Expertgroep gegevensmanagement bijeenkomst april 2026

Informatiebewerken

Op donderdag 23 april 2026 , van 10:00 tot 12:30, organiseert Expertgroep Gegevensmanagement een online bijeenkomst via: Teamslink.

Doel: Verdere uitwerking Thema Gegevensmanagement
Doelgroep: Leden en aspirant-leden van de expertgroep
Contactpersoon: Arjen Santema
Gerelateerd aan: Gegevensmanagement, Onderwerp
Type: Kennissessie, Vergadering, Ontmoetingsmoment.

Agenda

Concept agenda:

10:00 Welkom en mededelingen
- Arjen Santema heeft opgeschreven hoe hij de afgelopen periode het Voorzitterschap van de expertgroep Gegevensmanagement heeft ingevuld op basis van de doelstelling van de expertgroep. Dat heeft hij aangevuld met wat een nieuwe voorzitter daarin kan/moet doen. We delen dat nu ter informatie, zodat we daar later bij de bespreking van het kiezen van een nieuwe voorzitter naar kunnen verwijzen.
10:05 Verslag van vorige keer en actiepunten
10:15 Stand van zaken lopende onderwerpen
- CDO Rijk (Wietske)
- Metagegevens (Eric)
- Semantiek (Jesse)
- Gegevensmodellering/MIM (Niels)
- Duurzame Toegankelijkheid (Jasper)
- Raamwerk gegevenskwaliteit (Danny)
- Federatief datastelsel en GDI (André, Danny)
10:30 Presentatie Informatiemodellen door Eric Brouwer (ICTU), zie alvast Informatielaag
11.20 korte break
11:30 Presentatie Anatomie van Anonimiseren en Pseudonimiseren bij de Bron door Erik Hoekstra (Haarlem)
12:25 W.v.t.t.k.
12:30 Afsluiting

Verslag en actiepunten vorige keerbewerken

Eric zit deze vergadering voor.

Het verslag van de bijeenkomst van maart 2026 wordt zonder opmerkingen vastgesteld. Vervolgens lopen we de openstaande actiepunten langs:

G42, G46, G47, G49, G50, G51 en G52 blijven open; er zijn op dit moment geen inhoudelijke wijzigingen.
G53 blijft relevant en sluit direct aan op het hoofdonderwerp van vandaag: de samenhang tussen informatiemodellen, standaarden en initiatieven.
G58 en G59 blijven openstaan; de betreffende actiehouders zijn niet aanwezig.
G60 is uitgevoerd: vertegenwoordigers vanuit Grip op Informatie worden voortaan structureel meegenomen in de uitnodigingen.
G61 is afgerond: de presentaties van de vorige bijeenkomst zijn inmiddels gedeeld en het delen van opnames met externe sprekers blijkt binnen de huidige ICTU/Teams-inrichting mogelijk.

Zoektocht voorzitter Expertgroepbewerken

Arjen is zelf niet aanwezig, maar heeft vooraf de pagina Voorzitterschap van de expertgroep Gegevensmanagement opgesteld. Daarin beschrijft hij hoe hij het voorzitterschap de afgelopen periode heeft ingevuld op basis van de doelstelling van de expertgroep, aangevuld met aandachtspunten voor een toekomstige voorzitter.

De pagina wordt gedeeld als achtergrondinformatie voor het verdere gesprek over de toekomstige invulling van het voorzitterschap en de organisatie van de expertgroep.

We hebben het er even over dat meerdere opties voor opvolging op tafel liggen:

Eén persoon die de hele voorzittersrol overneemt vanuit een vergelijkbare expertise en visie als Arjen;
Eén persoon die de hele voorzittersrol overneemt vanuit de ambitie om ervaring en netwerk op te bouwen en in eerste instantie minder richting geeft maar meer op zoek gaat naar de gedeelde visie van de groep;
Een duo of trio van personen die de voorzittersrol splitsen en samen werken, waarbij ze onderling de taken verdelen: inhoudelijk voorbereiden van vergaderingen, procedureel voorzitten, aanspreekpunt zijn voor bezoekers van pagina's binnen het onderwerp, bijhouden van lidmaatschap van de groep, deel nemen aan de NORA Gebruikersraad en/of het vertegenwoordigen van de groep naar buiten toe.

