Afstemming ADO 2030 en NORA
Status en verantwoording[bewerken]
Op basis van diverse besprekingen in de NORA Gebruikersraad en besprekingen tussen Bureau Architectuur / bMIDO en NORA Beheer, is een “missie voor de architecten-community” geformuleerd en wordt een aantal stappen voorgesteld waarmee de NORA, de ADO en de GDI-domeinarchitecturen optimaal op elkaar kunnen worden afgestemd.
We hebben dat gevisualiseerd en toegelicht.
Let op. Het is nog “work in progress”. Het is een complex vraagstuk gebleken waar we als denk- en werkgroep nog geen definitief antwoord op hebben. Een belangrijke reden daarvoor is dat beperkt zicht is op de behoefte vanuit de gebruikers, jullie als architect en beheerder van overheidsarchitecturen.
Het is dus belangrijk om jouw behoefte en mening naar voren te brengen bij deze discussie.
Missie voor de architecten-community[bewerken]
Alle architectuur (inhoud) bij elkaar brengen en zo goed als mogelijk op elkaar afstemmen (hergebruiken), zodat de architecten bij de overheid alles over overheidsarchitectuur via slechts één publicatieplatform NORAonline kunnen benaderen en daarbij kunnen vertrouwen op onderlinge consistentie van afzonderlijke onderdelen.
co-Beheer van de 1 overheid(referentie)architectuur[bewerken]
Het publiceren en beheren van inhoud op de NORAonline kan door verschillende expert/werkgroepen worden gedaan, zolang ze de onderlinge consistentie van hun onderwerpen maar borgen volgens de afgesproken beheerregels.
De NORA wordt door expertgroepen doorontwikkeld en vastgesteld onder de governance van de NORA Gebruikersraad, met bekrachtiging door de Architectuurraad GDI/DO en het OBDO. Tegelijkertijd worden de Architectuur Digitale Overheid 2030 en de GDI-domeinarchitecturen door werkgroepen onder de governance van de Architectuurraad GDI/DO en het OBDO uitgewerkt en vastgesteld.
Bij de NORA (en dus ook NORAonline) worden de volgende beheerregels gehanteerd: Wijzigingsproces NORA en Kaders voor kennisdeling.
Het gaat daarbij met name om de volgende architectuur (inhoud):
- NORA biedt verbindende afspraken, in de vorm van kernwaarden, kwaliteitsdoelen voor dienstverlening, architectuurprincipes en bijbehorende implicaties en referentie-architectuur om dienstverlening te ontwerpen die in lijn is met vigerend algemeen (ICT)beleid en de visie op dienstverlening van de overheid.
- Op basis van de NORA zijn véél (tenminste 71) overheidsarchitecturen ontwikkeld, zoals voor domeinen en ketens (Zorg, Onderwijs, Sociale Sector, Strafrechtketen e.d.) en voor specifieke overheidsorganisaties (gemeenten, provincies, waterschappen, ministeries, MFG-partijen e.d.).
- Met de ADO 2030 hebben we een beschrijving van waar we als overheid naar toe willen en welke dienstverlening we willen bieden in 2030.
- Daartoe zijn 4 architecturen ontwikkeld voor de GDI-domeinen Interactie, Toegang, Gegevensuitwisseling en Infrastructuur. Deze domeinarchitecturen geven de benodigde verandering en guardrails om binnen zo'n domein invulling te geven aan die ADO 2030.
Al deze architecturen kennen dus een eigen, specifieke governance structuur.
ADO en GDI-domeinen kennen een sturing vanuit de Architectuurraad en PGDI.
NORA en NORAonline kennen een sturing vanuit de NORA Gebruikersraad.
De overige overheidsarchitecturen (Enterprise Architecturen en/of Domein- en Ketenarchitecturen) kennen een sturing vanuit de betreffende overheidsorganisaties en/of samenwerkingsverbanden.
Zie de bron van deze afbeelding: MIRO-bord Relaties tussen overheidsarchitecturen
Voorgestelde stappen[bewerken]
1. We gaan gezamenlijk, d.w.z. alle betrokken bij de ADO, GDI-domeinen en de NORA, een transitie in waarbij de architecturen van de ADO/GDI en NORA inhoudelijk gaan afstemmen en publiceren in de NORAonline, zie bovenstaande afbeelding.
