Stelling
Beschrijf de dienst nauwkeurig en positioneer deze helder binnen het dienstenaanbod.
Rationale
Een nauwkeurige beschrijving van de dienst is belangrijk:
- Voor burgers en bedrijven, als dienstafnemers, om te begrijpen waarom en bij welke omstandigheden en/of gebeurtenissen die een dienst kan of moet afnemen en hoe die dienstverlening zal verlopen.
- Voor de Nederlandse overheid, als dienstverlener, om te zorgen dat:
- de afnemer de dienst afneemt die past bij diens omstandigheden en/of gebeurtenissen,
- het verloop van de dienstverlening en het resultaat ervan transparant en in overeenstemming is met wat de afnemer daarvan mag verwachten en
- om te borgen dat de dienstverlening bestuurlijk kan worden verantwoord.
Een heldere positionering van de dienst in het totale dienstenaanbod van de overheid is belangrijk:
- Voor de Nederlandse overheid, als dienstverlener, om te zorgen dat diensten zodanig worden georganiseerd en ingericht dat ze in goed functionerende ketens op elkaar zijn afgestemd.
- Voor burgers en de bedrijven, als dienstafnemers, om diensten van de overheid makkelijk te vinden.
Wat we verstaan onder een nauwkeurige beschrijving en positionering, is aangegeven in deze Handreiking voor het beschrijven en positioneren van een dienst.
Voorbeelden
Een praktijk-voorbeeld van de beschrijving van de dienst: paspoort voor volwassene.
Deze beschrijving is gericht op burgers die deze dienst willen afnemen. Dat is echter maar een deel van het totale verhaal. Wat de overheid precies moet doen om deze dienst te leveren, is hier slechts deels (procedureel) aangegeven.
Realiseert doel(-en)
Alle implicaties bij dit architectuurprincipe
Implicaties gerangschikt per laag van het Vijflaagsmodel
| ID | Implicatie | Beschrijving | Laag |
|---|
| IMP009 | Geef de afnemer inzage in rechten en voorwaarden en plichten | De bij de dienst horende rechten, voorwaarden en plichten dienen op duidelijke en transparante wijze toegankelijk te worden gemaakt voor burgers en bedrijven die deze dienst af willen of moeten nemen. | 1
2 |
| IMP003 | Maak zoveel mogelijk data beschikbaar als open data | Stel overheidsdata actief beschikbaar voor hergebruik door derden, bijvoorbeeld in de vorm van open data. Beschouw dit aanbod als een dienst. De enige uitzondering zijn overheidsdata waarvoor wet- en regelgeving expliciet beperkingen oplegt, die stel je niet actief beschikbaar.
Vanuit o.a. de WOO richt de overheid zich op transparantie. Daarbij hoort het actief beschikbaar stellen dan wel delen van data. Wel met inachtneming van de beperkingen die daarbij gelden (bijv. vanuit de AVG).
Er zijn meerdere redenen om data actief beschikbaar te stellen. Zo kan het meer transparantie en inzicht geven in het overheidshandelen en zo de accountability vergroten. Bijvoorbeeld door begrotingen of inkoopgegevens als open data beschikbaar te stellen.
Het kan ook economische en maatschappelijke innovatie stimuleren, zoals de ontwikkeling van apps en informatiediensten op basis van overheidsdata. | 1
3 |
| IMP039 | Zorg voor open specificaties | Zorg voor open specificaties. Zodat deze hergebruikt kunnen worden over instellingen heen. Dit voorkomt dat verschillende organisaties hetzelfde wiel moeten uitvinden. Zie ook EIF principle 2: "Openness", aanbeveling 4. EIF-brochure (pdf) | 1 |
| ID | Implicatie | Beschrijving |
|---|
| IMP009 | Geef de afnemer inzage in rechten en voorwaarden en plichten | De bij de dienst horende rechten, voorwaarden en plichten dienen op duidelijke en transparante wijze toegankelijk te worden gemaakt voor burgers en bedrijven die deze dienst af willen of moeten nemen. |
| IMP042 | Leg een Service Level Agreement vast bij de dienst | Leg de inhoud van de dienst en het akkoord hierop schriftelijk vast, in de vorm van een Service Level Agreement (SLA), een Gegevens Leverings Overeenkomst (GLO), of in wet- en regelgeving.
Dit is in elk geval noodzakelijk voor bedrijfskritische diensten of diensten met een zeer vertrouwelijk karakter. Hierbij is het akkoord en de inhoud daarvan schriftelijk vastgelegd.
De dienstverlener geeft hierbij ook aan welk betrouwbaarheidsniveau geldt voor de identificatie van de afnemer. |
| IMP041 | Leg per dienst vast aan welke standaarden deze voldoet | Leg per dienst vast aan welke normen en standaarden je moet of wilt voldoen. Deze normen en standaarden moeten op hun beurt voldoen aan wet- en regelgeving.
De opzet van de dienst is in overeenstemming met deze normen en standaarden. Afwijkingen van deze norm worden geïdentificeerd. |
| IMP024 | Maak heldere afspraken over aanbieden en afnemen van diensten | Maak heldere afspraken over aanbieden en afnemen van diensten, waaronder eventueel van toepassing zijnde vergoedingen (afbakening van verantwoordelijkheden). Doe dit zowel vooraf als bij het afsluiten.
- Maak duidelijke afspraken over de gegarandeerde levensduur van de aangeboden dienst.
