Federatief Datastelsel en Notificeren
Deze pagina is onderdeel van de Architectuur Notificeren in het Federatief Datastelsel. Het geeft een beschrijving van het Federatief Datastelsel en geeft op hoofdlijnen aan wat de rol van notificeren is in het Federatief Datastelsel.
Overzicht Federatief Datastelselbewerken
Het Federatief Datastelsel is een stelsel met afspraken en standaarden voor het verantwoord delen van gegevens. Verantwoord betekent dat er expliciete aandacht is voor aspecten zoals rechtmatigheid, transparantie, privacy, veiligheid en kwaliteit. De intentie is om gegevens die zijn ingewonnen of gecreëerd ten behoeve van wettelijke taken breder te delen, over de grenzen van organisaties en domeinen/sectoren heen. Deelnemers zijn alle organisaties met een publieke taak.
Onderstaand figuur geeft een overzicht van het Federatief Datastelsel. Het laat zien dat data-aanbieders namens bronhouders gegevens aanbieden en dat data-afnemers voor gebruikers gegevens afnemen. Data-aanbieders en data-afnemers voldoen daarbij aan een voorgedefinieerde set van afspraken om eerder genoemde aspecten te borgen. Dat betekent ondermeer dat metadata worden aangeleverd door data-aanbieders, waardoor data-afnemers zicht hebben op het aanbod. Verder zullen zowel data-aanbieders als data-afnemers maatregelen moeten nemen op het gebied van beveiliging, logging en verantwoording. Notificaties zijn een expliciet onderdeel van het Federatief Datastelsel. Ze zijn te zien als een vorm van gegevens over gebeurtenissen, die meervoudig bruikbaar zijn voor andere overheden. Ze zijn een aanleiding om aanvullende gegevens uit te wisselen. In alle gegevensuitwisseling is dataminimalisatie een belangrijk uitgangspunt.
Federatief data delen kun je ook zien als een set van principes, die door het Federatief Datastelsel worden omarmd. Een kernprincipe daarbij is "data bij de bron". Dat principe stelt dat gegevens zoveel mogelijk op één plaats zouden moeten worden beheerd en vanuit die plaats ook beschikbaar zouden moeten worden gesteld. Dit zorgt er voor dat gegevens actueel en consistent zijn en maakt het mogelijk dat de aanbieder ook controle houdt over de beveiliging en traceerbaarheid van gegevens. Het principe is ook een reden waarom notificeren in het Federatief Datastelsel belangrijk is. Als gegevens op één plaats worden ingewonnen en vastgelegd, dan moeten partijen die afhankelijk zijn van deze gegevens weten dat er iets is gebeurd daarover genotificeerd worden.
Een ander belangrijk principe bij federatief data delen is dat verantwoordelijkheden zoveel mogelijk bij domeinen en deelnemers zelf gelaten worden. Het Federatief Datastelsel biedt een basis die hergebruikt kan worden in datastelsels voor specifieke domeinen, maar blijft dus weg van domeinspecifieke verantwoordelijkheden. Verantwoordelijkheden voor het delen van gegevens moeten zoveel mogelijk blijven liggen bij aanbieders. Verantwoordelijkheden voor het gebruik van gegevens moeten zoveel mogelijk bij afnemers liggen. Deze partijen beschikt immers over de relevante kennis van respectievelijk de data zelf en het gebruik ervan. Als er tussenliggende partijen in de keten zijn dan levert dat al snel vertraging, bottlenecks en fouten op.
