Begrippen Domeinarchitectuur Gegevensuitwisseling

Hier staat een overzicht van de begrippen en hun status in het NORA Begrippenkader - Gegevensuitwisseling

Contactpersoon: Danny Greefhorst, neem contact op

Zoeken naar begrippen, kan met dit zoekformulier

Aantal: 55

Begrip	Definitie	Toelichting	Status redactie
afleidingsregel	Een regel die beschrijft hoe iets afgeleid kan worden van andere dingen.	Een afleidingsregel kan bijvoorbeeld aangeven dat de leeftijd van iemand is afgeleid van zijn/haar geboortedatum en de huidige datum. Een transformatieregel is ook een afleidingsregel, waarbij de regel de gegevens in een gegevensmodel van een doel afleidt uit gegevens in een gegevensmodel van een bron.	Voorgesteld
attribuutsoort	De typering van gelijksoortige gegevens die voor een objecttype van toepassing is.	De gegevens "Jan" en "Katrien" worden als gelijksoortig gezien en worden daarom ondergebracht in Attribuutsoort naam. Je kan ook zeggen, het Objecttype Persoon heeft een Attribuutsoort naam en deze is geschikt om gegevens in te plaatsen. Aan elk Objecttype worden nul, één, of meer attribuutsoorten toegekend. In een informatiemodel wordt alleen een voor het domein relevant Attribuutsoort opgenomen bij een Objecttype. Attribuutsoorten worden ook wel kenmerken of eigenschappen genoemd. Dit zijn het ook, maar ook andere modelelementen vallen onder deze omschrijving. Zo is een Relatiesoort ook een kenmerk of eigenschap.	Voorgesteld
attribuutwaarde	De waarde die een attribuut aanneemt.	Een attribuutwaarde is een gegeven.	Voorgesteld
beperkingsregel	Een regel die beperkingen stelt aan iets.	Een beperkingsregel in gegevensmodel beperkt de waarden die een bepaalde attibuutsoort kan aannemen. Een gegevenskwaliteitsregel is ook een beperkingsregel. Op het moment dat bepaalde gegevens niet voldoen aan een beperkingsregel dan is dat fout in de kwaliteit van de gegevens.	Voorgesteld
bestand	Geordende verzameling van gegevens in elektronische vorm, die door een elektronisch apparaat onder één naam kan worden behandeld en aangesproken.	Een bestand is een bepaalde vorm waarin gegevens kunnen worden vastgelegd. Een bestand is een specifieke vorm van een gegevensverzameling. Een database is een andere vorm.	Voorgesteld
bronhouder	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor de inhoud en kwaliteit van een registratie die als bron is aangewezen.	Een bron is een registratie die is aangewezen als de plaats waarin gegevens worden beheerd. Een bronhouder is een verwerkingsverantwoordelijke in termen van de AVG. De verwerkingsverantwoordelijke is de partij die het doel van en de middelen voor de verwerking van persoonsgegevens bepaalt. Een bronhouder kan taken uitbesteden aan gegevensinwinners en gegevensbeheerders. Die partijen zijn dan verwerkers in termen van de AVG. De verwerker is de partij die persoonsgegevens verwerkt namens de verwerkingsverantwoordelijke. Een bronhouder is niet per definitie verantwoordelijk voor de gehele inhoud van de registratie te betreffen; het kan ook alleen betrekking hebben op een subset.	Herzien en opnieuw voorgesteld
data	Een verzameling tekens in de vorm van termen of symbolen.	Termen zijn taalkundige tekens. Symbolen zijn niet-taalkundige tekens. Data is de grondstof voor gegevens, maar er zijn meerdere tekens nodig om een betekenisvol iets (een gegeven) te duiden. De termen data en gegevens worden vaak als synoniem beschouwd.	Voorgesteld
datalineage	De beschrijving van databewegingen en -transformaties op verschillende abstractieniveaus langs datatrajecten.	