van architecten. Door een gezamenlijke taal te hanteren, kunnen [[Tabel met alle dochters|NORA dochters]] eenduidig voortbouwen op de algemene kennis in NORA. Ook helpt het de architecten van verschillende overheidsorganisaties die diensten (her)ontwerpen, om snel verschillen en overeenkomsten in kaart te brengen. Zo zullen diensten beter op elkaar gaan aansluiten.  
+
NORAonline is een semantische wiki. Dat betekent dat relaties (koppelingen) tussen pagina's een betekenis kunnen krijgen, en pagina's eigenschappen kunnen krijgen. Dit kan daarna weer worden bevraagd, zoals: "''Toon alle pagina's die relatie "realiseert" hebben, naar basisprincipe Vindbaar''".
 +
 
 +
Het kennismodel is de configuratie van die structuur in de semantische wiki.
 +
 
 +
De wiki ziet dat 'Vindbaar' van het elementtype 'Basisprincipe' is, en toont de sjabloon voor basisprincipes. De relaties die op andere pagina's gelegd zijn náár de pagina Vindbaar, worden automatisch getoond.
 +
 
 +
Als een redacteur Vindbaar wil aanpassen, toont de wiki een formulier met de eigenschappen en relaties die mogelijk zijn. Omdat de eigenschap [[Eigenschap:Rationale|Rationale]] altijd een tekstveld is, toont het formulier een tekstveld met meerdere regels; [[Eigenschap:Redactionele wijzigingsdatum|Redactionele wijzigingsdatum]] is een datum, dus toont de wiki een datumkiezer.
 +
 
 +
==Uitgangspunten bij het kennismodel==
 +
Bij het maken en bijwerken van het kennismodel letten we telkens op deze punten.
 +
 
 +
* Architectuurbeschrijvingen moeten bruikbaar zijn:
 +
** Zoveel mogelijk wordt aangesloten bij standaarden en gebruiken binnen de architectuur. Primair ArchiMate, daarna TOGAF 9.1 en wat bij NORA Familieleden reeds gebruikelijk is (zie ook hieronder);
 +
** Waar de overheidsarchitectuur iets bijzonders vraagt, probeert NORA een praktische invulling te maken, rekening houdend met dochters die voortbouwen op NORA;
 +
** NORA overbrugt IT en beleid. NORA moet herkenbaarheid voor bestuurders en managers bieden op een iets technischer niveau dan beleid. Tegelijk biedt NORA voor techneuten een breder perspectief.
 +
* NORA gaat over interoperabiliteit:
 +
** NORA’s primaire taak is zorgen dat overheden beter kunnen samenwerken. Wanneer NORA praktisch advies geeft hoe overheden kunnen werken, staat duidelijk dat het niet-normatieve informatie is.
 +
* Waar het kennismodel niet meer past om kennis te ontsluiten, worden uitbreidingen afgestemd met anderen om zo breed mogelijk gedragen en begrjipbaar te zijn. Wijzigingen worden gedocumenteerd.<ref>[[Kennismodel NORA/Wijzigingen]]</ref>
 +
* NORA is duurzaam en overerfbaar:
 +
** Wanneer het kennismodel van NORA wordt aangepast (definities aangepast, attributen toegevoegd), wordt dat in een nieuwsbericht geplaatst en worden geïnteresseerden daarvan op de hoogte gesteld.
 +
* NORA is online vindbaar:
 +
** Pagina’s hebben duurzame links;
 +
** Pagina’s hebben begrijpelijke, korte namen;
 +
** Pagina’s zijn zo ingericht dat ze makkelijk vindbaar zijn.
 +
 
 +
===Conventie bij naamgeving===
 +
Voor paginanamen gebruiken we deze regels:
 +
* Bij afkortingen: Eerst de afkorting, dan tussen haken de volledige naam. Dit helpt snel naar de pagina navigeren of koppelen (type-ahead-find), voorspelbare naamgeving, en vindbaarheid via bijvoorbeeld zoekmachines;
 +
* Bij afkortingen
 +
* Bij normatieve elementen van NORA zit een ID, naast de naam;
 +
** De ID is uniek en wordt niet hergebruikt wanneer het element een significante aanpassing krijgt;
 +
** De ID is als volgt samengesteld: XXNN (twee letters voor het elementtype, twee cijfers voor volgnummer).
 +
 