Notificeren in het Federatief Datastelselbewerken
De volgende tabel geeft een overzicht van de belangrijkste eigenschappen van het Federatief Datastelsel en de impact ervan op notificeren.
| Eigenschap van Federatief Datastelsel | Impact op notificeren |
|---|---|
| Organisatie-overstijgend | Focus op business-gebeurtenissen, Gebruik van webstandaarden voor uitwisseling van notificaties |
| Inwinning is buiten scope | Event sourcing ondersteunt inwinning en is daarmee binnen het Federatief Datastelsel geen vorm van notificeren |
| Streven naar data bij de bron | Voorkeur voor informatiearm notificeren |
| Ondersteuning van organisaties met publieke taken | Gebruik van standaarden van Forum Standaardisatie |
| Onbekende, maar potentieel groot aantal afnemers, met onbekende behoeften | Voorkeur voor gebruik een tussenliggend softwarecomponent voor ontkoppeling tussen producers en consumers |
| Verantwoordelijkheden zoveel mogelijk bij domeinen en deelnemers zelf laten | Decentrale deployment van tussenliggende softwarecomponenten |
Het Federatief Datastelsel is gericht op het uitwisselen van gegevens over de grenzen van organisaties en domeinen heen. Daardoor ligt de focus op business-gebeurtenissen en niet op systeemgebeurtenissen. De afhankelijkheden tussen organisaties zouden zoveel mogelijk op procesniveau moeten liggen en niet op systeemniveau. Daarnaast zijn vooral webstandaarden belangrijk voor de uitwisseling van notificaties, omdat deze eenvoudig over de grenzen van organisaties en hun firewalls heen kunnen worden uitgewisseld.
Het Federatief Datastelsel is niet bedoeld voor het ondersteunen van de inwinning van gegevens. Notificaties die inwinning ondersteunen zijn dus ook buiten scope van het Federatief Datastelsel. Dit betekent ook dat Event Sourcing buiten scope van deze architectuur valt. Event Sourcing is een patroon dat is bedoeld om opgetreden gebeurtenissen vast te leggen, waarbij de gebeurtenis zelf het primaire ingangspunt is. De datalineage die wordt opgebouwd in event sourcing kan wel waardevol zijn om te delen in het Federatief Datastelsel.
Het streven naar data bij de bron heeft ook belangrijke impact. Het gebruik van notificaties ter ondersteuning van het kopiëren van gegevens is niet gewenst. Het leidt verder vooral tot de voorkeur om informatiearm te notificeren, omdat je dan zo min mogelijk gegevens kopieert. Een ander belangrijke argument voor informatiearm notificeren is dataminimalisatie. Dat is in de context van het Federatief Datastelsel ook belangrijk, omdat het stelsel zich richt op het verantwoord delen van gegevens (en dan gaat het al snel over gevoelige gegevens). Tegelijkertijd blijkt dat er in de praktijk dat toch redenen zijn om informatierijk te notificeren. Zo zijn bijvoorbeeld bepaalde bronsystemen gewoonweg niet in staat om raadplegingen n.a.v. een notificatie te ondersteunen.
Omdat het Federatief Datastelsel gericht is op de ondersteuning van organisaties met publieke taken zijn de standaarden van Forum Standaardisatie leidend. Er zijn ook datastelsels waarbij private partijen een belangrijke rol spelen. Daar worden dan ook andere afwegingen gemaakt over de te gebruiken standaarden.
Het Federatief Datastelsel wil gegevens ter beschikking stellen voor breder gebruik. Dat betekent dat vantevoren niet bekend is welke partijen de gegevens willen afnemen, hoeveel dat er zijn en wat hun behoeften zijn. Hierdoor is er een sterke behoefte aan ontkoppeling van producer en consumers, waardoor de inzet van een tussenliggend softwarecomponent voor de hand ligt. Deze kan ook garanties bieden die relevant kunnen zijn voor bepaalde consumers, zoals een bepaalde aflevergarantie of een bepaalde vorm van beveiliging of logging.
Het federatieve van het Federatief Datastelsel betekent dat verantwoordelijkheden zoveel mogelijk bij domeinen en deelnemers zelf gelaten worden. Dat betekent dat tussenliggende softwarecomponenten in principe in domeinen en door aanbieders zelf zouden moeten worden geboden. Daarbij zijn er liefst generieke softwarecomponenten beschikbaar die zij kunnen hergebruiken.
9 februari 2026 12:04:43
19 november 2025 15:53:49
9 februari 2026 12:04:43
30
Informatief
