Naar de inhoud Naar de navigatie

Architectuurprincipes geplot op functiemodel

ArchiMate-modellen > Gegevensuitwisseling > Views > Architectuurprincipes geplot op functiemodel
Architectuurprincipes geplot op functiemodel
Het beschikbaar stellen van gegevens. (BusinessFunction) Aanbieden gegevens Het organisatorisch inregelen van afspraken over hoe gegevens worden uitgewisseld. (BusinessFunction) Organiseren gegevensuitwisseling Overheidsorganisaties willen worden geïnformeerd over gebeurtenissen waarop zij moeten acteren. De werkagenda waardegedreven digitaliseren stelt dat overheidsdienstverlening proactief zou moeten zijn en georganiseerd vanuit het perspectief van burgers en ondernemers o.a. aan de hand van levensgebeurtenissen. Dit betekent dat het belangrijk is om informatie over levensgebeurtenissen te delen. (Principle) 4.3. Aanbieders kunnen notificeren over belangrijke gebeurtenissen Registraties zijn de formele bron voor de gegevens die ze beheren. Formele registraties zoals sector- en basisregistraties zijn een belangrijke basis voor de Nederlandse overheid en er zal op allerlei manieren naar ze worden gerefereerd. Het is belangrijk dat er geen discussie kan ontstaan over welke gegevens er op een bepaald moment onderdeel waren van een registratie, ook in juridische zin. (Principle) 4.2. Registraties bieden historische gegevens aan Door vanuit hergebruik naar de clustering van functionaliteit en gegevens te kijken wordt voorkomen dat specifieke afnemers eigen specifieke gegevens en gegevensdiensten vragen. Hergebruik van gegevensdiensten is efficiënter en meer beheersbaar dan het gebruik van point-to-point koppelingen omdat het tot minder koppelingen leidt. Tegelijkertijd vraagt dataminimalisatie aandacht, waardoor hergebruik lastiger kan zijn. (Principle) 4.1. Gegevens worden geleverd vanuit herbruikbare gegevensdiensten De Europese datastrategie beoogt gegevensuitwisseling tussen en binnen sectoren te stimuleren middels gegevensruimtes. Inherent ligt de kennis van specifieke gegevens bij partijen in specifieke domeinen. Het is daarom het meest logisch om domeinen zelf verantwoordelijkheid te geven voor hun eigen gegevens. Binnen domeinen gelden ook specifieke eisen en zijn specifieke afspraken nodig. Tegelijkertijd zouden bepaalde gegevens ook buiten domeinen beschikbaar moeten zijn voor hergebruik. Samenwerkingen in domeinen kunnen starten tussen twee partijen, maar hebben vaak de potentie om te groeien. Voor het creëren van duurzame samenwerkingen is het afstemmen met andere mogelijke partijen belangrijk. Als wordt samengewerkt dan kunnen kosten en baten op een eerlijke manier worden gedeeld en kan worden geprofiteerd van schaalvoordeel. Hierdoor kunnen de drempels tot verdere samenwerking worden verlaagd voor nieuwe spelers. (Principle) 2.1. Gegevensuitwisseling is federatief georganiseerd Het creëren en beschikbaar stellen van gegevens over gegevens. (BusinessFunction) Beheren metagegevens Bronhouders willen hun gegevens beschermen. Vanuit de AVG is belangrijk dat een verwerkingsverantwoordelijke duidelijke afspraken maakt met verwerkers in verwerkingsovereenkomsten. In meer algemene zin is belangrijk dat rechten, plichten en aansprakelijkheden goed zijn geborgd. Als bepaalde afspraken generiek kunnen worden gemaakt, landelijk of in de context van een domein, dan heeft dat de voorkeur omdat het de noodzaak tot bilaterale afspraken minimaliseert. Inzicht in overeengekomen gegevensuitwisselingen (gegevensdeelrelaties) is wenselijk om transparantie te bieden over (her)gebruik van gegevens aan partijen binnen en buiten de overheid. Als voorwaarden en afspraken in machineleesbare vorm beschikbaar zijn dan kunnen ze geautomatiseerd worden getoetst. (Principle) 2.2. Voorwaarden en afspraken zijn expliciet en inzichtelijk Taal is een belangrijke basis voor het creëren van wederzijds begrip. Het is tevens een essentiële basis voor gegevens, die een concrete invulling geven aan taal. Als we dus niet dezelfde begrippen hanteren of niet weten hoe bepaalde begrippen zich tot elkaar verhouden, dan zullen de gegevens ook niet uitwisselbaar zijn. Afstemming over begrippen zou zo vroeg mogelijk