Het woord “lineage” betekent letterlijk “afstamming” en dat gaat volgens het woordenboek over nakomelingen. In de context van gegevens gaat het over de gegevens die ten grondslag liggen aan andere gegevens. Praktisch willen mensen graag inzicht krijgen in de herkomst van gegevens. De term “herkomst” is volgens het van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal een synoniem voor “afstamming”. Er is door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid een rapport geschreven over datalineage (Bargh, 2024) waarin zij de volgende definitie hanteren: “de beschrijving van databewegingen en -transformaties op verschillende abstractieniveaus langs datatrajecten. De beschrijving omvat de aspecten die van belang zijn in een toepassingscontext, zoals hoe (d.w.z. door wie, wanneer, waar, welke, enz.) dataobjecten worden verwerkt (d.w.z. gemaakt, verzameld, opgeslagen, geopend, getransformeerd, verzonden, enz.) en hoe deze gerelateerd zijn aan dataconcepten van hoog niveau”. Wat uit deze definitie naar voren komt is dat naast de verplaatsingen van gegevens ook de transformaties die zijn uitgevoerd belangrijk zijn om te beschrijven. Daarnaast is ook de relatie van gegevens met bijbehorende begrippen expliciet in scope van datalineage. Er is een nauwe relatie met de term “dataprovenance”. Het World Wide Web Consortium (W3C) hanteert daarbij de volgende definitie: “a record that describes the people, institutions, entities, and activities involved in producing, influencing, or delivering a piece of data or a thing”. In deze definitie ligt de nadruk meer op de metagegevens (het record) die beschrijven hoe gegevens tot stand zijn gekomen.	Voorgesteld
dataprovenance	Gegevens die de mensen, instellingen, entiteiten en activiteiten beschrijven die betrokken zijn bij het produceren, beïnvloeden of leveren van een set gegevens of een object.	Dit de (vertaalde) definitie van het W3C.	Voorgesteld
dataset	Een verzameling van gegevens die als één geheel beschikbaar wordt gesteld.	Een dataset is een gegevensverzameling. De DCAT standaard heeft een ruime opvatting over de aard van de gegevens die een dataset kunnen vormen. Het is denkbaar dat collecties van documenten (bijvoorbeeld van een bepaalde organisatie of over specifieke onderwerpen) worden opgenomen in datasets, die vervolgens volgens de DCAT standaard worden gedocumenteerd en gepubliceerd op data.overheid.nl.	Voorgesteld
domeinregisseur	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor de inrichting en besturing van een stelsel voor gegevensuitwisselingen in een domein.	Een kernonderdeel van een dergelijk stelsel is een verzameling afspraken (stelselafspraken) over hoe deelnemers met elkaar samenwerken en aan welke voorwaarden deelnemers moeten voldoen. Dit wordt ook wel een vertrouwensraamwerk genoemd.	Herzien en opnieuw voorgesteld
duurzame toegankelijkheid	De mate waarin gegevens vindbaar, beschikbaar, leesbaar, interpreteerbaar, betrouwbaar en toekomstbestendig blijven voor iedereen die daar recht op heeft en voor zolang noodzakelijk is.	Door gegevens duurzaam toegankelijk te maken, maakt de overheid het mogelijk om gegevens langdurig te kunnen gebruiken.	Voorgesteld
feit	Een gebeurtenis of omstandigheid waarvan de werkelijkheid vaststaat, doordat het ofwel zintuiglijk waargenomen ofwel instrumenteel gemeten kan worden.	Een feit moet met objectieve waarnemingen vastgesteld en getoetst kunnen worden. Echter, het doen van de waarneming is subjectief en afhankelijk van persoonsgebonden factoren, zoals perspectief, voorkeur, nauwkeurigheid, tijdigheid, compleetheid en omstandigheden. Feiten staan aan de basis van kennis en kunnen door het verstand worden geordend tot een inzicht.	Voorgesteld
formele historie	De veranderingen van gegevens in een registratie	Deze historie kan pas in de registratie zelf worden bepaald. Het betreft typisch een startmoment van de registratie en een eindmoment van de registratie. Verder kan ook een versienummer worden gebruikt om de wijzigingen van gegevens in tijd te kunnen vastleggen. De periode waarin gegevens in de registratie aanwezig en actueel waren is de registratieperiode. Daar waar materiële historie betrekking heeft op objecten in de werkelijkheid, heeft formele historie betrekking op gegevens in een registratie.	Voorgesteld
gebeurtenis	Iets dat gebeurt of gebeurd is.	Een gebeurtenis is iets dat plaatsvindt op een bepaald moment in de tijd waardoor de toestand in de werkelijkheid verandert. Deze veranderingen treden typisch op als gevolg van bedrijfsprocessen in de organisatie van de gegevensaanbieder.	Voorgesteld
gebeurtenistype	De typering van een groep gebeurtenissen die binnen een domein relevant zijn en als gelijksoortig worden beschouwd.	In meer algemene zin is het mogelijk om onderscheid te maken tussen business-gebeurtenissen die betrekking hebben op de werkelijkheid en systeemgebeurtenissen die betrekking hebben op wat er in applicaties gebeurt.	Voorgesteld