Gewezen is op duidelijke raakvlakken tussen ADO2030 en NORA die verder onderzocht moeten worden. Vanuit het TOGAF-raamwerk kan de ADO worden gezien als een architectuurvisie voor het (allesomvattende) domein dienstverlening. Ook wordt het principe “afspraken boven standaarden boven voorzieningen” benadrukt, dat leidend zou moeten zijn, maar nog onvoldoende wordt toegepast in de GDI-domeinarchitecturen. Het voorstel is om dit via de Gebruikersraad NORA te agenderen.
2. De huidige Architectuur Digitale Overheid 2030 bestaat uit twee delen: 1 deel voor bestuurders en 1 deel voor architecten.
In de tweede helft van 2025 zal het werk starten voor een grote revisie van de ADO 2030, nu de domeinarchitecturen er zijn kan de ADO een andere vorm krijgen.
Een hernieuwd beeld op de toekomst van de Digitale Overheid, begrijpelijk voor zowel bestuurders als architecten met daarin een samenhangend beeld (letterlijk) van de inmiddels uitgewerkte GDI-domeinen. Zodat de ADO2030 wederom gebruikt kan worden als richtinggevend instrument: zowel voor overheidsarchitecturen als voor overheidsbrede programma's.
3. De ADO geeft een toekomstbeeld op bestuurlijk niveau van de overheid en de overheidsdienstverlening en de (technologische) ontwikkelingen die daarbij spelen, inclusief aspecten van de NDS en Meerjarenvisie GDI.
Dat toekomstbeeld kunnen we aanvullen met verwijzingen naar uitwerkingen in de NORA, de GDI-domeinarchitecturen en/of andere architecturen van de NORA Familie.
4. Het vormgeven van die nieuwe ADO2030 willen we nadrukkelijk samen doen, interbestuurlijk tot een gedragen resultaat komen, met betrokkenheid van de OWG en NORA Beheer en onder aansturing van de Architectuurraad GDI/DO.
5. De ADO en de GDI-domeinarchitecturen gaan we openbaar en afgestemd beschikbaar maken via NORA(online), want momenteel zijn ze te verborgen (als .pdf in een afgeschermde Pleio-omgeving).
6. Om de teksten, inhoud die we op NORAonline publiceren, consistent te houden -en daarmee 1 consistente overheids(referentie)architectuur te bevorderen- zijn regels voor het beheer afgesproken: Wijzigingsproces NORA en Binnen welke kaders moet kennisdeling op noraonline blijven.
Het publiceren van de GDI-domeinarchitecturen in .pdf vorm op NORAonline zónder dat de inhoud daarvan is afgestemd op de reeds aanwezige inhoud van NORAonline, zal verwarrend zijn en het gebruik belemmeren.
Een overweging daarbij is om het beheer van die GDI-domeinarchitecturen direct in NORAonline te laten plaatsvinden (zoals ook het BFS doet met de standaarden), met de mogelijkheid een extractie te maken om het als "losstaand product" te verspreiden.
Zo is de GDI-domeinarchitectuur Gegevensuitwisseling reeds in NORAonline opgenomen, met tevens een uitwerking in een ArchiMate-model met bijbehorende beschrijvingen.
Hiermee testen we onze eerste opzet van de procedures voor het werken met ArchiMate-modellen en krijgen we zicht op concrete inhoudelijke verschillen die we zullen moeten verwerken. Denk onder meer aan gebruikte begrippen.
Het vraagstuk dat daarbij speelt is in hoeverre een beheerder van zo'n (GDI-domein)architectuur zelf kan bepalen welke afstemming op de inhoud van NORA wordt gerealiseerd, dan wel dat die afweging ligt bij de NORA Gebruikersraad en de NORA Familie en -community.
7. Het beheer van NORAonline inhoud is van wezenlijk belang en daarom ook specifiek aandachtspunt geweest bij de Redesign 2024. Elke pagina is voorzien van een eigenaar, beheerder en contactpersoon. Dat kan soms dezelfde persoon zijn, maar doorgaans is daar een expertgroep en/of community aan verbonden.