moeten starten, nog voordat wet- en regelgeving wordt opgesteld. Dat wat in de wet- en regelgeving is opgenomen is nu eenmaal de formele basis voor gegevens en informatievoorziening en kan niet eenvoudig van afgeweken worden. Standaardisatie van begrippen is niet altijd haalbaar, omdat ze vaak een specifieke contextuele betekenis hebben. (Principle) 3.1. Gemeenschappelijke begripsvorming is het startpunt Gegevens hebben metagegevens nodig om betekenis te krijgen en bruikbaar te zijn. Er zijn allerlei soorten metagegevens die verschillende aspecten van gegevens modelleren, zoals metagegevens die de betekenis beschrijven, metagegevens die de structuur beschrijven en metagegevens die beschrijven welke datasets beschikbaar zijn. Dit soort metagegevens moeten in relatie tot elkaar geïnterpreteerd worden, om echt waardevol te zijn. (Principle) 3.4. Metagegevens zijn aan elkaar verbonden Het uitvoeren van bewerkingen op gegevens. (BusinessFunction) Vertalen gegevens Het is belangrijk dat metagegevens aan elkaar verbonden zijn om maximaal context te geven aan gegevens en ze echt waardevol te maken. Praktisch is het daarvoor nodig om verbindingen te leggen tussen verschillende vormen van metagegevens. Linked Data standaarden zijn specifiek gericht op het verbinden van gegevens en zijn geoptimaliseerd om gegevens betekenisvol te publiceren op het web. Er zijn allerlei Linked Data standaarden die ook specifiek gericht zijn op metagegevens. (Principle) 3.5. Metagegevens zijn beschikbaar als Linked Data Gebruikers willen op basis van metagegevens bepalen wat gegevens betekenen voor hun eigen gebruik en moeten deze daarvoor kunnen begrijpen. In de praktijk worden gebruikers te vaak te snel doorverwezen naar technische specificaties en ontbreekt een begrijpelijke functionele uitleg. Specialisten hebben daarnaast ook een verantwoordelijkheid voor het onderhouden van metagegevens, en moeten deze metagegevens dus ook kunnen begrijpen om ze te kunnen aanpassen. Bepaalde metagegevens worden gegenereerd uit andere (hoger liggende) metagegevens en zijn daarmee automatisch op een hoger niveau gedocumenteerd. Denk bijvoorbeeld aan schema’s, die worden gegenereerd op basis van een gegevensmodel. (Principle) 3.2. Metagegevens zijn begrijpelijk voor mensen Het is belangrijk dat gebruikers eenvoudig inzicht kunnen krijgen in de kwaliteit van gegevens, zodat zij begrijpen of deze aansluiten bij hun eigen gebruik. Door de naamgeving en inhoud van dimensies voor gegevenskwaliteit te standaardiseren, zijn deze beter begrijpelijk voor afnemers. Het NORA raamwerk gegevenskwaliteit is gebaseerd op wereldwijde ISO standaarden, breed afgestemd binnen de Nederlandse overheid en is ook de basis voor het federatief datastelsel. (Principle) 3.6. De kwaliteit van gegevens is beschreven conform het landelijke raamwerk gegevenskwaliteit Het is belangrijk om de context en daarmee de herkomst van gegevens te kennen om hun betekenis goed te begrijpen. Dat is in het algemeen het doel van metagegevens. Metagegevens worden echter vaak niet goed vastgelegd omdat gebruikers het nut ervan niet goed begrijpen of omdat het te veel inspanning kost om ze vast te leggen. Door context expliciet en geautomatiseerd vast te leggen in metagegevens wordt de afhankelijkheid van mensen voor het vastleggen van metagegevens beperkt. Het belang van het expliciet maken van context door deze vast te leggen in metagegevens is groter als de afstand tussen inwinning en gebruik groter is. (Principle) 3.3. Gegevens worden contextrijk vastgelegd ArchiMateNote Overkoepelende architectuurprincipes Het is belangrijk dat afnemers van informatieproducten weten hoe deze tot stand zijn gekomen. Ze willen weten welke onderliggende brongegevens zijn gebruikt en welke afleidingsregels daarop zijn toegepast. Hierdoor kunnen ze beter inschatten of de resulterende gegevens aansluiten bij hun informatiebehoefte en of ze voldoende betrouwbaar zijn. Het geeft ze vertrouwen in de mate waarin het informatieproduct aansluit bij hun eigen gebruik. De kwaliteit van de onderliggende brongegevens bepalen de kwaliteit van het informatieproduct. (Principle) 5.1. Informatieproducten zijn