 +
===Gebaseerd op ArchiMate en Togaf===
 +
Er is zo veel mogelijk gebruik gemaakt van de standaarden TOGAF en ArchiMate. Daarmee sluit de kennis in NORA aan bij de praktijk en taal van architecten. Door een gezamenlijke taal te hanteren kunnen [[Tabel met alle dochters|NORA dochters]] eenduidig voortbouwen op de algemene kennis die in NORA staat. Ook helpt het de architecten van verschillende overheidsorganisaties, die diensten (her)ontwerpen, om snel verschillen en overeenkomsten in kaart te brengen.
  
 
Conform eerdere besluitvorming <ref>[[NORA Architectuur Board/2014-03-26#6. ArchiMate|Besluit in NORA Architectuur Board van 26 maart 2014]]</ref> is het kennismodel beschreven in de Archimate-notatie (conform ArchiMate 2.0 specificatie).
 
Conform eerdere besluitvorming <ref>[[NORA Architectuur Board/2014-03-26#6. ArchiMate|Besluit in NORA Architectuur Board van 26 maart 2014]]</ref> is het kennismodel beschreven in de Archimate-notatie (conform ArchiMate 2.0 specificatie).
 
Voor normatieve uitspraken wordt gebruik gemaakt van de ArchiMate 2.0 motivational extension. Deze uitbreiding op de ArchiMate kern introduceert zogenaamde Motivational Elements (‘uitspraken’), waaronder Goals (NORA: Doelen), Principles (NORA: Principes) en Requirements (NORA: Normen). Er bestaat een hiërarchische relatie tussen deze elementen: Normen realiseren Principes, Principes realiseren Doelen. Op het niveau van Principes is binnen NORA nog een verdere hiërarchische tweedeling aangebracht: Basisprincipes worden gerealiseerd door Afgeleide Principes.
 
Voor normatieve uitspraken wordt gebruik gemaakt van de ArchiMate 2.0 motivational extension. Deze uitbreiding op de ArchiMate kern introduceert zogenaamde Motivational Elements (‘uitspraken’), waaronder Goals (NORA: Doelen), Principles (NORA: Principes) en Requirements (NORA: Normen). Er bestaat een hiërarchische relatie tussen deze elementen: Normen realiseren Principes, Principes realiseren Doelen. Op het niveau van Principes is binnen NORA nog een verdere hiërarchische tweedeling aangebracht: Basisprincipes worden gerealiseerd door Afgeleide Principes.
  
==NORA Dashboard==
+
==Verbinding met NORA Familieleden==
Deze functionaliteit maakt het mogelijk om de kennis in de NORA vergelijkbaar en overerfbaar te maken voor de kennis in NORA dochters.
+
De semantische wiki maakt het mogelijk om de kennis in de NORA vergelijkbaar en overerfbaar te maken voor de kennis in andere leden van de NORA Familie.
Een voorwaarde hiervoor is dat die kennis soortgelijke typering kent: de kennismodellen moeten daartoe op elkaar zijn afgestemd en met name de basis elementen Principes, Standaarden en Bouwstenen. De kennismodellen van de NORA-dochters zijn momenteel nog niet afdoende op het kennismodel van de NORA afgestemd om overerving geheel geautomatiseerd te laten verlopen. Met de ROSA en de EAR zijn echter al de eerste [[Semantisch web van architectuurwiki's|geautomatiseerde overervingen]] gerealiseerd. Bekijk, bij voorbeeld, het [[Overzicht principes ROSA uit NORA]].
+
Een voorwaarde hiervoor is, dat die kennis soortgelijke typering kent: de kennismodellen moeten daartoe op elkaar zijn afgestemd, met name de basiselementen Principe, Standaard en Bouwsteen. Zo komen standaarden voornamelijk van het Forum Standaardisatie en worden bronnen zo veel mogelijk aangehaald.  
  
Zie ook wat over de kennismodellen van NORA-dochters is aangegeven bij [[begrippenkader]].  
+
We willen namelijk niet dat NORA nóg een set met afspraken is waar overheden zich aan moeten houden. NORA biedt juist een overzicht van bestaande afspraken die je kan gebruiken in ontwerpen van diensten.
  