Actie G62: Iedereen leest het stuk van Arjen en reageert waar nodig met SmartComments op de pagina.

Actie G63: Stuur uiterlijk aan het begin van de volgende vergadering een reactie (mail/signal) naar Marieke waarin je aangeeft wat voor jou en jouw organisatie het belang is van een Expertgroep Gegevensmanagement met een actieve voorzitter.

Actie G64: Marieke maakt op basis van het stuk en de reacties een publicatiemoment van het aftreden van Arjen en het zoeken naar een nieuwe voorzitter, dat iedereen kan delen in het eigen netwerk.

Actie G65: De leden zoeken actief naar een persoon die de voorzittersrol kan invullen, of hiervan een deel wil invullen in samenwerking met een andere kandidaat.

Stand van zakenbewerken

CDO Rijkbewerken

Wietske is niet aanwezig; er zijn geen updates.

Metagegevensbewerken

Eric loopt even door de landingspagina Metagegevens. Hij geeft aan dat het onderwerp informatiemodellen direct raakt aan de eerdere discussies over metadata, ontologieën en de samenhang tussen standaarden. De presentatie later deze ochtend sluit hier inhoudelijk op aan.

Semantiekbewerken

Jesse geeft een update rond de pagina Semantiek. Daarbij ontstaat de wens om het onderwerp breder te positioneren en nadrukkelijker samen te werken met de expertgroep NORA Begrippenkader, vanwege de sterke inhoudelijke raakvlakken tussen gegevensmanagement, begrippenkaders en semantiek.

Ook vanuit de NL-SBB Community lopen verschillende activiteiten. Er komt onder andere een workshop over het aansluiten van begrippenkaders over organisatiegrenzen heen, inclusief praktische vragen zoals:

hoe ontwikkel je een begrippenkader;
hoe stem je begrippenkaders op elkaar af;
hoe organiseer je samenhang tussen verschillende domeinen.

Er is nog ruimte voor bijdragen of praktijkvoorbeelden vanuit de expertgroep.

In de discussie komt daarnaast de vraag op waarom binnen de expertgroep relatief veel aandacht uitgaat naar gegevens en minder naar begrippen. De conclusie is dat onderwerpen als begrippenkaders en NL-SBB inhoudelijk eigenlijk nadrukkelijker binnen dit deel van de expertgroep thuishoren.

Eric en Jesse spreken af om samen — eventueel aangevuld met anderen — een eerste opzet te maken voor de verdere positionering en inrichting van deze pagina’s en onderwerpen. Jesse plant hiervoor een afspraak in.

Actie G66 – Jesse organiseert samen met Eric en eventueel anderen een vervolgoverleg om een opzet te maken voor de positionering van semantiek, begrippenkaders en NL-SBB binnen de expertgroep en op noraonline.

Gegevensmodellering / MIMbewerken

Niels is niet aanwezig. Bij MIM loopt het goed. Er wordt hier ook gewerkt aan de semantische herleidbaarheid tussen informatiemodellen en begrippen. Ook speelt de vraag hoe verschillende modellen en standaarden zich tot elkaar verhouden en hoe deze beter op elkaar kunnen aansluiten. De behoeften van verschillende doelgroepen lopen uiteen, waardoor wat de ene groep een noodzakelijk onderscheid vindt voor de ander een grijs gebied is. Vanuit Linked Data is er bijvoorbeeld bij MIM de vraag hoe je een linked data model, dat heel dicht bij de data zelf zit, niet een formele ontologie maar haast een dataproduct, in de juiste MIM-laag plaatst. En bij NL-SBB lijken initiatieven de standaard te gebruiken voor het vergelijken van informatiemodellen, klassen et cetera. Het gaat hier in feite over het onderscheiden van de gegevensmodelleerkant van de informatiemodellering: NL-SBB gaat over hoe je de wereld interpreteert en begrijpelijk maakt qua betekenis (semantiek) en is nauw verbonden met de Conceptuele informatiemodellen (informatiebehoefte), terwijl de Logische en Fysieke gegevensmodellen meer gaan over wat er in je database zit (gegevensregistraties waarmee je in de informatiebehoefte kan voorzien).

Duurzame toegankelijkheidbewerken

Geen inhoudelijke update. De geplande sessie over duurzame toegankelijkheid en de relatie met Grip op Informatie blijft in voorbereiding voor een volgende bijeenkomst.