gegevensaanbieder	Een rol van een partij die gegevens beschikbaar maakt voor gegevensafnemers door gegevensdiensten aan te bieden op een dataset.	Een gegevensaanbieder kan gegevens aanbieden van meerdere bronhouders. Een specifieke vorm van gegevensaanbieder is een partij die een landelijke voorziening aanbiedt voor bijvoorbeeld een landelijke basisregistratie. Een gegevensaanbieder kan logging van gegevensuitwisselingen uitbesteden aan een verrekenhuis.	Herzien en opnieuw voorgesteld
gegevensafnemer	Een rol die gegevens van andere partijen afneemt en beschikbaar stelt voor gebruik.	Een gegevensafnemer kan gegevens afnemen van meerdere gegevensaanbieders en/of intermediairs. Een gegevensafnemer is een organisatie, waarbinnen zich gebruikers begeven die de gegevens daadwerkelijk gebruiken. Een gegevensafnemer is een verwerkingsverantwoordelijke in termen van de AVG. Het gebruik dat een gegevensafnemer faciliteert kan ook bestaan uit de geautomatiseerde verwerking van gegevens. Deze rol wijkt af van de rol data-afnemer in het Federatief Datastelsel, die de rol data-afnemer relatief ten opzichte van het stelsel definieert. De rol afnemer komt ook niet overeen met de rol gebruiker. Een gebruiker is een individu die taken uitvoert namens een afnemer. Een gegevensafnemer kan logging van gegevensuitwisselingen uitbesteden aan een verrekenhuis.	Herzien en opnieuw voorgesteld
gegevensarchivaris	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor het langdurig bewaren en vernietigen van gegevens.	Binnen een organisatie ligt deze verantwoordelijkheid vooral bij datastewards.	Voorgesteld
gegevensbeheerder	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor het beheren van gegevens.	Een gegevensbehoefte vloeit voort uit een informatiebehoefte. De informatiebehoefte geeft aan welke vraag moet worden beantwoordt. De gegevensbehoefte geeft aan welke gegevens daarvoor nodig zijn.	Voorgesteld
gegevensbehoefte	De behoefte aan een bepaalde verzameling gegevens.	De term bron heeft allerlei betekenissen. Er is ook een betekenis die de term relatief definieert. Er is ook een betekenis die de term organisatorisch definieert.	Voorgesteld
gegevensbron	Een registratie die is aangewezen als de plaats waarin gegevens worden beheerd.	Een Catalog in DCAT 2.0 is algemener van aard en kan allerlei bronnen bevatten. In DCAT 2.0 is een Catalog ook een Dataset.	Voorgesteld
gegevenscatalogus	Een samengestelde verzameling metadata over datasets en gegevensdiensten.	Met een gegevensdienst kun je toegang krijgen tot (een selectie of bewerking van) gegevens van een of meer gegevensverzamelingen, speciaal bedoeld voor geautomatiseerde koppelingen tussen systemen. Voorbeelden zijn API- of WMS services.	Voorgesteld
gegevensdienst	Een verzameling operaties die toegang bieden tot een of meer datasets of gegevensverwerkingsfuncties.	Het begrip gegevenselement wordt primair gebruikt op fysiek niveau en hoort dan bij een attribuutsoort zoals gedefinieerd op logisch niveau.	Voorgesteld
gegevenselement	Een eenheid van gegevens die in een bepaalde context als ondeelbaar wordt beschouwd.	Inwinnen wordt breed geinterpreteerd. Het gaat zowel om het gebruik van meetinstrumenten als om het handmatig invoeren van gegevens. Het achteraf corrigeren van fouten in de ingewonnen gegevens is de verantwoordelijkheid van de rol gegevensbeheerder, tenzij hiervoor opnieuw terug moet worden gegaan naar de originele bron van de gegevens. In dat geval is dat weer een verantwoordelijkheid van de gegevensinwinner.	Voorgesteld
gegevensinwinner	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor het creëren van gegevens.	Het streven is dat gegevenskwaliteit "fit-for-purpose" is; dat deze aansluit bij het gebruik. Kwaliteit heeft betrekking op de mate waarin wordt voldaan aan verwachtingen. Het NORA raamwerk gegevenskwaliteit biedt een standaard lijst van eigenschappen voor gegevenskwaliteit.	Voorgesteld
