Expertgroep gegevensmanagement bijeenkomst februari 2026
Informatiebewerken
Op donderdag 12 februari 2026 , van 10:00 tot 12:30, organiseert Expertgroep Gegevensmanagement een online bijeenkomst via: {{{Deelnamelink}}}.
- Doel
- Verdere uitwerking Thema Gegevensmanagement
- Doelgroep
- Leden en aspirant-leden van de expertgroep
- Contactpersoon
- Arjen Santema
- Gerelateerd aan
- Gegevensmanagement, Onderwerp
- Type
- Kennissessie, Vergadering, Ontmoetingsmoment.
Agenda
Concept agenda:
- 10:00 Welkom en mededelingen
- 10:05 Verslag en actiepunten
- 10:30 Gegevensleveringsovereenkomst (Wietske)
- 11:15 Ontwikkelingen AI (Erwin Folmer, lector AI aan de HAN)
- 12:00 Toepassing van AI (Arjen)
- 12:15 W.v.t.t.k.
- 12:30 Afsluiting
Verslagbewerken
Welkom en mededelingenbewerken
Arjen zit deze vergadering voor.
In aansluiting op actiepunt G46 sluiten Inge Willemsen en Adriaan Hondelink aan als toehoorders. Zij zijn in oktober gestart als projectleider bij het VNG-programma Grip op Informatie, als opvolgers van Jeroen Jonkers. Inge is bij de VNG gedetacheerd vanuit de gemeente De Bilt. Adriaan is extern en werkte voorheen onder meer aan Open op Orde. Zij luisteren deze keer mee om kennis te maken met de expertgroep. We maken in een volgende bijeenkomst afspraken over een inhoudelijke toelichting op hun programma.
De leden stellen zich kort voor ten behoeve van de nieuwe deelnemers.
We kijken vooruit naar de komende bijeenkomsten. In maart bespreken we synthetische data en anonimisering. Bertram zit die vergadering voor. Voor april staat op dit moment de presentatie van Radboud over DAMA/DMBOK gepland. We zoeken daarvoor nog een voorzitter, omdat Radboud zelf geen lid meer is van de expertgroep.
Verslag vorige bijeenkomst en actiepuntenbewerken
Het verslag van de vorige vergadering is vastgesteld. We lopen de actiepunten langs en actualiseren de stand van zaken.
- Rollen binnen gegevensmanagement (G27 en G43)
De relatie tussen functieprofielen en rollen binnen gegevensmanagement (G27) hangt inhoudelijk samen met het onderscheid tussen rollen van organisaties en rollen van individuen (G43). De bespreking van de geactualiseerde pagina’s heeft geleid tot een nieuwe versie. Daarmee beschouwen we beide actiepunten als afgerond. Eventuele verdere doorontwikkeling brengen we later als nieuw actiepunt terug.
- NL-SBB bij EU-initiatieven (G42)
Het contact is gelegd, maar er is nog geen concrete voortgang te melden. Het actiepunt blijft openstaan.
- Grip op Informatie (G46)
Inge Willemsen en Adriaan Hondelink zijn bij dit overleg aangesloten als opvolgers van Jeroen Jonkers. Daarmee vervalt zijn naam uit dit actiepunt. Zodra beiden een beter beeld hebben van het werk van deze expertgroep maken we concrete afspraken over inhoudelijke afstemming met het VNG-programma Grip op Informatie. Het actiepunt blijft openstaan.
- NORA-accounts en gebruikersprofielen (G47)
We houden dit actiepunt aan. Het blijft wenselijk dat leden een NORA-account hebben en hun gebruikersprofiel invullen, onder meer om onderlinge vindbaarheid en samenwerking te versterken.
- Afwegingskader datagovernance (G48)
Het concept is gedeeld met de expertgroep. Daarmee is dit actiepunt afgerond.
- Voorzitterschap (G49)
De beschrijving van het voorzitterschap is nog niet gedeeld. Het actiepunt blijft openstaan.
- Plan B – thematische indeling bijeenkomsten (G50)
We werken Plan B verder uit. De thematische indeling van onderwerpen per vergadering loopt in ieder geval door tot en met maart.
