Bijeenkomst:NORA Gebruikersraad 2026-08-25

Informatie

Op dinsdag 25 augustus 2026 , van 14:00 tot 16:30, organiseert NORA Gebruikersraad een hybride bijeenkomst, zowel op locatie ICTU Den Haag (EL1-02) als online Teams (link in uitnodiging).

Doel
Doelgroep: NORA Gebruikersraad
Contactpersoon: Youetta de Jager
Gerelateerd aan: NORA online, Over NORA
Type: Vergadering.

VASTGESTELD VERSLAG

Opening en mededelingen

14.00 - 14.15 uur

Eric Brouwer opent de vergadering en heet iedereen van harte welkom, zowel bij ICTU te Den Haag als online.
Er zijn totaal 31 aanwezigen: 8 fysiek op locatie en 23 via de e-meeting. Vanwege enkele nieuwe aanwezigen hebben we een korte voorstelronde gedaan:
- Natalia Novikova (CBR) volgt Hans Klerken op als vertegenwoordiger van het CBR.
- Levi Naafs vervangt deze keer Peter Giskes (BZK).
- Luc Boss (Belastingdienst) is onze beoogde nieuwe voorzitter.
De NORA community bouwt steevast door aan een overheid die kennis deelt en actueel houdt. De mijlpaal van 100.000 bewerkingen op NORAonline is gevierd door de gebruiker die de honderdduizendste wijziging deed in het zonnetje te zetten. Daarnaast is een badgesysteem geïntroduceerd voor actieve bijdragers aan de NORA-community.
In de eerste week van september wordt de enquête verstuurd van het Onderzoek naar de kwaliteit van dienstverlening i.r.t. Architectuur 2026. Alle beheerders van overheidsarchitecturen wordt verzocht hier aan deel te nemen, opdat een zo breed mogelijk draagvlak ontstaat om het werken met architectuur te verbinden met de kwaliteit van dienstverlening. Eric Brouwer en Kas Raaijman melden dat tijdens de voorbereiding van het onderzoek twee belangrijke hulpmiddelen zijn geïdentificeerd: het Overheidsbreed Meethuis voor dienstverlening en het Waardenmodel publieke dienstverleners van de Algemene Rekenkamer. Beide modellen sluiten opvallend goed aan op de NORA-kernwaarden en kwaliteitsdoelen en worden meegenomen in het komende onderzoek.
Het NDS Cloud Globaal Ontwerp concept is 16 juli jl. gepresenteerd aan het Aanjaagteam NDS Cloud. Dit Ontwerp wordt nu afgemaakt en voorbereid voor openbare publicatie in de tweede helft van augustus. Het afronden van het NDS Cloud Globaal Ontwerp en openbaar publiceren heeft de hoogste prioriteit. Het zorgdragen dat het NDS Begrippenkader - Cloud conform de Uitgangspunten NORA Begrippenkader wordt opgenomen in de NORA en het beleggen van het beheer van de begrippen staat op de NDS Cloud planning voor realisatie na de zomervakantieperiode.

Vaststellen van het verslag van vorige keer

14.15 - 14.20 uur
Er is 1 opmerking ontvangen over de discussie die is gevoerd met betrekking tot de status van de NORA. Daarin wordt beschreven hoe de status van de NORA binnen de overheid wordt gezien en hoe bepaalde onderdelen een "pas toe of leg uit"-status kunnen krijgen.
Op de vraag of het gebruik van de term "pas toe of leg uit" geen verwarring oplevert met de lijst van standaarden voor pas-toe-of-leg-uit van Forum Standaardisatie, wordt erkend dat dat risico bestaat en dat zorgvuldig moet worden gekeken hoe deze statusaanduiding wordt gebruikt. Tegelijkertijd is reeds in de Kamerstukken uit 2008 aangegeven dat voor het gebruik van de NORA het principe geldt van "pas toe of leg uit". Vanuit het BFS (Hans Laagland) wordt onderschreven dat het principe breder is dan alleen de standaardenlijst van Forum Standaardisatie en dat verwarring moet worden voorkomen. Hij biedt aan hierover mee te denken.
De tekst is daarop aangepast.

==> De NORA Gebruikersraad heeft het verslag van de Bijeenkomst:NORA Gebruikersraad 2026-06-09 vastgesteld.

Stand van zaken Actiepunten

14.20 - 14.20 uur

Actiepunt 2026-06-09/A: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reactie geven op de voorgestelde begrippen.
Deze e-mail is op 11 juni verstuurd en er zijn geen reacties ontvangen, waarmee het actiepunt is afgerond.

