Bijeenkomst:NORA Gebruikersraad 2026-06-09

Informatiebewerken

Op dinsdag 9 juni 2026 , van 14:00 tot 16:30, organiseert NORA Gebruikersraad een hybride bijeenkomst, zowel op locatie ICTU Den Haag (EL1-09) als online Teams (link in uitnodiging).

Doel
Doelgroep: NORA Gebruikersraad
Contactpersoon: Youetta de Jager
Gerelateerd aan: NORA online, Over NORA
Type: Vergadering.

CONCEPT VERSLAG

Opening en mededelingenbewerken

14.05 - 14.20 uur

Eric Brouwer opent de vergadering en heet iedereen van harte welkom, zowel bij ICTU te Den Haag als online.
Er zijn totaal 27 aanwezigen: 4 fysiek op locatie en 23 via de e-meeting.
Met Robert Portegies (NDS, programmamanager Inzicht in kritieke Dienstverlening en hun Digitale componenten) wordt momenteel onderzocht in hoeverre de NORA het platform kan zijn voor publicatie en beheer van de kaders en handreikingen voor kritieke overheidsdiensten. Daarbij wordt ook gekeken naar de onderliggende digitale componenten, de classificatie van kritieke dienstverlening en de relatie met de Cyberbeveiligingswet (Cbw). Afgesproken wordt dat hierover een uitgewerkt voorstel aan de NORA Gebruikersraad wordt voorgelegd.
André Dalmulder (NDS, projectmanager Cloud) heeft verzocht om een begrippenlijst in de NORA op te nemen met Cloud-definities die reeds zijn vastgesteld door het aanjaagteam NDS Cloud, de Architectuurraad en vervolgens het OBDO op 16 april 2026. We gaan hierover in gesprek om na te gaan in hoeverre die lijst voldoet aan het kwaliteitsraamwerk van de NORA. Afgesproken wordt dat afstemming plaatsvindt met de expertgroep NORA Begrippenkader en dat het onderwerp terugkomt in de NORA Gebruikersraad.
Conform het Jaarplan 2026 is de CODIO geanalyseerd. Daarbij is met behulp van AI gekeken naar de relatie tussen CODIO en de kwaliteitsdoelen van de NORA. Hieruit komt naar voren dat het CODIO vrijwel dezelfde kwaliteitsdoelen hanteert als de NORA, de CODIO vult de NORA vooral bestuurlijk aan en de beleidsmatige- en architectuurkaders sluiten goed op elkaar aan. Tegelijkertijd zijn er vragen over de mate waarin de CODIO wordt toegepast bij nieuwe beleidskaders en of we beleidskaders gaan analyseren indien de CODIO daar niet bij is toegepast. Afgesproken wordt de bevindingen te publiceren in de NORA en die in een volgende bijeenkomst verder te bespreken.

Vaststellen van het verslag van vorige keerbewerken

14.20 - 14.20 uur

==> De NORA Gebruikersraad heeft het verslag van de bijeenkomst van 14 april 2026 zonder opmerkingen en wijzigingen vastgesteld.

Stand van zaken Actiepuntenbewerken

14.20 - 14.20 uur

Actiepunt 2026-04-14/A: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reactie geven op de voorgestelde begrippen.
Deze e-mail is op 6 mei verstuurd en er zijn 5 reacties ontvangen en verwerkt, waarmee het actiepunt is afgerond.

