Classificatie-indelingen/Review

Op deze pagina staan de reacties op de Classificatie-indelingen die zijn ingediend naar aanleiding van het verzoek aan de leden van de NORA Gebruikersraad (Actiepunt 2026-10-06/A, reactietermijn tot en met 29 oktober 2026).

Reactie 1, Ministerie van OCW (DERA, Erfgoed)bewerken

Basisbegrippen - collectie Indelingsbegrippen

Het schema categorie → type → soort → variant kent vier vaste niveaus. Erfgoedthesauri (Termennetwerk) kennen een willekeurige diepte. De toelichting bij het begrip klasse erkent ook dat de indeling in een classificatieschema arbitrair en domeinspecifiek is en dat NORA een eigen indeling kiest. Tegelijkertijd is deze collectie Indelingsbegrippen sterk op die vier vaste niveaus gericht.

Uit de collectie zelf blijkt niet wat het beoogde toepassingsgebied is. Volgens de toelichting op de pagina "Classificatie-indelingen" in NORA is het primaire doel voor het uitwerken van deze indelingsbegrippen om de relatie "is categorie van" in NL-SBB te verbeteren. Het vaste schema van vier niveaus is voor dat doel niet nodig, en past niet op begrippenkaders en thesauri waarin niveaus geen eigen betekenis hebben. Ook in NL-SBB zelf verbindt "is categorie van" begrippen op willekeurige diepte. Wij stellen daarom voor het begrip klasse niveau-onafhankelijk te definiëren en het vierniveauschema als één mogelijke domeinspecifieke uitwerking te presenteren.

Begrippen als exemplaar en collectie hebben in de erfgoedcontext een andere betekenis. In bijv. het bibliotheekdomein is een exemplaar het 'item' uit IFLA LRM (werk - expressie - manifestatie - item). En in het erfgoeddomein is een collectie het geheel aan objecten die een instelling beheert. Wij stellen daarom voor om bij in ieder geval deze begrippen de toelichting (c.q. scopenote) uit te breiden zodat helder is binnen welke scope het voorgestelde begrip wordt gehanteerd. De overige termen in deze collectie zijn dermate generiek ('type', 'categorie', 'variant', etc.) dat we ter overweging meegeven in de toelichting bij alle begrippen de scope / het beoogde toepassingsgebied te verduidelijken.

Lucas van der Meer (l.i.vandermeer@minocw.nl), met dank aan Remco de Boer

Reactie expertgroep: Reactie wordt voorbereid

Reactie 2, CBRbewerken

Hierbij mijn reactie als CBR-vertegenwoordiger, onder voorbehoud van interne afstemming.

Het voorstel erkent dat de volgorde categorie → type → soort → variant arbitrair is en dat de indeling in klassen "domein-specifiek kan zijn". Tegelijk wordt die reeks van vier niveaus wel als vaste structuur gepresenteerd. Dat levert m.i. een probleem op voor domeinen waarin het aantal zinvolle indelingsniveaus anders (niet 4) is.

Een voorbeeld uit het CBR-domein. Voor rijbewijscategorieën is een indeling in twee niveaus voldoende: categorie B (personenauto) met daaronder de varianten B-automaat en B-schakel. Er is geen betekenisvolle tussenlaag die "type" of "soort" zou rechtvaardigen. Het voorstel vangt dit deels op door variant te definiëren als "specialisatie van soort, of bij ontbreken daarvan van een type", maar die uitzondering slaat alleen de laag soort over, niet de laag type. Bij een indeling die meer niveaus vraagt, biedt het voorstel geen uitweg: dan moeten twee inhoudelijk verschillende indelingsstappen onder één niveau worden ondergebracht, waardoor een onderscheid dat in het domein wél betekenis heeft, in het model onzichtbaar wordt.

  • Vraag: kunnen categorie, type, soort en variant worden gepositioneerd als aanbevolen invulling in plaats van als verplichte reeks, zodat een domein met minder of meer niveaus kan afwijken zonder buiten de systematiek te vallen?

In het voorbeeld voor de classificatie van personen-wegtransportmiddelen (Personenauto → Hatchback → Elektrische hatchback → ID.3 Pro S) worden vier onafhankelijke indelingscriteria gestapeld: gebruiksdoel, carrosserievorm, aandrijving en uitvoering. Het gevolg is dat een elektrische sedan en een elektrische hatchback niet op het facet aandrijving te relateren zijn, terwijl de aandrijving volgens de eigen definitie van soort juist een bepalend kenmerk is.

  • Verzoek: adresseer hoe het voorstel zich verhoudt tot facetclassificatie en of één hiërarchie volstaat voor domeinen waar meerdere criteria tegelijk relevant zijn.

Het voorstel stelt terecht dat verzameling, collectie, keten en cluster geen specialisatieketen vormen. Bij eerste lezing is dit echter eenvoudig te lezen als een parallel aan categorie → type → soort → variant; een misinterpretatie die ik zelf eerst maakte.

  • Ik geef in overweging dit in de publicatie expliciet te benoemen.

Ik onderschrijf de richting van het voorstel en waardeer de analyse, in het bijzonder die van de herkomst van "is categorie van". Dat het voorstel uitgaat van opname als een (best) practice en niet als strikte norm, sluit aan bij wat ik vanuit CBR-perspectief passend vind, mits de hierboven genoemde ruimte voor domeinspecifieke afwijking behouden blijft.

