Semantiek/over

Uit NORA Online
< Semantiek
Versie door NCoppens (Overleg | bijdragen) op 7 jul 2014 om 16:27 (versie 2017-07-03)

Ga naar: navigatie, zoeken


semantiek'(<Fr.-Gr.), v., 1. leer van de betekenis der woorden;

semantisch bn. bw. -2. de betekenis betreffend.

Het belang van semantiek

De basis voor interoperabiliteitInteroperabiliteit is het vermogen van organisaties (en hun processen en systemen) om effectief en efficiënt informatie te delen met hun omgeving is wederzijds begrip. De betekenis van diensten, gegevens en de woorden die voor de beschrijving daarvan gebruikt worden moet duidelijk zijn. In NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur is dat principe vastgelegd in het Basisprincipe 06: Transparant. Meer specifiek voor geleverde diensten en gegevens is dit nader uitgewerkt in de afgeleide principes AP5: “De dienst is nauwkeurig beschreven” respectievelijk AP17: “Informatieobjecten zijn systematisch beschreven en op passende wijze gemodelleerd”.

Hoe beschrijf je betekenis?

Voor het beschrijven van semantiek zijn er verschillende benaderingswijzen. De algemene betekenis van woorden kan worden opgezocht in een woordenboek of encyclopedie, waarin korte definities van de aangeduide begrippen zijn opgenomen.

In een specifieke context kunnen woorden echter ook een specifieke betekenis hebben. Wordt de betekenis opgenomen in een semantisch model en moet deze vergeleken kunnen worden met die van andere begrippen, bijvoorbeeld met die in het domein van de afnemerDe persoon of organisatie die een dienst in ontvangst neemt. Dit kan een burger, een (medewerker van een) bedrijf of instelling dan wel een collega binnen de eigen of een andere organisatie zijn., dan is aanvullende informatie nodig. Een sinds Aristoteles gebruikelijke methode voor definiëren is het beschrijven van overeenkomsten en verschillen met andere begrippen[1]. Hierbij wordt eerst het naast hogere begrip (generalisatie) benoemd dat de kenmerken beschrijft die het begrip daarmee gemeen heeft en vervolgens het specifieke kenmerk dat deze specialisatie daarvan onderscheid van andere. Als twee verschillende begrippen op die wijze gedefinieerd zijn kunnen ze met elkaar vergeleken worden door eerst te zoeken naar een gemeenschappelijke generalisatie. De kenmerken daarvan hebben de beide begrippen dan gemeen. De paden naar de specialisaties de beide begrippen daarvan vormen leveren de kenmerkende verschillen op.

Vanaf de 19e eeuw is deze definitieleer verder geformaliseerd en uitgebreid in de vorm van de propositie- en de predicatenlogica. Op basis daarvan zijn diverse benaderingen ontstaan voor gebruik in de informatica. Een overzicht van gebruikelijke benaderingswijzen bij het beschrijven van semantiek is te vinden in de Landkaart semantische interoperabiliteit.

Waar vind ik de betekenis van gegevens uit een specifieke sector?

De betekenis van begrippen en gegevens in de diverse sectoren is vastgelegd in diverse vormen van Gegevenswoordenboeken. NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur biedt hiermee een niet uitputtend overzicht. Ontbreekt er één of is het een verouderde versie? Meld dit alstublieft aan architectuur@ictu.nl.

Daarnaast biedt de Stelselcatalogus een ingang naar de meest relevante begrippen van overheidsbeleid en wetgeving die zijn opgenomen in de basisregistraties.

Standaarden bij de beschrijving van informatieobjecten

Om tot meer uniformiteit te komen in de systematische beschrijving van informatieobjecten (afgeleid principe 17) is een handreiking opgesteld. Naast verwijzingen naar standaarden biedt deze handreiking een stappenplan en een overzicht van veel gebruikte metagegevens met gegevensmodel, dat als leidraad kan dienen bij het opzetten van een interoperabele gegevenscatalogus. De metagegevens zijn voorzien van referentienamen en -definities, omdat deze per standaard verschillen. Het model vormt zelf geen standaard, maar combineert metagegevens en relaties uit catalogi inzake semantiek, registratiegegevens en syntax en dekt daarmee de behoefte van zowel raadplegers als ontwikkelaars. De handreiking is niet bindend, maar melding van de reden van eventuele afwijking wordt ten zeerste gewaardeerd ter verdere verbetering en toelichting. In die zin is het 'pas toe of leg uit' principe hier wel van toepassing.

Het begrip informatieobject in AP17 is enerzijds ontleend aan de standaarden voor ongestructureerde gegevens als NEN-ISO 23081 (archiefbescheiden), Richtlijn metagegevens Overheid (RMO) en Overheids Web Metadata Standaard (OWMS). Voor dit onderdeel zijn reeds handreikingen beschikbaar, inclusief de daarbij te gebruiken metagegevens en hun gegevensstructuur. Daarom wordt daarvoor kortheidshalve verwezen naar de standaarden. In AP17 worden onder het begrip informatieobject echter ook de afzonderlijke gestructureerde gegevens verstaan, waarvoor de handreiking vooral is bedoeld.


  1. “Definitio fit per genus proximum et differentiam specificam,” Aristoteles, 384 – 322 v. Chr.