Raamwerk gegevenskwaliteitbewerken

Danny meldt dat het werk rond kwaliteitsmonitoring binnen het Federatief Datastelsel verder loopt. De eerder aangekondigde tool voor kwaliteitsmonitoring wordt inmiddels verder uitgewerkt en is beschikbaar via kwaliteitsregistratie.datastelsel.nl.

Daarmee wordt vervolg gegeven aan de discussie uit de vorige bijeenkomst over kwaliteitsmetingen, DQV en hergebruik van kwaliteitsinformatie, zie het verslag van maart 2026.

De tool ondersteunt organisaties bij het vastleggen van kwaliteitsmetingen rond datasets, gekoppeld aan het Raamwerk gegevenskwaliteit. Daarbij blijft het uitgangspunt dat kwaliteitsinformatie zoveel mogelijk herbruikbaar moet zijn tussen verschillende initiatieven en uitvragen.

Federatief Datastelsel (FDS) / GDIbewerken

Geen update.

Presentatie Informatiemodellenbewerken

Eric loopt langs een inventarisatie van alle informatie die er inmiddels beschikbaar is over informatiemodellen, het resultaat (inclusief wat aanpassingen n.a.v. de discussie) staat inmiddels op Informatiemodellen.

Eric constateert dat binnen de overheid inmiddels duizenden informatiemodellen bestaan, opgesteld vanuit verschillende doelen, organisaties en perspectieven. Daardoor ontstaat behoefte aan meer overzicht, positionering en eenduidigheid rond de verschillende soorten modellen en hun toepassing.

De pagina brengt daarom bestaande informatie en initiatieven bij elkaar, onder andere vanuit:

de Informatielaag,
Modellering van gegevens,
MIM,
GEMMA
GeoNovum,
het Nationaal Archief,
en de ontwikkelingen rond begrippenmodellen en NL-SBB.

Eric benadrukt dat een informatiemodel altijd een vereenvoudigde en afgebakende beschrijving van de werkelijkheid is. Elk model kent een eigen scope: er bestaat geen model dat “alles” omvat.

Vervolgens loopt Eric langs de verschillende soorten modellen die in de praktijk gebruikt worden. Hoewel MIM vier beschouwingsniveaus onderscheidt, ziet Eric in de praktijk feitelijk vijf typen modellen:

Begrippenmodel
Bedrijfsobjectenmodel (BOM)
Conceptueel informatiemodel (CIM)
Logisch informatiemodel (LIM)
Fysiek of technisch gegevensmodel

Per type licht hij toe voor welke doelgroep en welk doel het model bedoeld is.

Bij het begrippenmodel ligt de nadruk op gedeeld begrip en semantiek. Eric verwijst daarbij naar de ontwikkeling van begrippenviews binnen de NORA en het streven naar een Nationaal Semantisch Vlak, waarbij begrippen conform NL-SBB beschreven en verbonden worden.

Bij het bedrijfsobjectenmodel positioneert Eric het model tussen begrippen en conceptuele modellen in: meer concreet dan alleen begrippen, maar nog zonder de uitgebreide informatierelaties van een volledig conceptueel informatiemodel.

Het conceptueel informatiemodel (CIM) beschrijft vervolgens objecten, eigenschappen en relaties op basis van een concrete informatiebehoefte, maar nog los van technische implementatie. Daarbij merkt Eric op dat organisaties in de praktijk vaak nog sterk vanuit hun eigen domein of ervaringswereld modelleren, wat vergelijking en aansluiting tussen modellen bemoeilijkt.

Het logisch informatiemodel (LIM) en het technisch gegevensmodel richten zich vervolgens steeds sterker op implementatie, uitwisseling en technologie.

Vraag: waarom is het belangrijk om deze verschillende modeltypen expliciet te onderscheiden?
Antwoord: Dit helpt om duidelijker te maken voor wie een model bedoeld is, welk probleem het oplost en op welk abstractieniveau een discussie gevoerd wordt. Veel verwarring ontstaat doordat verschillende partijen het woord “informatiemodel” gebruiken terwijl ze feitelijk verschillende soorten modellen bedoelen.