Er staan geen actiepunten meer open uit voorgaande bijeenkomsten.
Wel zijn nog 6 punten "geparkeerd" om t.z.t. opgepakt te worden zodra daar concreet behoefte aan is.
Voor het volledige overzicht van actiepunten, zie Actiepunten

Vaststellen architectuur-begrippenbewerken

14.20 - 14.40 uur
Toine Schijvenaars (ArchiXL) licht de stand van zaken toe aan de hand van een presentatie. Hij gaat daarbij in op de lopende review en hoe we pragmatisch omgaan met het beheer van de verschillende onderdelen van het NORA begrippenkader. Daar zijn inmiddels 271 begrippen in opgenomen: ze zijn beschreven volgens de NL-SBB standaard, voldoen aan de kwaliteitseisen, zijn onderling consistent en worden beheerd. De definities van deze vastgestelde begrippen worden binnen de teksten van de NORA getoond via een tooltip met ook een linkje naar de uitgebreide beschrijving volgens de NL-SBB.
Daarnaast zijn er nog meer begrippenkaders en lijstjes, maar die voldoen nog niet aan de kwaliteitseisen, zie Begrippen van specifieke onderwerpen binnen de NORA.
Momenteel ligt de focus van de expertgroep bij het uitwerken van de begrippen van het Basisconcept van Dienstverlening (zie ook de begrippen die ter vaststelling voorliggen) en aansluiting op internationale standaarden, zoals de ISO/IEC 25010, een norm voor niet-functionele eisen bij softwareontwikkeling. Voor dat laatste hebben Jan van Bon (Stichting SURVUZ) en Toine Schijvenaars een voorstel voorbereid voor het opnemen van diverse begrippen uit de ISO/IEC 25010.

==> De NORA Gebruikersraad heeft de volgende set van 28 begrippen vastgesteld volgens het beheerproces.

Actiepunt 2026-06-09/A: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reactie geven op de voorgestelde begrippen.

==> Daarnaast heeft de NORA Gebruikersraad ingestemd met het overnemen van begrippen uit de ISO 25010. Via een aparte email wordt toegelicht hoe op het voorstel kan worden gereageerd.

Actiepunt 2026-06-09/B: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reflectie geven op de over te nemen begrippen van de ISO 25010.

Informatiemodellenbewerken

14.40 - 15.10 uur
Lennart van Bergen (Belastingdienst) koppelt terug vanuit de NORA expertgroep Gegevensmanagement en laat aan de hand van een presentatie zien welke typen informatiemodellen we gebruiken bij de overheid en hoe dat aansluit op de (architectuur)begrippen.
Hij benadrukt het belang van gemeenschappelijke taal en begrippen, standaardisatie en hergebruik, semantische interoperabiliteit en duidelijke beschouwingsniveaus. En hij laat met voorbeelden zien hoe MIM 2.0 structuur aanbrengt in de vele modellen die worden gebruikt. Op deze manier kan je uit de naam van deze type modellen het doel en de doelgroep afleiden:

Begrippenmodellen;
Conceptuele informatiemodellen;
Logische gegevensmodellen;
Technische datamodellen.

Op de vraag van Bas Leerintveld (CAK) op welk niveau een BSN thuishoort, blijkt dat het BSN op meerdere niveaus terugkomt: als begrip vanuit wetgeving (MIM-1), maar ook als een eigenschap van een ingeschrevene (MIM-2).
Daarop ontstaat een inhoudelijke discussie over de werkelijkheid versus de systeemwereld, overerving in modellen en het toepassen van modelleringstechnieken. Laurens Groenewegen (Amsterdam) licht een praktijkprobleem toe vanuit gemeente Amsterdam. Een subsidieregeling moet informatiekundig worden ingericht, waarbij de huidige praktijk grotendeels bestaat uit Excel-overzichten: hij zoekt kleine praktische stappen richting volwassen informatiemodellering.
Lennart adviseert te beginnen met een lijst te maken van de betrokken begrippen en vervolgens een conceptueel informatiemodel uit te werken waarvan de onderdelen hergebruik maken van die begrippen. Pas daarna maak je een logisch gegevensmodel. En dan kan je aan het implementatieteam vragen om dat logisch gegevensmodel als de basis te nemen voor de technische implementatie en het technisch datamodel. Enterprise Architect heeft een plugin van MIM waarin je zo'n logisch gegevensmodel zelf kan maken. Dan heb en hou je de specificaties zelf in de hand.
Youetta de Jager (ICTU) noemt als voorbeeld de aanpak bij provincie Flevoland, waar publiekregelbeheer wordt toegepast en begrippen direct uit wetgeving worden afgeleid.
Guido van der Kolk (HWH) verwijst naar het gemeentelijk gegevensmodel als mogelijke basis.
Laurens merkt daarbij op dat veel modellen verouderd zijn, de praktijk weerbarstig blijft en de kloof tussen ambitie en realiteit groot is. We wensen Laurens succes toe ;-)