Actiepunt 2026-06-09/B: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reflectie geven op de over te nemen begrippen van de ISO 25010.
Deze e-mail is op 19 juni verstuurd en er zijn geen reacties ontvangen, waarmee het actiepunt is afgerond.

Actiepunt 2026-06-09/C: Leden NORA Gebruikersraad: Nagaan of nog andere typen informatiemodellen worden gebruikt dan de 5 die zijn aangegeven bij Informatiemodellen en de specificaties daarvan delen.
Vooralsnog zijn geen nieuwe typen informatiemodellen naar voren gebracht, waarmee het actiepunt als afgerond wordt beschouwd.

Actiepunt 2026-06-09/D: Leden NORA Gebruikersraad: Kandidaten voordragen voor het voorzitterschap die voldoen aan het profiel.
Het actiepunt wordt als afgerond beschouwd, zie het betreffende agendapunt.

Er staan geen actiepunten meer open uit voorgaande bijeenkomsten.
Wel zijn nog 6 punten "geparkeerd" om t.z.t. opgepakt te worden zodra daar concreet behoefte aan is.
Voor het volledige overzicht van actiepunten, zie Actiepunten NORA Gebruikersraad

Nieuwe voorzitter van de NORA Gebruikersraad

14.20 - 14.30 uur
In de Bijeenkomst:NORA Gebruikersraad 2026-06-09 is het voorzitterschap besproken waarbij de termijn is bepaald waarop kandidaten konden worden voorgedragen. Deze termijn is inmiddels verstreken en er is een kandidaat voorgedragen: Luc Boss van de Belastingdienst. Omdat geen andere kandidaten zijn voorgedragen, wordt zijn kandidatuur nu voorgelegd aan de Gebruikersraad.
Luc Boss stelt zich voor. Hij werkt bij de Belastingdienst binnen de directie Informatievoorziening en Datamanagement. Hoewel hij geen architect is, heeft hij ruime ervaring in het publieke domein en vervult hij diverse rollen rond digitale overheid en architectuur, waaronder het voorzitterschap van de overkoepelende architectuurwerkgroep van de GDI c.q. Digitale Overheid en voorheen ook voorzitter van de architectuurwerkgroep Interactie.
Luc geeft aan twee belangrijke aspecten van het voorzitterschap te zien: zorgen voor goed voorbereide en professioneel geleide vergaderingen en samen met de Gebruikersraad bepalen hoe de rol en betekenis van de NORA verder versterkt kan worden.
Hij benadrukt dat hij de verdere ontwikkeling van de Gebruikersraad graag samen vorm wil geven.

==> De NORA Gebruikersraad stemt unaniem in met Luc Boss als nieuwe voorzitter.

Afgesproken wordt:

De voordracht ter bekrachtiging voor te leggen aan de Architectuurraad Digitale Overheid: dat zal op 7 september a.s. plaatsvinden;
Luc Boss neemt vanaf de volgende bijeenkomst het voorzitterschap over van Eric Brouwer. Deze neemt dan de rol van secretaris op zich.

Vaststellen architectuur-begrippen

14.30 - 14.40 uur
Toine Schijvenaars (ArchiXL) licht de stand van zaken toe aan de hand van een presentatie.
Inmiddels bevat het NORA begrippenkader ca. 395 vastgestelde, onderling consistente begrippen.
Naar aanleiding van het besluit tijdens de vorige NORA Gebruikersraad (9 juni 2026) zijn de 65 voorgestelde begrippen vastgesteld.
Daarnaast is het voorstel goedgekeurd om 9 ISO/IEC 25010 begrippen op te nemen in het NORA Begrippenkader. Die zullen de volgende Gebruikersraad worden voorgesteld.
Toine presenteert vervolgens een voorstel voor een URI-strategie voor het NORA Begrippenkader. De kern daarvan is dat begrippen niet langer worden geïdentificeerd op basis van hun naam, maar via een unieke UID. Daardoor kan de verwijzing naar de UID stabiel blijven, ook als een begrip of de naam ervan verandert.
Hans Laagland wijst op mogelijke raakvlakken met de TOOI-ontologie en adviseert te onderzoeken of daar vergelijkbare principes worden gehanteerd. Toine neemt deze suggestie mee naar de expertgroep om dat uit te zoeken.
Ralph Barten (SVB) complimenteert de expertgroep met de voorgestelde aanpak en geeft aan de stukken verder te zullen bestuderen.

==> De NORA Gebruikersraad heeft de volgende set van 12 begrippen voor het NORA Begrippenkader Basisconcept van Dienstverlening (bcDV) vastgesteld volgens het beheerproces.

Actiepunt 2026-08-25/A: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reactie geven op de voorgestelde begrippen.

