Naar de inhoud Naar de navigatie

Beheren metagegevens

ArchiMate-modellen > Gegevensuitwisseling > BusinessFunctions > Beheren metagegevens
ArchiMate-element Beheren metagegevens
ArchiMate_Function.png
Elementtype  : BusinessFunction
Element-id  : Id-b654fdef-7635-171e-d49f-608ee12c273d
ArchiMate-model  : Gegevensuitwisseling
Label  : Beheren metagegevens
Documentatie  : Het creëren en beschikbaar stellen van gegevens over gegevens.
ArchiMate-views  : 
Relaties  : 
Contextdiagram
Het creëren en beschikbaar stellen van gegevens over gegevens. (BusinessFunction) Beheren metagegevens Taal is een belangrijke basis voor het creëren van wederzijds begrip. Het is tevens een essentiële basis voor gegevens, die een concrete invulling geven aan taal. Als we dus niet dezelfde begrippen hanteren of niet weten hoe bepaalde begrippen zich tot elkaar verhouden, dan zullen de gegevens ook niet uitwisselbaar zijn. Afstemming over begrippen zou zo vroeg mogelijk moeten starten, nog voordat wet- en regelgeving wordt opgesteld. Dat wat in de wet- en regelgeving is opgenomen is nu eenmaal de formele basis voor gegevens en informatievoorziening en kan niet eenvoudig van afgeweken worden. Standaardisatie van begrippen is niet altijd haalbaar, omdat ze vaak een specifieke contextuele betekenis hebben. (Principle) 3.1. Gemeenschap- pelijke begripsvormin- g is het startpunt Het beschikbaar stellen van gegevens voor hergebruik leidt tot meer transparantie, efficiëntie en innovatie. De wet open overheid onderstreept het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische samenleving. Voor het kunnen hergebruiken van gegevens zijn hun vindbaarheid, toegankelijkheid, interoperabiliteit en herbruikbaarheid zoals bedoeld met de FAIR-principes essentieel. Zij zorgen ervoor dat anderen in staat zijn om te begrijpen wat eigenschappen van de gegevens zijn, wat ze betekenen en of ze bruikbaar zijn voor hun eigen doeleinden. Ze zorgen er ook voor dat de gegevens eenvoudig verkregen kunnen worden. (Principle) 1.1. Gegevens die kunnen worden gedeeld zijn vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar De Geography Markup Language (GML) is een XML-gebaseerde vorm voor het uitdrukken van schema's voor geografische gegevens. (Constraint) GML Een rol die verantwoordelijk is voor het aanbieden van gegevens van bronhouders op een manier die aansluit bij de behoeften en het gebruik van afnemers. (BusinessRole) Aanbieder Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van metadata over datasets. (BusinessFunction) Beheren metagegevens over datasets Het tot stand brengen van uitwisseling van gegevens kost vaak veel inspanning, doordat gegevens ontworpen zijn in een eigen context en er allerlei vertalingen nodig zijn om ze bruikbaar te maken in een andere context. Door gebruik te maken van uitwisselstandaarden wordt de variatie beperkt en zijn er minder vertalingen nodig. Open standaarden zorgen er ook voor dat leveranciersafhankelijkheden zoveel mogelijk worden voorkomen. In Nederland is het sturen op standaarden geformaliseerd in Forum Standaardisatie, die veel energie stopt in het bepalen en aanwijzen van standaarden die breed zouden moeten worden ingezet. In de Wet digitale overheid is beschreven dat in algemene maatregelen van bestuur bepaalde standaarden ook wettelijk verplicht kunnen worden gesteld. (Principle) 1.2. Gegevensuitw- isseling is gebaseerd op open standaarden Eenheid van gegevens die in een bepaalde context als ondeelbaar wordt beschouwd. (bron: ISO/IEC 11179-30:2023) (BusinessObject) Gegevensele- ment Het Metamodel voor Informatiemodellering (MIM) dient als gemeenschappelijk vertrekpunt voor het opstellen van informatiemodellen, zodat informatiemodellen en de daarop gebaseerde standaarden voor