Ton van der Knaap (Stedin) geeft aan dat de beheerders van de energienetwerken gezamenlijke modellen (MIM-2) hebben opgesteld en beheren: Modellen van Netbeheer Nederland. In hun capability model (NBility) relateren ze de bedrijfsobjecten (MIM-1) aan capabilities en waardestromen. NBility is vooral in die samenhang doorontwikkeld conform de opzet in het artikel: Semantically Coherent Business Architecture Models. Als daar behoefte aan is, vertellen ze daar graag een keer over. Ze zien deze relatie(s) graag terug in een overzicht met het NORA Vijflaagsmodel.

==> De leden van de NORA Gebruikersraad wordt verzocht bij hun achterban na te gaan of zij nog andere typen informatie- en/of gegevensmodellen kennen. En zo ja, dat de specificaties van die modellen worden gedeeld.

Actiepunt 2026-06-09/C: Leden NORA Gebruikersraad: Nagaan of nog andere typen informatiemodellen worden gebruikt dan de 5 die zijn aangegeven bij Informatiemodellen en de specificaties daarvan delen.

Kwaliteit van dienstverleningbewerken

15.10 - 15.40 uur
Conform het Jaarplan 2026 willen we meer inzicht verkrijgen in de relatie tussen (het werken met) architectuur en de kwaliteit van dienstverlening. Eric Brouwer introduceert het onderzoeksvoorstel daartoe. Het voorstel is, om -mede op basis van de eerdere rapporten uit 2022 en 2024- daar een gericht onderzoek naar te doen via de ca. 75 bij ons bekende beheerders van overheidsarchitecturen.
Vanuit NORA Beheer is een eerste opzet gemaakt voor dit onderzoek. Deze opzet willen we graag samen met enkele vertegenwoordigers van (de achterban van) de NORA Gebruikersraad vervolmaken. Kas Raaijman (TU Delft) zal ons daarbij begeleiden. Daarna kan het onderzoek worden uitgevoerd.
Kas Raaijman licht de onderzoeksopzet toe. De kern is dat we nagaan in hoeverre de huidige specifieke aspecten over kwaliteit uit de NORA Referentiearchitectuur worden toegepast en helpen bij het verbeteren van de dienstverlening, te weten:

We maken daarbij gebruik van actuele kwaliteitsrapportages, zo mogelijk aanvullingen op de rapportages bij Kwaliteit van dienstverlening en onderzoeken welke kwaliteitscriteria het meest relevant zijn voor burgers en bedrijven.
We stellen een gerichte vragenlijst op en laten een digitale enquête daarvan ontwerpen die we vervolgens bij de NORA Familie uitzetten voor een reactie.
Op basis van de reacties stellen we een conceptrapport op en na het verwerken van de reflecties daarop stellen we het eindrapport op dat in de NORA Gebruikersraad zal worden besproken.