Natalia Novikova (natalia.novikova@cbr.nl)

Reactie expertgroep: Reactie wordt voorbereid

Reactie 3, Logius / Samenwerkende Catalogibewerken

  • Het is niet duidelijk waar de classificatie-indelingen en gebruikte begrippen zelf op gebaseerd zijn (type, soort, variant, klasse, etc.). Daarmee zijn ze niet herleidbaar. Suggestie is dus om de gebruikte bronnen waar de voorstellen voor de begrippen op gebaseerd zijn te benoemen.
  • De gebruikte begrippen zijn moeilijk begrijpbaar, niet alleen wat wat is, maar ook de onderlinge verbanden. Daarom helpt het enorm om wat voorbeelden te gebruiken om zeker te stellen dat het begrepen wordt en de abstractie wordt verminderd. Er is nu wel een voorbeeld over auto's, maar het gaat juist ook om de bestaande autoclassificatie-indelingen om die in het voorbeeld op te nemen.
  • Er lijkt zeker een meerwaarde te zijn. We hebben een klein proefje gedaan met de standaarden die relevant zijn voor Samenwerkende Catalogi, in dit geval de wereldwijde standaard voor de classificatie van producten/diensten (GS1) en de zogenaamde Themaindeling Officiële Publicaties. Dat leverde in de kern een bruikbare samenvatting. De AI lijkt goed in staat te zijn om met dit voorgestelde vocabulaire om te gaan.

A1. Autovoorbeeld volgens bestaand GS1-classificatieschema, met tussen haakjes de nu voorgestelde begrippen:

Segment (Categorie): Vehicles/Transporters (25000000)
└── Family (Type): Passenger Vehicles (25101500)
    └── Class (Soort): Passenger Cars (25101501)
        └── Brick (Variant): Hatchback Passenger Cars (10004231)
            └── Exemplaar: GTIN 04012345678901
                (VW ID.3 Pro S, Arctic White, 77kWh)

A1-B. De Themaindeling Officiële Publicaties (TOP-lijst), die een ander doel heeft, inhoudelijk relateren volgens verwantschapsrelaties lijkt prima te lukken en wordt zelfs duidelijker dan voorheen:

CLASSIFICATIESCHEMA: GS1 GPC              CLASSIFICATIESCHEMA: TOP
Categorie: Vehicles (25000000) ───────── Categorie: Verkeer
   │              skos:relatedMatch          │
Type: Passenger Vehicles ─────────────── Type: Rail/wegverkeer
   │                                         │ skos:broadMatch
Soort: Passenger Cars                        ▼
   │                                     CLASSIFICATIESCHEMA: EU DCAT
Variant: Hatchback Cars                  Categorie: TRAN
   │
Exemplaar: GTIN 04012345678901 (VW ID.3 Pro S, Arctic White)

A2. Zie de resultaten voor het product Dettol schoonmaakmiddel van 750 ml. GS1 GPC (Global Product Classification) is een classificatieschema: gestructureerd, hiërarchisch, op basis van vooraf vastgelegde indelingscriteria. In NORA-termen heeft het vier klasseniveaus:

GS1 GPC niveau NORA begrip Definitie NORA Voorbeeld
Segment Categorie Klasse op basis van één onderscheidend kenmerk Cleaning/hygiene products (47000000)
Family Type Specialisatie van categorie, bepaalt de aard Cleaning products (47100000)
Class Soort Specialisatie van type op wezenlijke kenmerken Cleaners (47101600)
Brick Variant Fijnste niveau; verschilt op uitvoeringskenmerk Surface cleaners (10000405)
GTIN/EAN Exemplaar Afzonderlijk object met instantiële relatie tot klasse Dettol All-Purpose Cleaner 750ml

De attributen zijn geen klasseniveau maar kenmerken van de variant: ze beschrijven de eigenschappen waarmee een exemplaar aan een Brick wordt toegewezen. In NORA-termen zijn dit de onderscheidende kenmerken die de Brick definiëren.

B. Snel inzicht krijgen in bestaande classificaties en waardelijsten kan ook. Structuurvergelijking GS1 vs. TOP-lijst vs. EU Data Theme:

EU Data Theme (overheid) TOP-lijst (overheid) GS1 GPC (producten/handel)
NORA: Categorie 14 thema's 16 thema's 44 Segmenten
NORA: Type — ~75 subthema's ~200 Families
NORA: Soort — — ~700 Classes
NORA: Variant — — ~4.000 Bricks
NORA: Exemplaar dataset/doc publicatie GTIN/product

C. Classificaties op heel verschillende thema's met elkaar relateren lijkt ook uitdrukbaar. De relatie tussen GS1 en de overheidsclassificaties is niet generiek-hiërarchisch maar associatief: het zijn onafhankelijke classificatieschema's met verschillende doelen en indelingscriteria. In NORA-termen gebruik je dus harmonisatierelaties. Voorbeeld: medische hulpmiddelen

EU Data Theme: HEAL ←── skos:broadMatch ──→ TOP: Geneesmiddelen en medische hulpmiddelen
        ↕ skos:relatedMatch
GS1 Segment: Medical/Laboratory/Scientific (55000000)
└── Family: Medical Devices (55120000)
    └── Class: Diagnostic Equipment (55121500)
        └── Brick: Blood glucose monitors (10005678)
            └── Exemplaar: GTIN 08712345678901

Andre van Brussel (Andre.vanBrussel@ictu.nl)

Reactie expertgroep: Reactie wordt voorbereid