gegevenskwaliteit	De mate waarin een geheel van eigenschappen en kenmerken van één of meer gegevens voldoet aan eisen.	De term wordt meestal gebruikt voor een logisch of fysiek gegevensmodel. Op conceptueel niveau wordt de term informatiemodel gebruikt.	Voorgesteld
gegevensmodel	Een model dat een beschrijving geeft van eenheden van gegevens en hun samenhang.	Een gegevensruimte is gebaseerd op gemeenschappelijke governance principes, standaarden, praktijken en ondersteunende diensten, dat betrouwbare en vertrouwde gegevenstransacties tussen deelnemers mogelijk maakt.	Voorgesteld
gegevensruimte	Een stelsel voor het delen van gegevens.	De opeenvolgingen van wijzigingen in de toestand van een object is de materiële historie.	Voorgesteld
geldigheidsperiode	De periode waarin een object een bepaalde toestand had.	Een informatiebehoefte is een wens van een gebruiker om antwoord te krijgen op een bepaalde vraag. De informatiebehoefte leidt tot een gegevensbehoefte, die wordt ingevuld door gegevens te leveren.	Voorgesteld
informatiebehoefte	De behoefte aan bepaalde informatie.	In MIM worden hier zowel conceptuele informatiemodellen als logische gegevensmodellen mee bedoeld. In meer algemene zin worden er meestal vooral conceptuele informatiemodellen mee bedoeld (zie ook NEN-EN-ISO 19101-1:2014).	Voorgesteld
informatiemodel	Een model dat een beschrijving geeft van eenheden van informatie of gegevens voor een bepaald domein.	Een informatieproduct geeft invulling een informatiebehoefte. Het begrip wordt meestal beperkt tot dingen die een eindgebruiker kan zien, zoals een rapportage, dashboard of kaart.	Voorgesteld
informatieproduct	Een dataset gericht op specifieke gebruiksdoelen.	Er wordt ook wel onderscheid gemaakt tussen juridische, organisatorische, semantische en technische interoperabiliteit. Voor het creëren van interoperabiliteit zijn standaarden, protocollen en procedures nodig voor de wederzijdse afstemming van die entiteiten	Voorgesteld
intermediair	Een rol van een partij die toegevoegde waarde levert in de keten tussen gegevensaanbieders en gegevensafnemers.	Een kwaliteitsattribuut geeft een meer concreet meetbaar aspect binnen een kwaliteitsdimensie aan. Voor een kwaliteitsattribuut kunnen meetbare indicatoren worden gedefinieerd. Het NORA raamwerk gegevenskwaliteit biedt een standaard lijst van kwaliteitsdimensies en kwaliteitsattributen.	Herzien en opnieuw voorgesteld
interoperabiliteit	Het vermogen van organisaties en systemen om samen te werken.	Een kwaliteitsdimensie belicht een bepaald aspect van kwaliteit. Een kwaliteitsdimensie wordt uitgewerkt in kwaliteitsattributen. Het NORA raamwerk gegevenskwaliteit biedt een standaard lijst van kwaliteitsdimensies en kwaliteitsattributen.	Voorgesteld
kennis	Verzameling van feiten, gebeurtenissen, overtuigingen en regels, georganiseerd voor systematisch gebruik	Een kwaliteitsraamwerk biedt een referentiekader om na te denken over kwaliteit. Het NORA raamwerk gegevenskwaliteit biedt een standaard lijst van kwaliteitsdimensies en kwaliteitsattributen.	Voorgesteld
kwaliteitsattribuut	Een aspect van een kwaliteitsdimensie.	Locatie kan impliciet (via een adres) of expliciet (met coördinaten) worden opgenomen in gegevens.	Voorgesteld
kwaliteitsdimensie	Een aspect van kwaliteit waaraan gebruikers van gegevens waarde hechten.	Dit vraagt het vastleggen van de tijdstippen van veranderingen van eigenschappen, de toestand, van een object in de werkelijkheid. De periode waarin een object eenzelfde toestand had is de geldigheidsperiode. Daar waar materiële historie betrekking heeft op objecten in de werkelijkheid, heeft formele historie betrekking op gegevens in een registratie.	Voorgesteld
kwaliteitsraamwerk	Een verzameling kwaliteitsdimensies en kwaliteitsattributen.	Er is een grote diversiteit aan soorten metagegevens. De Data Management Body of Knowledge maakt onderscheid tussen business metagegevens, technische metagegevens en operationele metagegevens.	Voorgesteld
locatie	Een positie relatief ten opzichte van de aarde.	Een model kan allerlei vormen hebben zoals een figuur, een schema of een tekst.	Voorgesteld
materiële historie	De veranderingen van een object.	Een modelelement is typisch een "hokje" of een "lijn" in een diagram.	Voorgesteld