Kees Keulemans (BZK) plaatst kritische kanttekeningen bij het onderzoek. Hij vraagt zich af wie behoefte heeft aan dit onderzoek, hoe het aansluit op bestaande onderzoeken binnen de overheid en hoe wordt voorkomen dat architectuur los komt te staan van de praktijk van dienstverlening. Volgens Kees moet architectuur nadrukkelijk worden gezien als hulpmiddel en niet als doel op zich. Hij benadrukt dat aansluiting nodig is bij de primaire behoefte van organisaties die verantwoordelijk zijn voor dienstverlening. Ook vraagt hij aandacht voor het meetbaar maken van kwaliteit van dienstverlening en waarschuwt hij ervoor dat het onderzoek onvoldoende herkenbaar kan worden voor uitvoeringsorganisaties als het te veel vanuit architectuurperspectief wordt ingestoken.
Johan Schreurs (DUO) meldt zich aan om mee te denken over het verder uitwerken van de vragenlijst voor het onderzoek. Daarnaast onderstreept hij in de discussie het belang van praktische toepasbaarheid en herkenbaarheid voor organisaties die dagelijks met dienstverlening bezig zijn.
Guido van der Kolk (HWH) reageert op het belang van aansluiting tussen architectuur en de praktijk van kwaliteitsverbetering. Hij benadrukt daarbij dat samenwerking en kennisdeling tussen organisaties essentieel zijn om de resultaten van het onderzoek daadwerkelijk bruikbaar te maken.
Laurens Groenewegen (Amsterdam) legt vanuit zijn praktijkervaring bij de gemeente Amsterdam de nadruk op de uitvoerbaarheid in organisaties waar capaciteit en volwassenheid op informatie- en architectuurgebied beperkt zijn. Hij vraagt aandacht voor praktische toepasbaarheid en kleine haalbare stappen waarmee organisaties daadwerkelijk verder kunnen komen.
Youetta de Jager (ICTU) vult aan dat het belangrijk is om het onderzoek goed aan te laten sluiten bij bestaande uitvoeringspraktijken en initiatieven binnen overheden.

==> De NORA Gebruikersraad heeft ingestemd met dit onderzoeksvoorstel en de gevraagde inzet beschikbaar gesteld.

pauze van 10 minutenbewerken

Versterking samenwerking NORA Gebruikersraad en Architectuurraad Digitale Overheidbewerken

15.50 - 16.25 uur
Kees Keulemans (BZK) en Eric Brouwer (ICTU) lichten het voorstel toe om de architectuurfunctie van de Nederlandse overheid te versterken door een structurele samenwerking tussen de NORA Gebruikersraad en de Architectuurraad Digitale Overheid.
Voorgesteld wordt om de jaarplannen beter op elkaar aan te laten sluiten, de werk- en expertgroepen meer nauw te laten samenwerken en deze versterking bestuurlijk te laten bekrachtigen door het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO).
Belangrijk is vooral dat de expertgroepen elkaar makkelijker weten te vinden en dat kennis en signalen beter doorstromen tussen beleid en uitvoering. Het voorstel is nadrukkelijk niet bedoeld om extra hiërarchie of verplichtingen te introduceren, maar juist om bestaande initiatieven beter met elkaar te verbinden.

In de discussie die daarop volgt, gaat het vooral over de vraag hoe die samenwerking het beste georganiseerd kan worden.
Lucas van der Meer (OCW) reageert positief op het idee van meer samenwerking en herkent de behoefte om de verschillende architectuurinitiatieven binnen de overheid beter met elkaar te verbinden.
Laurens Groenewegen (Amsterdam) benadrukt vanuit de praktijk van gemeenten en het sociaal domein dat samenwerking vooral waardevol is, wanneer die helpt bij concrete uitvoeringsvraagstukken en kennisdeling tussen domeinen.
Guido van der Kolk (HWH) wijst op het belang van heldere positionering van beide gremia. Volgens hem moet duidelijk blijven wat de rol van de NORA Gebruikersraad is, waar besluitvorming plaatsvindt en hoe de relatie tot andere architectuurinitiatieven wordt ingericht.
Jochem Knoops (Logius) geeft aan dat hij samenwerking op zichzelf volledig ondersteunt, maar twijfels heeft over de gekozen bestuurlijke plek. Hij ziet de Gebruikersraad vooral als een “kennis- en denkplatform” en minder als een sturend of werkinstructief orgaan. Naar zijn mening past de intensieve samenwerking van de NORA Gebruikersraad daarom niet zozeer bij de Architectuurraad, maar meer bij de Overkoepelende Werkgroep Architectuur en de architectuurwerkgroepen van de GDI-domeinen.
Johan Schreurs (DUO) sluit zich deels aan bij die zienswijze en benadrukt dat de kracht van de Gebruikersraad juist ligt in het open kennisdelen en het kunnen voorleggen van vraagstukken aan collega-architecten uit andere organisaties.
Youetta de Jager (ICTU) reageert dat deze betere samenwerking juist kan helpen om expertgroepen en gemeenschappen beter met elkaar te verbinden en overlap in activiteiten te verminderen.
Han Zuidweg (RIEA/Rijksinkoop) vat de discussie samen door te stellen dat eigenlijk niemand tegen samenwerking is: “Het gaat niet om óf we moeten samenwerken, maar hóe.”