==Uitgebreid Kennismodel==
+
Met de ROSA en de EAR zijn echter al de eerste [[Semantisch web van architectuurwiki's|geautomatiseerde overervingen]] gerealiseerd. Bekijk, bijvoorbeeld, het [[Overzicht principes ROSA uit NORA]]. De ambitie is dat andere architecturen de afspraken uit NORA kunnen overnemen en duiden in hun specifieke context.
Meer in detail, d.w.z. naast de architectuurobjecten (elementen) ook inclusief de attributen, ziet het kennismodel NORA er als volgt uit:
+
[[Bestand:NORMA.jpg]]
+
Zie ook wat over de kennismodellen van NORA Familieleden is aangegeven bij [[begrippenkader]].
[[:Categorie:Kennismodel NORA|Bekijk het kennismodel ook in de wiki.]]
 
  
[[Categorie:NORA2015]]
 
 
==Voetnoten==
 
==Voetnoten==
 
<references />
 
<references />

Huidige versie van 3 jun 2020 om 22:36

NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur kennismodel

Wat is het kennismodel NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur?

Het kennismodel NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur (ook wel metamodel genoemd) geeft inzicht in de voor NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur relevante architectuurobjecten en hun onderlinge samenhang. Het kennismodel benoemt typen elementen, wat we over die elementen beschrijven, en wat de relaties zijn tussen die elementen.

Een voorbeeld: het Basisprincipe Vindbaar is een wiki-pagina van het elementtype 'Basisprincipe'. We hebben ingesteld dat een Basisprincipe een ID, een Stelling en een Beschrijving hebben (onder andere). We hebben ook ingesteld dat er een "Eigenschap:Is beinvloed door"-relatie kan zijn, en dat die van een Basisprincipe alleen kan lopen naar een Beleidskader.

Het hart wordt gevormd door de elementen Principe (zowel Basisprincipe als Afgeleid principe), Standaard en Bouwsteen; daarmee wordt richting gegevenWeergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat aan het ontwerp en de realisatie van dienstverlening.

Een overzicht van de elementtypen staat op de pagina 'Indeling en inhoud'.

Uitwerking in de semantische wiki

NORAonline is een semantische wiki. Dat betekent dat relaties (koppelingen) tussen pagina's een betekenis kunnen krijgen, en pagina's eigenschappen kunnen krijgen. Dit kan daarna weer worden bevraagd, zoals: "Toon alle pagina's die relatie "realiseert" hebben, naar basisprincipe Vindbaar".

Het kennismodel is de configuratie van die structuur in de semantische wiki.

De wiki ziet dat 'Vindbaar' van het elementtype 'Basisprincipe' is, en toont de sjabloon voor basisprincipes. De relaties die op andere pagina's gelegd zijn náár de pagina Vindbaar, worden automatisch getoond.

Als een redacteur Vindbaar wil aanpassen, toont de wiki een formulier met de eigenschappen en relaties die mogelijk zijn. Omdat de eigenschap Rationale altijd een tekstveld is, toont het formulier een tekstveld met meerdere regels; Redactionele wijzigingsdatum is een datum, dus toont de wiki een datumkiezer.

Uitgangspunten bij het kennismodel

Bij het maken en bijwerken van het kennismodel letten we telkens op deze punten.

  • Architectuurbeschrijvingen moeten bruikbaar zijn:
    • Zoveel mogelijk wordt aangesloten bij standaarden en gebruiken binnen de architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen.. Primair ArchiMate, daarna TOGAF 9.1 en wat bij NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur Familieleden reeds gebruikelijk is (zie ook hieronder);
    • Waar de overheidsarchitectuur iets bijzonders vraagt, probeert NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur een praktische invulling te maken, rekening houdend met dochters die voortbouwen op NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur;
    • NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur overbrugt IT en beleid. NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur moet herkenbaarheid voor bestuurders en managers bieden op een iets technischer niveau dan beleid. Tegelijk biedt NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur voor techneuten een breder perspectief.
  • NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur gaat over interoperabiliteitInteroperabiliteit is het vermogen van organisaties (en hun processen en systemen) om effectief en efficiënt informatie te delen met hun omgeving:
    • NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur’s primaire taak is zorgen dat overheden beter kunnen samenwerken. Wanneer NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur praktisch advies geeft hoe overheden kunnen werken, staat duidelijk dat het niet-normatieve informatie is.
  • Waar het kennismodel niet meer past om kennis te ontsluiten, worden uitbreidingen afgestemd met anderen om zo breed mogelijk gedragen en begrjipbaar te zijn. Wijzigingen worden gedocumenteerd.[1]
  • NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur is duurzaam en overerfbaar:
    • Wanneer het kennismodel van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur wordt aangepast (definities aangepast, attributen toegevoegd), wordt dat in een nieuwsbericht geplaatst en worden geïnteresseerden daarvan op de hoogte gesteld.
  • NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur is online vindbaar:
    • Pagina’s hebben duurzame links;
    • Pagina’s hebben begrijpelijke, korte namen;
    • Pagina’s zijn zo ingericht dat ze makkelijk vindbaar zijn.