Vraag: waarom gaat binnen gegevensmanagement vaak zoveel aandacht naar gegevensmodellen en relatief weinig naar begrippenmodellen?
Antwoord: Eric herkent dat beeld. Juist daarom wil hij de relatie tussen begrippen, semantiek, informatiemodellen en gegevensmodellen explicieter maken op de nieuwe overzichtspagina. En MIM kan ons daarbij prima helpen !

Opmerking: organisaties gebruiken vergelijkbare begrippen vaak net anders, waardoor modellen moeilijk op elkaar aansluiten.
Antwoord: Eric geeft aan dat dit precies één van de redenen is waarom harmonisatie van begrippen en betere aansluiting tussen modellen belangrijk blijft.

Tot slot loopt Eric langs een aantal verbeterpunten die inmiddels zijn geïdentificeerd:

samenvoegen en harmoniseren van bestaande NORA-pagina’s over modellering en MIM;
actualiseren van implicatie 001 Beschrijf informatieobjecten in een model;
verder harmoniseren van begrippen en modelleerconcepten tussen verschillende initiatieven en modellen.

Eric sluit af met een oproep aan de expertgroep om praktijkvoorbeelden, vragen en ervaringen rond informatiemodellen actief te blijven delen.

Presentatie Anatomie van Anonimiseren en Pseudonimiseren bij de Bronbewerken

Erik Hoekstra (gemeente Haarlem) geeft een presentatie over de Anatomie van Anonimiseren en Pseudonimiseren bij de Bron, die niet door kon gaan in de eerdere sessie over synthetische data.

Binnen de transitie naar Common Ground ontwikkelen Gemeente Haarlem en Gemeente Zandvoort i.h.k.v. het Programma Open Overheid / XENA, een open source oplossing voor het anonimiseren en pseudonimiseren van persoonsgegevens direct in de bronsystemen — in plaats van achteraf bij publicatie.

De presentatie gaat dieper in op de architectuur en het ontwerp van deze oplossing.

Vragen en opmerkingenbewerken

Vraag: wat is precies het verschil tussen anonimiseren en pseudonimiseren als het gaat om herleidbaarheid?

Antwoord: bij pseudonimiseren blijft bewust een mogelijkheid bestaan om gegevens weer naar een persoon terug te leiden, bijvoorbeeld via een sleutelbestand of koppeltabel. Bij anonimiseren is het juist de bedoeling dat die mogelijkheid definitief verdwijnt.

Opmerking: volledige anonimisering lijkt in de praktijk lastig haalbaar. Antwoord: Erik bevestigt dat. Ook wanneer direct identificerende gegevens verwijderd zijn, kunnen combinaties van gegevens soms alsnog herleidbaar blijken.

Vraag: kunnen gegevens dan ooit echt volledig anoniem zijn? Antwoord: dat hangt sterk af van context:

welke andere datasets beschikbaar zijn;
wie toegang heeft tot aanvullende informatie;
welke koppelingen mogelijk zijn.

Opmerking: organisaties lijken soms te snel aan te nemen dat gegevens “anoniem” zijn zodra namen of BSN’s verwijderd zijn. Antwoord: Erik bevestigt dat dit risico bestaat. Anonimiseren gaat verder dan alleen het verwijderen van direct identificerende kenmerken.

Vraag: waarom worden dit soort maatregelen vaak pas laat toegepast? Antwoord: anonimiseren en pseudonimiseren komen in de praktijk vaak pas in beeld wanneer gegevens gedeeld of getest moeten worden. Volgens Erik zou je privacybescherming juist al in het ontwerp van processen, architectuur en gegevensmodellen moeten meenemen.

Vraag: hoe verhoudt dit zich tot synthetische data uit de vorige bijeenkomst? Antwoord: synthetische data probeert het gebruik van echte persoonsgegevens volledig te vermijden; anonimiseren en pseudonimiseren werken nog steeds op bestaande datasets, maar beschermen de gegevens daarin.

Volgens Erik kunnen deze technieken elkaar aanvullen, afhankelijk van de toepassing.

Opmerking: hoe sterker gegevens beschermd worden, hoe beperkter vaak de analysemogelijkheden. Antwoord: Erik bevestigt dat dit een blijvende afweging is. Hoe meer informatie verwijderd of vervormd wordt, hoe moeilijker bepaalde analyses, koppelingen of controles worden.