==> Daarnaast heeft de NORA Gebruikersraad ingestemd met het bepalen van een URI-strategie voor NORA Begrippenkaders. Via een aparte email zal worden toegelicht hoe je op het voorstel kan reageren.

Actiepunt 2026-08-25/B: Leden NORA Gebruikersraad: Na ontvangst van de e-mail terzake, binnen 2 weken een reactie geven op de voorgestelde URI-strategie.

(Referentie)Architectuur voor kritieke overheidsdiensten

14.40 - 15.20 uur
Robert Portegies (NDS, programmamanager Inzicht in kritieke Dienstverlening en hun Digitale componenten) licht aan de hand van een presentatie toe hoe vanuit de NDS wordt gewerkt aan een (Referentie)Architectuur voor kritieke overheidsdiensten en in hoeverre de NORA het platform kan zijn voor publicatie en beheer van de kaders en handreikingen voor kritieke overheidsdiensten. Denk daarbij aan een opzet als Kritieke dienstverlening.
Volgens Robert is behoefte aan een brug tussen enerzijds de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor publieke dienstverlening en anderzijds de technische verplichtingen uit de Cyberbeveiligingsregeling Overheid.
Bestuurders denken in diensten en maatschappelijke effecten, terwijl regelgeving spreekt over digitale netwerken en informatiesystemen. De uitdaging is om die werelden met elkaar te verbinden.
Robert stelt voor om uit te gaan van diensten en daarbij een pragmatische selectie te maken van de kritieke diensten. Vervolgens kan je dan de onderliggende digitale componenten in kaart brengen. Zo kan je ook de ketenafhankelijkheden zichtbaar maken en hoef je alleen minimale registratieafspraken te ontwikkelen.

In de discussie die daarop volgt wordt naar voren gebracht dat organisaties vaak intern en op detailniveau registreren. Wanneer ketenafhankelijkheden inzichtelijk gemaakt moeten worden, zijn gezamenlijke afspraken nodig over het abstractieniveau en de terminologie. De naam van de dienst ligt daarbij meer voor de hand dan de naam van de technische voorziening. Ook wordt gewezen op het belang van clustering van diensten.
Vanuit de Veiligheidsregio's wordt nog een praktijkvoorbeeld ingebracht. Daar worden bepaalde "processen" door beleid als vitaal aangemerkt. Niet vanuit de uitvoering of in gezamenlijk overleg. Architectuur dient vervolgens de consequenties daarvan uit te werken.
Het lijkt er daarbij op, dat begrippen als proces, dienst en voorziening door betrokkenen verschillend worden geïnterpreteerd. Daarbij wordt benadrukt dat het gekozen perspectief bepaalt wat "kritiek" is. Voor de overheidsdienstverlening zal het perspectief van de afnemer centraal moeten staan: onze maatschappij c.q. de burgers.
De discussie levert volgens Robert waardevolle input op voor verdere uitwerking. Daarop wordt nog aangevuld met de constatering dat deze aanpak ook kan bijdragen aan meer inzicht in de businessarchitectuur van de overheid als geheel.

==> De NORA Gebruikersraad besluit om een werkgroep een eerste uitwerking te laten maken die de volgende bijeenkomst kan worden besproken.

Actiepunt 2026-08-25/C: Werkgroep - Robert Portegies, Reinoud Bosman, Harro Kremer, Jan van Bon, Ralph Barten en Peter Ammerlaan: Een eerste uitwerking maken van wat Kritieke dienstverlening omhelst.

10 minuten pauze

Meerjarenplan NORA

15.30 - 16.10 uur
Vanuit de MIDO-governance wordt gewerkt aan een meerjarige GDI-roadmap die is bedoeld om een beweging van reactief naar proactief programmeren op gang te brengen. Voor alle bouwstenen van de GDI is een meerjarenplan gevraagd, dat uiterlijk 7 september 2026 moet zijn aangeleverd.
Op 22 juli j.l. is het verzoek ontvangen voor zo'n meerjarenplan voor de NORA. Vanuit NORA Beheer is een eerste opzet gemaakt voor het Meerjarenplan NORA 2027-2031 tbv MIDO - GDI, zodat de leden van de NORA Gebruikersraad die kunnen bespreken, eventueel bijstellen en bij Bureau MIDO aanleveren.

Eric Brouwer licht de eerste versie van het meerjarenplan toe.
Deze versie volgt een door Bureau MIDO gevraagde indeling:

De huidige gebruiksfase binnen het lifecycle-management, met de huidige activiteiten;
Relevante einddata waarop wordt gestuurd;
De huidige technische schuld (achterstanden, backlogs);
De doorontwikkel-wensen en ambities;
Een prognose van de bijbehorende beheerlasten voor de komende jaren.