herleidbaar naar de onderliggende gegevens en regels Afnemers willen worden ondersteund in hun specifieke informatie- of gegevensbehoefte. Ze willen deze bij voorkeur met een zo klein mogelijke inspanning ontvangen en gegevens liever ook niet zelf combineren en vertalen, als andere partijen dat voor ze kunnen doen tegen dezelfde of lagere kosten. Ze ontvangen gegevens bij voorkeur ook in hun eigen taal en in een formaat dat ze zelf direct kunnen gebruiken. Ze willen ook niet geconfronteerd worden met gegevens die ze niet nodig hebben. Dat sluit ook niet aan bij het principe van dataminimalisatie zoals beschreven in de AVG en levert alleen maar extra complexiteit en afhankelijkheden. Tegelijkertijd is ook de herbruikbaarheid van gegevensdiensten belangrijk en zal er dus een balans moeten worden gevonden tussen generiek en specifiek. Als slechts een klein deel van de afnemers specifieke eisen stelt dan is het de vraag of dat hogere kosten voor alle afnemers rechtvaardigt. (Principle) 1.4. Gegevensdiensten zijn afgestemd op de behoeften van afnemers Logging van gegevensuitwisselingen (verzendingen en ontvangsten) maakt het mogelijk om op een later moment aan te tonen dat gegevensuitwisselingen hebben plaatsgevonden (onweerlegbaarheid). Dat is met name relevant bij de uitwisseling van persoonsgegevens, maar bijvoorbeeld ook bij het aanleveren van gegevens aan een landelijke registratie. Het faciliteert verder foutanalyse, procesanalyse, misbruikdetectie, forensisch onderzoek en onderlinge verrekening van diensten. Auditlogging is in het algemeen een plicht vanuit het perspectief van informatiebeveiliging. (Principle) 1.8. Uitwisseling van gegevens wordt gelogd als deze later aantoonbaar moet zijn Het beschikbaar stellen van gegevens voor hergebruik leidt tot meer transparantie, efficiëntie en innovatie. De wet open overheid onderstreept het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische samenleving. Voor het kunnen hergebruiken van gegevens zijn hun vindbaarheid, toegankelijkheid, interoperabiliteit en herbruikbaarheid zoals bedoeld met de FAIR-principes essentieel. Zij zorgen ervoor dat anderen in staat zijn om te begrijpen wat eigenschappen van de gegevens zijn, wat ze betekenen en of ze bruikbaar zijn voor hun eigen doeleinden. Ze zorgen er ook voor dat de gegevens eenvoudig verkregen kunnen worden. (Principle) 1.1. Gegevens die kunnen worden gedeeld zijn vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar De Europese datastrategie stelt dat mensen meer invloed moeten krijgen over hun gegevens en dat zij daarom middelen en bevoegdheden nodig hebben om te beslissen wat er met hun gegevens gebeurt, als er geen wettelijke grondslag is voor hun verwerking. Voor burgers zijn rechten bij de verwerking van persoonsgegevens voor een deel al geborgd in de AVG. In de herziene eIDAS-verordening krijgen burgers en organisaties de mogelijkheid om hun gegevens via eigen wallets te verstrekken aan partijen. Datasoevereiniteit is een belangrijk uitgangspunt bij gegevensruimtes en betekent dat organisaties zelf willen kunnen bepalen aan wie ze hun gegevens verstrekken. (Principle) 1.6. Burgers en organisaties hebben regie over hun eigen gegevens Het is belangrijk dat duidelijk is waar gegevens vandaan komen. Gegevens worden onderhouden in een bron. De bron is de plaats waar de kwaliteit van gegevens wordt bewaakt. Specifieke eisen m.b.t. performance of beschikbaarheid kunnen het lastig maken om gegevens technisch ook direct uit de bron op te halen. In een bepaalde gebruikscontext kan een gegevensdienst op een gecontroleerde kopie als verstrekkingspunt worden aangewezen (ervan uitgaande dat deze voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen). De bron is wel de plaats waarnaar gerefereerd moet worden, omdat het de plaats is waar gegeven hun legitimiteit aan ontlenen. Als een intermediair gegevens inhoudelijk bewerkt (op basis van afleidingsregels) dan ontstaan er feitelijk andere gegevens en dus een nieuwe (afgeleide) bron. (Principle) 1.5. De bron van de gegevens is leidend Het ervoor zorgen dat er gegevens afgenomen worden en daardoor beschikbaar zijn voor gebruik. (BusinessFunction) Afnemen