==> De NORA Gebruikersraad heeft met grote meerderheid ingestemd met het voorstel waarmee de samenwerking tussen de NORA Gebruikersraad en de Architectuurraad Digitale Overheid kan worden versterkt.

Voorzitterschap NORA Gebruikersraadbewerken

16.25 - 16.40 uur
Eric Brouwer (ICTU) licht toe dat hij sinds het vertrek van Nadeem Taverne in april 2022 het voorzitterschap met veel plezier tijdelijk heeft vervuld, maar dat -mede gezien de naderende pensioengerechtigde leeftijd- die rol nu echt overgedragen moet gaan worden aan een vertegenwoordiger van een overheidsarchitectuur die direct belang heeft bij een goede en actuele NORA.
NORA Beheer en BZK hebben hiertoe een actueel profiel opgesteld met het volgende te doorlopen proces:

Kandidaten worden voorgedragen vanuit (de achterban van) de NORA Gebruikersraad;
Daaruit kiest de NORA Gebruikersraad haar beoogde voorzitter;
De Architectuurraad Digitale Overheid bekrachtigt deze rol.

Vanuit de Belastingdienst wordt Luc Boss voorgedragen als kandidaat. Die heeft zowel bestuurlijke ervaring als kennis van architectuur en ervaring bij verschillende uitvoeringsorganisaties. Daarnaast is hij de huidige voorzitter van de Overkoepelende Werkgroep Architectuur van de GDI en kent hij bij uitstek de samenhang met de NORA en de NORA Gebruikersraad.
Sebastiaan Kommers (EZ) vraagt wat de deadline is voor de kandidaatstelling en met welke inzet qua tijd rekening moet worden gehouden. Op zich was de verwachting dat kandidaten reeds tijdens deze bijeenkomst voorgesteld zouden worden. Gezien de vakantieperiode is het blijkbaar niet voor iedereen mogelijk geweest om kandidaten binnen de achterban te benaderen. Afgesproken wordt een aparte email uit te sturen naar alle leden, waarbij nog 2 weken de tijd wordt gegeven voor kandidaatstellingen en dat tijdens de eerstvolgende bijeenkomst een keuze wordt gemaakt.
Verder wordt op basis van ervaring aangegeven dat het voorzitterschap tenminste 25 uur per jaar zal vergen qua vergaderingen plus incidentele inzet voor de NORA Familie, zichtbaarheid en boegbeeldfunctie. Dit zal in de email worden toegelicht.
Guido van der Kolk (HWH) vraagt nog naar formele statuten, maar de NORA is pragmatisch en agile georganiseerd, zonder formeel statutenstelsel anders dan de besluiten die zijn en worden genomen.

==> De leden van de NORA Gebruikersraad wordt verzocht binnen 2 weken kandidaten voor te stellen die voldoen aan het Profiel voorzitter NORA gebruikersraad. Dat mogen ook niet-architecten zijn, met een meer bestuurlijk profiel.

Actiepunt 2026-06-09/D: Leden NORA Gebruikersraad: Kandidaten voordragen voor het voorzitterschap die voldoen aan het profiel.

De volgende bijeenkomst is op 25 augustus 2026bewerken

Zie Bijeenkomst:NORA Gebruikersraad 2026-08-25 voor de concept agenda.

Op deze pagina