metagegevens	Gegevens die andere gegevens definiëren en beschrijven.	Notificaties zijn door een gegevensaanbieder aan gegevensafnemers verstrekte gegevens over binnen zijn domein plaatsgevonden gebeurtenissen. Er zijn twee soorten notificaties. Informatiearme notificaties bevatten weinig informatie over de gebeurtenis, maar kunnen gebruikt worden door afnemers om zelf meer gedetailleerde informatie op te halen. Informatierijke notificaties bevatten alle beschikbare informatie over de gebeurtenis, op basis waarvan afnemers direct over kunnen gaan tot verwerking.	Voorgesteld
model	Een vereenvoudigde representatie van een deel van de werkelijkheid.	Jan, Piet en Marie zijn mensen die vanuit het Burgerzaken-domein beschouwd worden als objecten van het Objecttype NatuurlijkPersoon. In een ander domein, 'de volksmond', noemen we dit Mens wat ook een Objecttype is. In weer een ander domein is Jan van het Objecttype Vergunninghouder en Piet en Marie niet, omdat aan hen (nog) nooit een vergunning verleend is. Objecttypen zijn een abstractie van de werkelijkheid oftewel we beogen hiermee de werkelijkheid zo getrouw mogelijk te beschrijven, binnen de context van het domein. Dit staat geheel los van het vastleggen van gegevens over objecten van een type in een registratie. Daartoe is veelal een interpretatie nodig (van die werkelijkheid cq. die objecttypen) naar eenheden die in een registratie vastgelegd kunnen worden (records, entiteiten e.d.) op basis van andere overwegingen.	Voorgesteld
modelelement	Een zelfstandig onderdeel van een model.	Een opdrachtgever van een basisregistratie is het verantwoordelijke ministerie.	Voorgesteld
notificatie	De bekendmaking van een gebeurtenis.	Een operatie kun je zien als een bewerking. Een bewerking is typisch het creëren, raadplegen, wijzigen of verwijderen van gegevens.	Voorgesteld
objecttype	De typering van een groep objecten die binnen een domein relevant zijn en als gelijksoortig worden beschouwd.	Een regel kan primair gericht zijn op menselijk begrip of op geautomatiseerde verwerking.	Voorgesteld
opdrachtgever	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor een registratie en het beschikbaar stellen van gegevens uit deze registratie.	Er kunnen ook gegevensverzamelingen zijn die niet bedoeld om gegevens te registreren, maar om voor andere doeleinden gegevens die elders worden geregistreerd bij elkaar te brengen.	Voorgesteld
operatie	Een geautomatiseerde functie die gegevens verwerkt.	De termen formaatvaliditeit, domeinvaliditeit en logische consistentie zijn afkomstig uit het NORA raamwerk gegevenskwaliteit. Ze gaat erover dat gegevens voldoen aan de eisen die worden gesteld aan het formaat, de domeinwaarden en de gedefinieerde beperkingsregels.	Voorgesteld
regel	Een voorschrift.	Deze rol is afkomstig uit de referentie-architectuur van de International Data Spaces Association (IDS RAM). Een verrekenhuis is te zien als een specifieke vorm van intermediair.	Voorgesteld
registratie	Een gegevensverzameling waarin gegevens worden vastgelegd.	De term punt verwijst naar de gegevensdienst, inclusief het adres waarop deze beschikbaar is. Een verstrekkingspunt is dus een manier om een gegevensverzameling te ontsluiten.	Voorgesteld
toetsingscommissie	Een rol van een partij die een onafhankelijk oordeel kan vellen over de wenselijkheid van het uitwisselen van gegevens vanuit het perspectief van privacy en ethiek.		Herzien en opnieuw voorgesteld
toezichthouder	Een rol van een partij die verantwoordelijk is voor het toezien of een registratie in overeenstemming met eisen, afspraken en wetgeving opereert.		Herzien en opnieuw voorgesteld
validatie	Het controleren of gegevens voldoen aan eisen van formaatvaliditeit, domeinvaliditeit en logische consistentie.		Voorgesteld
verrekenhuis	Een rol van een partij die ervoor zorgt dat aangetoond kan worden dat gegevensuitwisselingen hebben plaatsgevonden en clearing en settlement hiervan kan uitvoeren.		Herzien en opnieuw voorgesteld
verstrekkingspunt	Een gegevensdienst die is aangewezen om gebruikt te worden om bepaalde soorten gegevens te verkrijgen.		Voorgesteld

JSON-output

Volgende pagina: 6.7 Relatie van architectuurprincipes met ADO en NORA