gegevens Het tot stand brengen van uitwisseling van gegevens kost vaak veel inspanning, doordat gegevens ontworpen zijn in een eigen context en er allerlei vertalingen nodig zijn om ze bruikbaar te maken in een andere context. Door gebruik te maken van uitwisselstandaarden wordt de variatie beperkt en zijn er minder vertalingen nodig. Open standaarden zorgen er ook voor dat leveranciersafhankelijkheden zoveel mogelijk worden voorkomen. In Nederland is het sturen op standaarden geformaliseerd in Forum Standaardisatie, die veel energie stopt in het bepalen en aanwijzen van standaarden die breed zouden moeten worden ingezet. In de Wet digitale overheid is beschreven dat in algemene maatregelen van bestuur bepaalde standaarden ook wettelijk verplicht kunnen worden gesteld. (Principle) 1.2. Gegevensuitwisseling is gebaseerd op open standaarden Het is belangrijk dat gebruikers beschikken over gegevens die optimaal aansluiten bij hun eigen behoeften en gebruik. Daarbij is de kunst om een balans te vinden tussen kwaliteit en kosten. Een hele hoge kwaliteit leidt al snel tot onacceptabele kosten. De vraag is dus wat nodig is in een specifieke context. Dit vraagt vooral bewuste afwegingen. Als slechts een klein deel van de gebruikersgroep hoge eisen stelt, dan is de vraag of dat hogere kosten voor alle gebruikers rechtvaardigt. Daarnaast zijn er ook eisen waar bronhouders gewoonweg niet aan kunnen voldoen. Het terugmelden van mogelijke fouten is een belangrijke maatregel voor het verhogen van de gegevenskwaliteit. In meer algemene zin is afstemming tussen bronhouders en afnemers essentieel. (Principle) 1.3 De kwaliteit van gegevens is afgestemd op het gebruik De Europese datastrategie stelt dat het belang van de burger altijd op de eerste plaats moet komen, in overeenstemming met de Europese waarden, grondrechten en regels. Het is belangrijk om te voldoen aan eisen rondom privacy en informatiebeveiliging bij het uitwisselen van gegevens. Daarbij vragen met name persoonsgegevens aandacht omdat deze inherent privacygevoelig zijn en de uitwisseling alleen onder specifieke condities mogelijk is. Anderzijds wordt privacy vaak onterecht als blokkade gezien voor de uitwisseling van gegevens. Eisen aan de bescherming van persoonsgegevens (en daarmee privacy) zijn gesteld in de Algemene Verordening Gegevensbescherming. (Principle) 1.7. Persoonsgegevens zijn beschermd bij het uitwisselen van gegevens Het valideren van gegevens borgt dat gegevens valide en consistent zijn en is daarmee een belangrijke maatregel voor het borgen van de kwaliteit van gegevens. Dit is met name relevant als gegevens vervolgens worden doorgeleverd aan anderen zodat een mate van kwaliteit is geborgd in de keten. Bepaalde aspecten van kwaliteit zijn zo belangrijk dat gegevens die daar niet aan voldoen zouden moeten worden afgewezen. Dat gaat in ieder geval over de validiteit (structuur en vorm) en consistentie (samenhangend en vrij van tegenspraak) van gegevens, maar kan bijvoorbeeld ook over actualiteit gaan. Zo is bij het controleren van verifieerbare verklaringen belangrijk om te bepalen of ze nog geldig zijn. Door zo vroeg mogelijk te valideren kan snel een terugkoppeling worden gegeven over fouten en is foutherstel het meest eenvoudig en minder kostbaar dan het herstellen van de fout verderop in de keten. (Principle) 6.1. Gegevens worden zo vroeg mogelijk gevalideerd Deze svg is op 15-11-2025 06:41:47 CET gegenereerd door ArchiMedes™ © 2016-2025 ArchiXL. ArchiMedes 15-11-2025 06:41:47 CET
Legenda




   
   
  • Klik hier om deze view op ware grootte te tonen.
  • Klik hier om de technische details van deze view te tonen.
ArchiMate-view Architectuurprincipes geplot op functiemodel
Elementtype  : ArchiMateView
Element-id  : Id-ac67aa83-3cd9-c79d-e962-3d22afcc4dce
ArchiMate-model  : Gegevensuitwisseling
Label  : Architectuurprincipes geplot op functiemodel
Elementen  : 
Relaties  : (Er is niets om te tonen.)

Een vereenvoudigde representatie van een deel van de werkelijkheid.

Naar de pagina met de definitie van ‘model’
Overgenomen van "https://www.noraonline.nl/index.php?title=Id-ac67aa83-3cd9-c79d-e962-3d22afcc4dce&oldid=84888"