- Stem de opzet van je diensten af met dienstverleners van verwante diensten om overlap en dubbel werk te voorkomen. Voordat je een eigen dienst maakt, bekijk eerst of er al iets soortgelijks aanwezig is.
- Vraag en aanbod van diensten vind plaats door bundeling op overheidsniveau.
|
| IMP018 | Maak één organisatie verantwoordelijk voor de dienst | Eén organisatie is verantwoordelijk en aanspreekbaar voor de geleverde dienst. |
| IMP043 | Neem diensten op in een producten- en dienstencatalogus (PDC) | Beschrijf diensten in een producten- en dienstencatalogus (PDC) inclusief de daarbij behorende regels (afspraken in alle vormen en maten). Diensten worden volgens een gestandaardiseerd informatiemodel beschreven in een register ten behoeve van de operationalisatie ervan in interactie met burgers en bedrijven. In Nederland is de basis hiervoor de Uniforme Product Lijst (https://standaarden.overheid.nl/upl) die in verbeterde vorm opgenomen gaat worden in TOOI (https://standaarden.overheid.nl/tooi) en ook in alignment gebracht gaat worden met de Europese basisstandaard voor beschrijven van diensten ten behoeve van een dienstencatalogus op Europees niveau: de CPSV-AP (https://semiceu.github.io/CPSV-AP/releases/3.2.0/). |
| IMP040 | Stel een duidelijke Quality of Service (QoS) vast voor de dienst | De dienst heeft een duidelijk beschreven 'Quality of Service'. Niet alleen op het technisch koppelvlak, maar juist ook op die aspecten die door de afnemers begrepen worden. Bijvoorbeeld in termen van beschikbaarheid, performance, supportniveau, etc. |
| ID | Implicatie | Beschrijving |
|---|
| IMP001 | Beschrijf informatieobjecten in een model | Voor een optimale dienstverlening aan burgers en bedrijven en voor effectieve en efficiënte samenwerking in het leveren van diensten tussen en binnen overheidsorganisaties, is het belangrijk om een gezamenlijk beeld te hebben van de informatie die hierbinnen worden gebruikt en nodig zijn.
Dit is alleen mogelijk door informatieobjecten voor een dienst, systematisch te beschrijven met behulp van een informatiemodel dat de semantiek en syntax van de gegevens vastlegt. Zo kunnen de betrokken gebruikers de relevante informatieobjecten vinden, toepassen, (her)gebruiken en archiveren.
Dit betekent dat een informatiemodel minimaal bevat:
- Informatietypen (entiteiten) (een ordening van informatieobjecten in zogenaamde informatietypen, ook wel de hoofdstructuur (entiteiten) van het informatiemodel met hun onderlinge relaties.
- Attributen (een ordening elementen die binnen de entiteiten zijn of worden opgenomen met de beschrijving daarvan).
- Regels (een opsomming van eisen waar de entiteiten en attributen aan moeten voldoen).
Maak het informatiemodel bekend in een datacatalogus die inzicht geeft in de beschikbaarheid van data. En benut visualistatiemiddelen om het model en de samenhang/relaties tussen de objecten visueel inzichtelijk te maken. |
| IMP003 | Maak zoveel mogelijk data beschikbaar als open data | Stel overheidsdata actief beschikbaar voor hergebruik door derden, bijvoorbeeld in de vorm van open data. Beschouw dit aanbod als een dienst. De enige uitzondering zijn overheidsdata waarvoor wet- en regelgeving expliciet beperkingen oplegt, die stel je niet actief beschikbaar.
Vanuit o.a. de WOO richt de overheid zich op transparantie. Daarbij hoort het actief beschikbaar stellen dan wel delen van data. Wel met inachtneming van de beperkingen die daarbij gelden (bijv. vanuit de AVG).
Er zijn meerdere redenen om data actief beschikbaar te stellen. Zo kan het meer transparantie en inzicht geven in het overheidshandelen en zo de accountability vergroten. Bijvoorbeeld door begrotingen of inkoopgegevens als open data beschikbaar te stellen.
Het kan ook economische en maatschappelijke innovatie stimuleren, zoals de ontwikkeling van apps en informatiediensten op basis van overheidsdata. |
| IMP043 | Neem diensten op in een producten- en dienstencatalogus (PDC) | Beschrijf diensten in een producten- en dienstencatalogus (PDC) inclusief de daarbij behorende regels (afspraken in alle vormen en maten). Diensten worden volgens een gestandaardiseerd informatiemodel beschreven in een register ten behoeve van de operationalisatie ervan in interactie met burgers en bedrijven. In Nederland is de basis hiervoor de Uniforme Product Lijst (https://standaarden.overheid.nl/upl) die in verbeterde vorm opgenomen gaat worden in TOOI (https://standaarden.overheid.nl/tooi) en ook in alignment gebracht gaat worden met de Europese basisstandaard voor beschrijven van diensten ten behoeve van een dienstencatalogus op Europees niveau: de CPSV-AP (https://semiceu.github.io/CPSV-AP/releases/3.2.0/). |
Dit architectuurprincipe heeft (nog) geen implicaties in Laag 4.
Dit architectuurprincipe heeft (nog) geen implicaties in Laag 5.
- ID
- NAP09
- Status actualiteit
- Actueel
- Status toelichting
- In werking getreden op 1-1-2023, conform RFC 2022. (zie besluit)
- Versieaanduiding
- in review
Dit principe was in review van 3 december 2025 t/m 31 januari 2026. Momenteel worden de review-opmerkingen verwerkt. Zie de reviewoproep voor meer informatie.