Eric benadrukt dat deze eerste versie een inventarisatie is van activiteiten op basis van de bestaande jaarplannen en de bestaande backlog. Het is nog geen uitgewerkte toekomstvisie met prioritering en een meerjarenplanning. Volgens hem ontbreekt juist nog de discussie over welke collectieve ondersteuning de beheerders van de overheidsarchitecturen de komende jaren nodig hebben.

Het belang van een meerjarenvisie wordt onderschreven. Daarbij zouden met name de strategische doelen goed zichtbaar moeten zijn, hetgeen nu nog onvoldoende naar voren komt. De relatie tussen visie, strategie en uitvoering zou duidelijker moeten worden gemaakt.
Onderkend wordt, dat de voorbereidingstijd zeer kort is en dat duidelijk moet zijn dat het hier gaat om een uitwerking die nog sterk in ontwikkeling is. Een duidelijke boodschap en richting zijn dus belangrijk: verwachtingen moeten goed worden gemanaged en mogelijk zou een andere benaming passender zijn dan "meerjarenplan".
Aanvullend wordt nog uitvoerig gesproken over het belang van een gezamenlijke langetermijnvisie en de relatie tussen de collectieve ontwikkelopgaven, waardencreatie en financiering.

==> De NORA Gebruikersraad besluit om een werkgroep de komende weken te laten gebruiken om nog zo goed als mogelijk verbeteringen en aanvullingen te doen op de huidige versie van het Meerjarenplan NORA: alle input van anderen daartoe is welkom.

Actiepunt 2026-08-25/D: Werkgroep - Jochem Knoops, Peter Ammerlaan, Reinoud Bosman, Chris Oudman en Eric Brouwer: Zo goed als mogelijk het meerjarenperspectief in het plan naar voren brengen.

==> Aanvullend besluit de NORA Gebruikersraad om het Meerjarenplan NORA op te zetten vanuit een visie en die als basis te gaan gebruiken bij het opstellen van de Jaarplannen NORA en dat de leden zullen nadenken over onderwerpen die zij in het Meerjarenplan terug willen zien en dat die worden besproken tijdens de bijeenkomst van november.

Analyse van het beleidskader CODIO

16.10 - 16.50 uur
Peter Bergman (ICTU) licht de bevindingen toe van de analyse van de CODIO aan de hand van een presentatie. Hij gaat daarbij in op de raakvlakken en overeenkomsten met de NORA. Volgens de analyse zijn CODIO en NORA geen concurrerende afspraken, maar vullen ze elkaar juist aan. De CODIO richt zich met name op bestuur, waarden en ethiek. NORA richt zich op waarden, architectuur en toepassing. Peter vat dit samen als: CODIO helpt bij het richten en NORA helpt bij het inrichten. Zie ook de aanbevelingen bij de Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur (CODIO).

Vanuit de bespreking hiervan, wordt gesteld dat beleid en architectuur elkaar wederzijds beïnvloeden. Door beleidskaders systematisch tegen NORA te toetsen kan zichtbaar worden gemaakt waar spanningen of nieuwe behoeften ontstaan.
Beleid en architectuur staan daarbij niet in een vaste volgorde. Soms volgt architectuur het beleid, soms ontstaat beleid juist vanuit inzichten uit de uitvoering en architectuur. CODIO kan daardoor vooral helpen om de dialoog tussen bestuurders en architecten te versterken. Tegelijkertijd zijn er vragen over de mate waarin de CODIO wordt toegepast bij nieuwe beleidskaders. Het idee bestaat dat je vanuit de NORA community een beleidskaders pas zou moeten analyseren indien de CODIO daarbij is toegepast.
Afgesproken wordt dat NORA Beheer contact zoekt met de beheerder van de CODIO om na te gaan hoe zij kijken naar de relatie met NORA. Dan kan het hier weer ter tafel komen en kunnen we verder bespreken welke vervolgacties wenselijk zijn.

Actiepunt 2026-08-25/E: NORA Beheer: Met de beheerder van de CODIO het gebruik bespreken en welke relaties met de NORA worden onderkend.

De volgende bijeenkomst is op 6 oktober 2026

Daarbij staan al onder meer de volgende onderwerpen op de agenda:

Overzicht van overheidsarchitecturen en NORA-familieleden, met als doel kennisdeling en de samenhang tussen architecturen te bevorderen.
Eerste uitwerking voor Kritieke overheidsdiensten.

Zie Bijeenkomst:NORA Gebruikersraad 2026-10-06 voor de concept agenda.

Op deze pagina