Omdat onderwerpen en thema’s onderlinge relaties kennen, evenals (referentie)architecturen, zijn er altijd raakvlakken waar die beheerders elkaar kunnen -en doorgaans ook moeten- helpen.
Bij Keuzes kennis & communityplatform staat nog meer uitleg over het beheer.
8. Behoefte is aan een metamodel waarin overheidsarchitecturen (zoals van de bestuurslagen, domeinen, ketens en thema's) overheidsbreed worden geordend. We gaan die overheidsarchitecturen afstemmen via de kennismodellen (metamodellen).
Benadrukt is dat elke architectuur zou moeten werken volgens een ArchiMate-metamodel, dat metamodellen binnen de NORA(online) op elkaar afgestemd moeten zijn, en dat ook voorzieningenarchitecturen van de GDI/DO in deze hiërarchie moeten worden opgenomen.
Het idee is om deze ArchiMate-modellen te consolideren in één centrale repository op NORAonline.
9. We vragen de overheidsorganisaties om te reageren in hoeverre het toekomstbeeld van de ADO 2030 en de GDI-domeinarchitecturen voor hen haalbaar is, zodat we kunnen bepalen hoe snel de digitale transitie vorm kan krijgen en dus in hoeverre op de ontwikkeling van de overheidsdienstverlening / Digitale Overheid kan worden gestuurd vanuit OBDO / PGDI en wat daartoe in NORAonline aanvullend en/of anders gepubliceerd moet worden.
Denk hierbij aan een enquête die we vanuit ICTU kunnen uitzetten bij de ca. 70 beheerders van overheidsarchitecturen waarmee we regelmatig contact hebben. De 15 MFG-partijen en 10 grootste gemeenten zijn daar onderdeel van. De resultaten van die enquête kunnen worden gebruikt in het gesprek op bestuurlijk niveau, tussen vertegenwoordigers in het OBDO en directies van uitvoeringsorganisaties.
10. De informatie in ADO deel 2 varieert van wetgeving, streefbeelden, principes / uitgangspunten, standaarden, normen tot voorzieningen enz.
Uit een verkenning van NORA Beheer is gebleken dat de NORA Architectuurprincipes en Implicaties, en ook enkele onderwerpen en thema’s, kunnen winnen aan kwaliteit en diepgang wanneer ze worden aangevuld met specifieke informatie die is opgenomen in ADO deel 2.
Het voorstel is om vanuit NORA Beheer een compact stappenplan te maken met wat (tussen)resultaten en tijdlijnen om die informatie uit de ADO over te nemen.
Het gaat hier in feite om het actualiseren van NORA op basis van nieuw beleid, dus van ADO2030 naar NORA.
11. We gaan de samenwerking en kennisdeling bevorderen tussen de architecten die betrokken zijn bij de GDI/DO en de architecten die betrokken zijn bij de NORA Gebruikersraad en de NORA expertgroepen.
Voor de Werkgroepen van de GDI/DO zal die samenwerking met de NORA expertgroepen op vrij natuurlijk manier tot stand kunnen komen doordat de betreffende GDI-domeinarchitecturen in de NORAonline worden opgenomen en daarmee onderhoud / beheer van de betrokkenen vraagt.
12. De Klankbordgroepen, Overkoepelende Werkgroep (OWG) en Werkgroepen van de GDI/DO en de expert- en werkgroepen van (de achterban van) de NORA Gebruikersraad hebben allen review-potentie.
We gaan daarom een gemeenschappelijk reviewproces opzetten. Uitgangspunt is dat iedereen het gevoel krijgt dat hij/zij gehoord is en dat de reactie zo goed als mogelijk is verwerkt.
Voor review van de inhoud van NORAonline wordt gebruik gemaakt van het bestaande proces: Wijzigingsproces NORA.
Voor de Overkoepelende Werkgroep zijn specifieke inzetten voorzien, zoals reviews van PSA’s van grote programma’s of het uitwerken van streefbeelden, visies.
Het lijkt goed om de huidige leden van de Overkoepelende Werkgroep te betrekken bij het opstellen van een compact stappenplan hier voor en dat te bespreken met de betreffende klankbord-, expert- en werkgroepen.
29 augustus 2025 00:47:23
11 juni 2025 21:01:50
29 augustus 2025 00:47:23
6
Informatief