- Toegankelijk en praktisch bruikbaar maken (G51)
Anne, Eric en Arjen hebben het gesprek gevoerd over hoe het verhaal toegankelijker en praktischer kan worden gemaakt voor niet-architecten. Zij hebben onder meer gesproken met een data-analist bij de gemeente Utrecht als informele gebruikstoets. De feedback is dat de site als prettig wordt ervaren, maar dat het abstractieniveau hoog ligt. Met name het stappenplan gegevenskwaliteit wordt als praktisch toepasbaar gezien. Tegelijk klinkt de behoefte aan meer expliciete verbinding met de praktijk: hoe ga je concreet aan de slag, hoe krijg je managers mee, en hoe leg je het uit? In de discussie komt ook de positie van rollen zoals CDO, CIO en CRO ter sprake. Gemeente Utrecht heeft inmiddels een CRO aangesteld op vergelijkbaar niveau als CISO en Privacy Officer. We nemen deze inzichten mee in de verdere uitwerking. De betrokkenen plannen een nieuwe afspraak om dit vervolg te geven. Het actiepunt blijft openstaan.
- Rijksbreed Gegevensdelingsbeleid en Gegevensleveringsovereenkomst (G52)
Wietske heeft voorafgaand aan de vergadering een aangepaste tekst gedeeld om de pagina Gegevensleveringsovereenkomst beter te laten aansluiten op het Rijksbrede Gegevensdelingsbeleid. We bespreken dit punt later inhoudelijk op de agenda. Het actiepunt blijft openstaan.
- Samenhang tussen standaarden en informatiemodellen (G53)
We herhalen de oproep aan alle leden om bestaande initiatieven, werkgroepen en gremia die zich bezighouden met de samenhang en positionering van standaarden en informatiemodellen in kaart te brengen. Leden kunnen relevante initiatieven melden via nora@ictu.nl, zodat we het overzicht gezamenlijk kunnen opbouwen. Het actiepunt blijft openstaan.
- RMO en MIM (G54)
Jan heeft zich aangesloten bij de doorontwikkeling van de Richtlijn Metagegevens Overheidsinformatie richting een meer formele, machineleesbare specificatie. Daarmee is dit actiepunt afgerond. We ontvangen te zijner tijd de resultaten in de expertgroep.
- Rollen aanvullen vanuit praktijk (G55)
We besluiten dit actiepunt af te sluiten. In plaats van een eenmalige inventarisatie houden we de pagina actueel in samenhang met de verdere inhoudelijke uitwerking. We bespreken eerst de nieuwe versie in de expertgroep voordat we deze eventueel in publieke review brengen.
- Nieuwe versie Rollen van organisaties (G56)
Danny heeft de opmerkingen verwerkt en een nieuwe versie opgesteld. Het actiepunt is afgerond.
- Slides Handreiking Datalineage (G57)
De slides zijn gedeeld. Het actiepunt is afgerond.
Stand van zaken lopende onderwerpenbewerken
CDO Rijkbewerken
Geen nieuws.
Metadatabewerken
De Overheidsbrede Werkgroep Metadata is recent bijeen geweest. Daar is onder meer gesproken over de verdere uitwerking van de RMO richting een strakkere specificatie conform MIM, zoals ook in de vorige bijeenkomst besproken. Daarnaast is stilgestaan bij waardelijsten en de praktische toepassing daarvan. De samenhang tussen verschillende metadata-standaarden blijft daarbij een terugkerend aandachtspunt.
Semantiekbewerken
Geen nieuws.
Gegevensmodellering / MIMbewerken
Later vandaag vindt een MIM-communitybijeenkomst plaats met een update over MIM 2.0. Verdere inhoudelijke terugkoppeling volgt in een volgende bijeenkomst.
Duurzame toegankelijkheidbewerken
Geen nieuws.
Gegevenskwaliteitsraamwerkbewerken
Ze werken verder aan een Engelse vertaling van het Raamwerk gegevenskwaliteit. Er is internationale belangstelling om het raamwerk onder de aandacht te brengen en verder te verkennen.
