Doel en achtergrond van het NORA Vijflaagsmodel

Architecten analyseren maatschappelijke vraagstukken vanuit diverse invalshoeken, om zo beter inzicht te krijgen en de samenhang der dingen te begrijpen. Bij de overheid gaat het dan vooral om vraagstukken omtrent de dienstverlening aan burgers en bedrijven. Maar natuurlijk zijn er ook vraagstukken die daar direct aan zijn gerelateerd, zoals samenwerking tussen overheidsorganisaties onderling en/of met private partijen, een goede bedrijfsvoering opzetten, of gezamenlijk innoveren.
De laatste jaren groeit de behoefte om die analyse van de architecten meer publiekelijk te delen en te bespreken met de betrokkenen bij het vraagstuk. Denk daarbij met name aan beleidsmedewerkers, projectleiders en ambtenaren die de dienstverlening moeten besturen of uitvoeren. Die behoefte komt vooral voort uit de snelle ontwikkeling van informatiesystemen via een Agile / Scrum aanpak waarbij de directe interactie met de diverse stakeholders een grotere rol is gaan spelen.

In de praktijk zien we grote uitdagingen bij die besprekingen. Soms loopt het helemaal goed. Maar doorgaans is sprake van mis-communicatie. En ja, starre overtuigingen en manipulatie komt ook voor.
Architectuur zal niet de oplossing zijn voor al deze uitdagingen, maar het kan wel bijdragen aan betere communicatie. De NORA zet daartoe vooral in op "plaatjes met praatjes": aan de hand van een goede visualisatie van het vraagstuk, met daarbij korte to-the-point toelichtingen op enkele specifieke aspecten, kan een gemeenschappelijk gedeeld beeld ontstaan van het vraagstuk en mogelijke oplossingsrichtingen.
Meer informatie over "plaatjes" vindt je bij Visualisatie. En meer informatie over de "praatjes" die daarbij horen, vind je bij PSA (Project Startarchitectuur). De kern hiervan is dat we het taal-gebruik en de methoden en technieken die architecten gebruiken (denk aan TOGAF, ArchiMate en ISO 42010 en daaraan gerelateerde architectuur-werkwijzen als die van Novius of Sogeti (DYA)) verbinden met het taal-gebruik en de werkzaamheden van de andere stakeholders, de "niet-architecten".

Het NORA Vijflaagsmodel staat voor de 5 perspectieven (views) van waaruit een vraagstuk rondom overheidsdienstverlening wordt beschouwd:

Grondslagen - de formele afspraken die gelden
Organisatie - de manier waarop dat organisatorisch kan wordt gerealiseerd
Informatie - de informatie en -modellen die daarbij nodig zijn
Applicaties - de geautomatiseerde systemen die daarbij worden ingezet
IT-infrastructuur - de techniek, netwerken en servers, waarmee dat kan

Het is daarbij de bedoeling om eerst elk van die perspectieven (views) zo veel mogelijk los van die andere perspectieven te bespreken en te beschrijven. Daarmee vermijd je een groot stuk complexiteit in de discussies en vooral ook begripsverwarring. De architecten letten daarbij op de aspecten die per view nodig zijn om een goede architectuur op te stellen: die zijn per laag uitgewerkt (volg de betreffende linkjes).
Daarna kan je die 5 perspectieven met elkaar verbinden volgens de relaties die in het Vijflaagsmodel zijn aangegeven.
En dat totaal-beeld wordt weer verbonden met de dienst(en) waar burgers, bedrijven en ook ambtenaren mee te maken hebben. De architecten letten daarbij op de aspecten die op het niveau van een overheidsdienst relevant zijn, zie Architectuur-aspecten van overheidsdiensten.

Je verwacht en hoopt natuurlijk dat alle keuzes vanuit die verschillende perspectieven mooi op elkaar aansluiten. In de praktijk is dat zelden zo. Je ziet vaak dat vanuit een belang van een bepaalde stakeholder de aandacht uitgaat naar een of twee van die views, en dat ze de rest liefst buiten beschouwing laten.
De meerwaarde ontstaat echter vooral wanneer alle beschreven perspectieven in samenhang worden besproken en beschreven.

Het NORA Vijflaagsmodel sluit aan bij de modellen van de European Interoperability Reference Architecture (EIRA) en kan worden uitgebreid met relevante thema’s. Voor elk perspectief (view) en thema beschrijft de NORA de actuele Nationale inzichten en afspraken en waar mogelijk een doorkijkje naar ontwikkelingen (projecten e.d.) die daar spelen.

Toelichting op de kleurenbewerken

In de NORA Gebruikersraad van 11 februari 2025 is besloten de kleuren van het Vijflaagsmodel af te stemmen op de kleuren die gebruikelijk zijn bij de modellering in ArchiMate.
Het aanpassen van de kleuren is een stapje richting een meer algemeen toegankelijke en herkenbare presentatie van NORA. Voor gebruikers die (nog) niet bekend waren met het oorspronkelijke Vijflaagsmodel maakt dit ogenschijnlijk niets uit, maar voor de architecten is dit een handige verbetering. Het draagt bij aan de doelstelling van NORA Online om eenvoud, herkenbaarheid en aansluiting bij bestaande standaarden te verbeteren.
De kleurcoderingen zijn gebruikt volgens de HTML Color Picker:

Grondslagen: D5CBFA - rgb(213, 203, 250)
Organisatie: FFF9A3 - rgb(255, 249, 163)
Informatie: FFEF24 - rgb(255, 239, 36)
Applicaties: C4EBFF - rgb(196, 235, 255)
IT-infrastructuur: DEFFCA - rgb(222, 255, 202)

Een keuze hierbij is het gebruik van donkergeel voor het Informatie-perspectief, in plaats van het eerder overwogen donkerblauw. Hierdoor sluiten we visueel beter aan op het Organisatie-perspectief, die binnen ArchiMate standaard in geel wordt weergegeven. Informatie, beschreven en gemodelleerde (meta)gegevens breng je doorgaans immers al in kaart in de fase vóórdat je overgaat naar het Applicatie-perspectief, waar blauw bij past: voor de meer technische aspecten met applicaties(software) en (bron)data in registraties.

Lopende ontwikkelingenbewerken

In het verlengde van de aangepaste kleuren van het Vijflaagsmodel, bestaat ook de wens om het in ArchiMate te modelleren, opdat het als voorbeeld kan dienen voor de vele andere overheidsarchitecturen.
Daar is -mede gezien de inzet voor de afronding van de Redesign 2024- nog geen actie op ondernomen.

Op deze pagina

Doel en achtergrond van het NORA Vijflaagsmodel

Toelichting op de kleurenbewerken

Lopende ontwikkelingenbewerken