Conventie bij naamgeving

Voor paginanamen gebruiken we deze regels:

  • Bij afkortingen: Eerst de afkorting, dan tussen haken de volledige naam. Dit helpt snel naar de pagina navigeren of koppelen (type-ahead-find), voorspelbare naamgeving, en vindbaarheidHoudt in dat informatie binnen redelijke termijn kan worden gevonden. via bijvoorbeeld zoekmachines;
  • Bij afkortingen
  • Bij normatieve elementen van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur zit een ID, naast de naam;
    • De ID is uniek en wordt niet hergebruikt wanneer het element een significante aanpassing krijgt;
    • De ID is als volgt samengesteld: XXNN (twee letters voor het elementtype, twee cijfers voor volgnummer).

Gebaseerd op ArchiMate en Togaf

Er is zo veel mogelijk gebruik gemaakt van de standaarden TOGAF en ArchiMate. Daarmee sluit de kennis in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur aan bij de praktijk en taal van architecten. Door een gezamenlijke taal te hanteren kunnen NORA dochters eenduidig voortbouwen op de algemene kennis die in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur staat. Ook helpt het de architecten van verschillende overheidsorganisaties, die diensten (her)ontwerpen, om snel verschillen en overeenkomsten in kaart te brengen.

Conform eerdere besluitvorming [2] is het kennismodel beschreven in de Archimate-notatie (conform ArchiMate 2.0 specificatie). Voor normatieve uitspraken wordt gebruik gemaakt van de ArchiMate 2.0 motivational extension. Deze uitbreiding op de ArchiMate kern introduceert zogenaamde Motivational Elements (‘uitspraken’), waaronder Goals (NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur: Doelen), Principles (NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur: Principes) en Requirements (NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur: Normen). Er bestaat een hiërarchische relatie tussen deze elementen: Normen realiseren Principes, Principes realiseren Doelen. Op het niveau van Principes is binnen NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur nog een verdere hiërarchische tweedeling aangebracht: Basisprincipes worden gerealiseerd door Afgeleide Principes.

Verbinding met NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur Familieleden

De semantische wiki maakt het mogelijk om de kennis in de NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur vergelijkbaar en overerfbaar te maken voor de kennis in andere leden van de NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur Familie. Een voorwaarde hiervoor is, dat die kennis soortgelijke typering kent: de kennismodellen moeten daartoe op elkaar zijn afgestemd, met name de basiselementen Principe, Standaard en Bouwsteen. Zo komen standaarden voornamelijk van het Forum Standaardisatie en worden bronnen zo veel mogelijk aangehaald.

We willen namelijk niet dat NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur nóg een set met afspraken is waar overheden zich aan moeten houden. NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur biedt juist een overzicht van bestaande afspraken die je kan gebruiken in ontwerpen van diensten.

Met de ROSA en de EAR zijn echter al de eerste geautomatiseerde overervingen gerealiseerd. Bekijk, bijvoorbeeld, het Overzicht principes ROSA uit NORA. De ambitie is dat andere architecturen de afspraken uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur kunnen overnemen en duiden in hun specifieke context.

Zie ook wat over de kennismodellen van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur Familieleden is aangegeven bij begrippenkader.

Voetnoten

  1. Kennismodel NORA/Wijzigingen
  2. Besluit in NORA Architectuur Board van 26 maart 2014