Federatief Datastelsel (FDS) / GDIbewerken
Tijdens de recente Stelseldag was de staatssecretaris aanwezig. Het afsprakenstelsel wordt doorontwikkeld; dit jaar ligt de focus met name op de positie en rol van afnemers binnen het stelsel.
Datalineagebewerken
Nu de Handreiking Datalineage is opgeleverd en gepubliceerd, agenderen we datalineage niet langer als afzonderlijk vast onderdeel. Eventuele ontwikkelingen brengen we in bij metadata of een ander passend thema.
Gegevensleveringsovereenkomstbewerken
Wietske heeft voorafgaand aan de vergadering een aangepaste tekst gedeeld om de pagina Gegevensleveringsovereenkomst beter te laten aansluiten op het Rijksbrede Gegevensdelingsbeleid (GDB). We bespreken de voorgestelde wijzigingen en de verhouding tot het Federatief Datastelsel (FDS). In de mail is al wat discussie geweest, het voorstel nu is om de dataspace-ontwikkelingen niet mee te nemen, voor dit moment. De verhouding met FDS zou in een aangepaste inleiding terecht kunnen komen.
Voor FDS is het minimaliseren van afzonderlijke gegevensleveringsovereenkomsten uiteindelijk de inzet. Door verantwoordelijkheden explicieter bij de afnemer te beleggen en generieke afspraken vooraf in het stelsel te organiseren, wil FDS bilaterale afspraken zoveel mogelijk minimaliseren. Wie deelnemer wordt van het stelsel toont aan aan randvoorwaarden te voldoen; aanvullende overeenkomsten zouden dan minder nodig moeten zijn. Daarbij hoort ook dat afnemers expliciete verantwoordelijkheden hebben. Wanneer die helder zijn vastgelegd, hoeft een aanbieder minder afzonderlijk te regelen.
We bespreken de verhouding tussen FDS en het Rijksbrede Gegevensdelingsbeleid. Het FDS kent een duidelijke afbakening: organisaties worden deelnemer op basis van criteria en het stelsel richt zich primair op sectoroverstijgende gegevensdeling. Niet alle bronnen of datasets vallen daar automatisch onder. Het GDB kent een ander toepassingsgebied en krijgt naar verwachting een verplichtend karakter binnen het Rijk, inclusief monitoring. Waar overlap bestaat, zou deelname aan FDS in beginsel moeten betekenen dat aan de eisen van het GDB wordt voldaan. Tegelijk wordt erkend dat de benadering verschilt: het GDB legt nadruk op bilaterale afspraken, terwijl FDS inzet op generieke stelselafspraken. Dat verschil wordt als fundamenteel benoemd en kan spanning oproepen, al wordt ook benadrukt dat de onderliggende architectuur en gebruikte standaarden niet conflicterend zijn.
We bespreken hoe we daar mee om moeten gaan in deze pagina. Voorlopig wachten we de aanvullende inleiding van Wietske af.
Daarnaast vraagt terminologie om meer duiding. De term Gegevensleveringsovereenkomst wordt niet overal op dezelfde manier gebruikt. In andere contexten, bijvoorbeeld bij het ministerie van Justitie, wordt gesproken over een Gegevensleveringsprotocol. Dit kan betrekking hebben op andere typen uitwisselingen (setgebaseerd versus sleutelgebaseerd). Het is wenselijk om op de pagina duidelijker te maken welke reikwijdte wij hanteren.
Jan vraagt aandacht voor het aspect kosten. In eerdere trajecten bleken afspraken over eventuele kosten voor aanbieders en afnemers cruciaal voor het daadwerkelijk tot stand komen van gegevensdeling. De vraag hoe kosten worden verdeeld en vastgelegd, raakt direct aan de uitvoerbaarheid van overeenkomsten. Wietske geeft aan dat dit onderwerp op dit moment buiten de scope van de voorgestelde tekstwijziging valt.Tegelijk zijn de deelnemers het wel eens met Jan: Gegevens horen ook op de balans terug te komen, anders blijven er problemen wanneer de baten van wijzigingen liggen bij de afnemer / hergebruiker en de kosten bij de bronhouder.