Opmerking: dit lijkt uiteindelijk niet alleen een technisch vraagstuk. Antwoord: Erik onderschrijft dat. Juridische kaders, governance, toegangsbeheer en organisatorische afspraken bepalen mede of een oplossing verantwoord toegepast kan worden.

Voorzitter en onderwerp volgende bijeenkomstbewerken

De presentatie over DAMA/DMBOK schuift door naar de bijeenkomst van mei. Voor deze bijeenkomst zoeken we nog een voorzitter.

Daarnaast blijft de wens bestaan om een sessie te organiseren rond duurzame toegankelijkheid, mogelijk in combinatie met Grip op Informatie. Jasper wordt genoemd als mogelijke voorzitter wanneer dit onderwerp daadwerkelijk geagendeerd wordt.

De expertgroep wil daarnaast verder met het onderwerp informatiemodellen en de samenhang tussen standaarden, ontologieën en begrippenkaders. Eric en Jesse werken hiervoor verder aan een eerste opzet.

Er wordt benadrukt dat de expertgroep nadrukkelijk ruimte wil blijven bieden voor verbinding tussen lopende initiatieven, praktijkervaringen en inhoudelijke verdieping. Daarbij blijft ook behoefte bestaan aan concrete voorbeelden en praktische toepassingen naast de meer conceptuele discussies.

w.v.t.t.k.bewerken

Er zijn geen aanvullende punten meer voor de rondvraag.
Eric bedankt iedereen voor de bijdragen en sluit de bijeenkomst af.

Openstaande actiepunten na afloop van dit overlegbewerken

G42 – Jesse en Toine Schijvenaar onderzoeken of NL-SBB kan worden ingebracht bij EU-initiatieven.
G46 – Inge Willemsen en Adriaan Hondelink maken, zodra zij een beter beeld hebben van het werk van de expertgroep, concrete afspraken over inhoudelijke afstemming tussen het programma Grip op Informatie (VNG) en de expertgroep.
G47 – Iedereen maakt een NORA-account aan en vult het gebruikersprofiel.
G49 – Arjen zet de beschrijving van het voorzitterschap op papier, inclusief motivatie en oproep.
G50 – De groep werkt Plan B verder uit: indeling van onderwerpen per vergadering en wie deze voorbereidt (incl. voorzitterschap komende bijeenkomsten).
G51 – Anne, Eric en Arjen kijken samen hoe het verhaal toegankelijk en praktisch bruikbaar kan worden gemaakt voor niet-architecten.
G52 – Wietske koppelt terug hoe het Rijksbreed Gegevensdelingsbeleid landt en wat dit betekent voor de pagina Gegevensleveringsovereenkomst.
G53 – De expertgroep brengt in kaart welke bestaande initiatieven, werkgroepen en gremia zich bezighouden met de samenhang en positionering van standaarden en informatiemodellen; leden melden relevante initiatieven bij nora@ictu.nl.
G58 – Wietske past de pagina Gegevensleveringsovereenkomst aan met een korte aanvullende inleiding waarin de verhouding tussen GDB, FDS, GLO en GLP wordt verduidelijkt.
G59 – Arjen verkent hoe de architectuurschets voor AI-governance breder kan worden gedeeld en koppelt dit terug in de expertgroep.
G62 – Iedereen leest het stuk van Arjen en reageert waar nodig met SmartComments op de pagina.
G63 – Stuur uiterlijk aan het begin van de volgende vergadering een reactie (mail/signal) naar Marieke waarin je aangeeft wat voor jou en jouw organisatie het belang is van een Expertgroep Gegevensmanagement met een actieve voorzitter.
G64 – Marieke maakt op basis van het stuk en de reacties een publicatiemoment van het aftreden van Arjen en het zoeken naar een nieuwe voorzitter, dat iedereen kan delen in het eigen netwerk.
G65 – De leden zoeken actief naar een persoon die de voorzittersrol kan invullen, of hiervan een deel wil invullen in samenwerking met een andere kandidaat.
G66 – Jesse organiseert samen met Eric en eventueel anderen een vervolgoverleg om een opzet te maken voor de positionering van semantiek, begrippenkaders en NL-SBB binnen de expertgroep en op noraonline.

Op deze pagina