We spreken af om de pagina met een beperkte aanvullende inleiding aan te passen, waarin de verhouding tot het Rijksbrede Gegevensdelingsbeleid en het FDS wordt verduidelijkt. Verdere uitwerking van detailvragen (zoals kostenverdeling) valt voor nu buiten deze herziening.
Actie G58: Wietske past de pagina Gegevensleveringsovereenkomst aan met een korte aanvullende inleiding waarin de verhouding tussen GDB, FDS, GLO en GLP wordt verduidelijkt.
Ontwikkelingen AIbewerken
Erwin Folmer (HAN) verzorgt een presentatie over Neuro-Symbolic AI. Hij schetst de ontwikkeling van AI van regelgebaseerde systemen naar deep learning en grote taalmodellen (LLM’s). Daarbij benoemt hij het fundamentele spanningsveld tussen prestatie en betrouwbaarheid: regelgebaseerde systemen zijn goed uitlegbaar en controleerbaar, maar minder krachtig in patroonherkenning; neurale netwerken en LLM’s leveren hoge prestaties, maar missen formele garanties op juistheid.
Het doel van neuro-symbolische AI is om de betrouwbaarheid en uitlegbaarheid van regelgebaseerde systemen te combineren met de prestaties van neurale modellen. Voor high-impact use cases is betrouwbare AI op dit moment nog niet haalbaar: LLM’s kunnen hallucineren en formele garanties ontbreken. De verwachting is dat prompt engineering dit niet op kan lossen, maar dat verdere integratie van neurale en symbolische technieken mogelijk nieuwe vormen van controle en validatie kan bieden. Dat is geen zekerheid, maar wel een actieve onderzoekslijn.
Erwin licht toe hoe binnen het UTKA Datalab (samenwerking tussen Kadaster en Universiteit Twente) wordt gewerkt aan twee- en vierjarige onderzoekstrajecten. Onderzoekers werken met data van het Kadaster aan vraagstukken rond AI, modellering en gegevensgebruik. Tekstherkenning van handgeschreven aktes is één van de voorbeelden: dat gaat prima met een LLM, maar je wilt ook onderliggende structuren en datamodellen expliciet vullen, zodat je zeker weet of alle belangrijke velden gevonden zijn en niet alleen afhankelijk bent van je eigen zoekkunsten. In de discussie wordt verder ingezoomd op betrouwbaarheid en controle. Het toevoegen van formele modellen of knowledge graphs kan helpen om uitkomsten van LLM’s te begrenzen of te toetsen, maar biedt op dit moment geen absolute garantie. De vraag blijft hoe ver je kunt komen in het reduceren van onzekerheid en wanneer menselijke controle noodzakelijk blijft. Aan de hand van het voorbeeld van een Romeinse steen in Heerlen, waarvan via AI spelregels werden gereconstrueerd op basis van slijtagepatronen (zie: https://nos.nl/artikel/2601837-ai-onthult-romeinse-steen-in-museum-heerlen-is-bordspel), wordt zichtbaar hoe patroonherkenning en logische redenering gecombineerd kunnen worden. Het voorbeeld illustreert zowel de kracht als de afhankelijkheid van context en interpretatie.
Vanuit de expertgroep wordt de verbinding gelegd met informatiemodellen en begrippenkaders. AI kan helpen bij het vergelijken van begrippen uit NORA, GEMMA en WILMA, maar alleen wanneer die modellen expliciet, openbaar en volgens standaarden (zoals MIM) zijn beschreven. Zonder informatiearchitectuur ontbreekt de basis voor betrouwbare toepassing. De discussie verschuift naar kennisborging. Hoe leiden we junior engineers en zij-instromers zo op dat zij voldoende context hebben om AI-uitkomsten te kunnen beoordelen? Wanneer softwareontwikkeling steeds meer via natuurlijke taal en generatieve modellen plaatsvindt, is er wellicht helemaal geen junior engineer meer nodig. Dan kun je de context goed meenemen in je 'zelf' gecodeerde oplossingen. Maar wie niet in de context ervaring opdoet meot die op de een of andere manier opdoen. Modellen, definities en architectuurkennis moeten daarom expliciet beschikbaar en uitlegbaar blijven. We zitten nog heel erg in de hypefase van AI-ontwikkeling. Het combineren van neurale en symbolische technieken biedt perspectief, maar fundamentele vragen zijn nog niet opgelost. Het onderzoek naar neuro-symbolische integratie staat nog aan het begin.
Arjen geeft een aanvullende presentatie vanuit zijn rol als kwartiermaker AI-governance bij het Kadaster. Hij presenteert een architectuurschets waarin kennis over data, metadata en modellen samenkomt in een integraal kennis- en validatiepunt. De kernboodschap luidt: “Geen AI zonder IA (informatiearchitectuur).” AI-toepassingen moeten worden getraind, getest, toegepast en gevalideerd, met een terugkoppellus wanneer fouten optreden. De architectuurschets wordt als ambitieus en waardevol gezien. We verkennen of en hoe deze breder gedeeld kan worden, aangezien de presentatie niet een twee drie digitaal toegankelijk gemaakt kan worden. Voorlopig zijn beide presentaties op te vragen bij NORA Beheer en worden ze rondgestuurd aan de leden van de Expertgroep Gegevensmanagement. Actie G59: Arjen verkent hoe de architectuurschets voor AI-governance breder kan worden gedeeld en koppelt dit terug in de expertgroep.
W.v.t.t.k.bewerken
Bertram heeft op basis van zijn aantekeningen van de vergadering van november binnen de eigen organisatie een specialist gevonden die kan meedenken over de integratie van architectuurmodellen. Hij is echter kwijt wie destijds om deze inbreng had gevraagd. Navraag in de verslagen geeft geen eenduidig uitsluitsel, maar wijst in de richting van NL-SBB, waarbij kwaliteitseisen vanuit verschillende organisaties worden verzameld rond begrippenbeheer.
Agenda volgende vergaderingbewerken
Voor de bijeenkomst in maart staat het onderwerp synthetische data en anonimisering op de agenda. Bertram zit deze vergadering voor.
Voor april staat op dit moment alleen de presentatie van Radboud over DAMA/DMBOK gepland. We zoeken hiervoor nog een voorzitter, aangezien Radboud zelf geen lid meer is van de expertgroep.
Actiepuntenbewerken
- G42 – Jesse en Toine Schijvenaar onderzoeken of NL-SBB kan worden ingebracht bij EU-initiatieven.
- G46 – Inge Willemsen en Adriaan Hondelink maken, zodra zij een beter beeld hebben van het werk van de expertgroep, concrete afspraken over inhoudelijke afstemming tussen het programma Grip op Informatie (VNG) en de expertgroep.
- G47 – Iedereen maakt een NORA-account aan en vult het gebruikersprofiel.
- G49 – Arjen zet de beschrijving van het voorzitterschap op papier, inclusief motivatie en oproep.
- G50 – De groep werkt Plan B verder uit: indeling van onderwerpen per vergadering en wie deze voorbereidt.
- G51 – Anne, Eric en Arjen kijken samen hoe het verhaal toegankelijk en praktisch bruikbaar kan worden gemaakt voor niet-architecten.
- G52 – Wietske koppelt terug hoe het Rijksbreed Gegevensdelingsbeleid landt en wat dit betekent voor de pagina Gegevensleveringsovereenkomst.
- G53 – De expertgroep brengt in kaart welke bestaande initiatieven, werkgroepen en gremia zich bezighouden met de samenhang en positionering van standaarden en informatiemodellen; leden melden relevante initiatieven bij nora@ictu.nl.
- G58 – Wietske past de pagina Gegevensleveringsovereenkomst aan met een korte aanvullende inleiding waarin de verhouding tussen GDB, FDS, GLO en GLP wordt verduidelijkt.
- G59 – Arjen verkent hoe de architectuurschets voor AI-governance breder kan worden gedeeld en koppelt dit terug in de expertgroep.
24 februari 2026 14:31:52
13 oktober 2025 14:06:05
24 februari 2026 14:31:52
14
Informatief