gegevensuitwisseling meer compatibel worden. (Constraint) MIM De Data Quality Vocabulary (DQV) standaard is bedoeld om informatie over de kwaliteit van gegevens te publiceren. (Constraint) DQV Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van informatiemodellen en logische en fysieke gegevensmodellen. (BusinessFunction) Beheren informatie- en gegevensmod- ellen API Records is een specificatie voor het kunnen creëren, wijzigen en bevragen van metadata over geografische gegevens. (Constraint) API Records Gegevens hebben metagegevens nodig om betekenis te krijgen en bruikbaar te zijn. Er zijn allerlei soorten metagegevens die verschillende aspecten van gegevens modelleren, zoals metagegevens die de betekenis beschrijven, metagegevens die de structuur beschrijven en metagegevens die beschrijven welke datasets beschikbaar zijn. Dit soort metagegevens moeten in relatie tot elkaar geïnterpreteerd worden, om echt waardevol te zijn. (Principle) 3.4. Metagegevens zijn aan elkaar verbonden De Nederlandse Standaard voor het Beschrijven van Begrippen (NL-SBB) geeft aan hoe begrippen in een begrippenlijst, taxonomie of thesaurus eenduidig worden beschreven. (Constraint) NL-SBB Thesauri en Ontologieën voor Overheidsinformatie (TOOI) is een kennismodel dat is gericht op het definiëren van een gemeenschappelijke taal voor het beschrijven van gegevens en metagegevens zodat overheidsinformatie beter vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar wordt. (Constraint) TOOI ArchiMate is een taal voor het modelleren van enterprise-architectuur. (Constraint) ArchiMate Een rol die verantwoordelijk is voor het inwinnen, beheren en het verbeteren van de kwaliteit van gegevens. (BusinessRole) Bronhouder Web Ontology Language (OWL) kan worden gebruikt voor het vastleggen van kennis voor ontsluiting door computers, om de samenhang van die kennis te controleren of impliciete kennis expliciet te maken. (Constraint) OWL RINIS levert diensten voor de uitwisseling van gegevens tussen overheidsorganisaties (ApplicationComponent) RINIS voorzieningen De Europese datastrategie stelt dat mensen meer invloed moeten krijgen over hun gegevens en dat zij daarom middelen en bevoegdheden nodig hebben om te beslissen wat er met hun gegevens gebeurt, als er geen wettelijke grondslag is voor hun verwerking. Voor burgers zijn rechten bij de verwerking van persoonsgegevens voor een deel al geborgd in de AVG. In de herziene eIDAS-verordening krijgen burgers en organisaties de mogelijkheid om hun gegevens via eigen wallets te verstrekken aan partijen. Datasoevereiniteit is een belangrijk uitgangspunt bij gegevensruimtes en betekent dat organisaties zelf willen kunnen bepalen aan wie ze hun gegevens verstrekken. (Principle) 1.6. Burgers en organisaties hebben regie over hun eigen gegevens Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van gegevens over informatieobjecten ten behoeve van digitale duurzaamheid. (BusinessFunction) Beheren metagegevens voor digitale duurzaamheid Het International Image Interoperability (IIIF) framework beschrijft standaarden voor het ontsluiten van beeldmateriaal. (Constraint) IIIF Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van gegevens over gegevensdiensten. (BusinessFunction) Beheren metagegevens over gegevensdien- sten AsyncAPI is een taal voor het specificeren van asynchrone API's. (Constraint) AsyncAPI Het is belangrijk dat gebruikers eenvoudig inzicht kunnen krijgen in de kwaliteit van gegevens, zodat zij begrijpen of deze aansluiten bij hun eigen gebruik. Door de naamgeving en inhoud van dimensies voor gegevenskwaliteit te standaardiseren, zijn deze beter begrijpelijk voor afnemers. Het NORA raamwerk gegevenskwaliteit is gebaseerd op wereldwijde ISO standaarden, breed afgestemd binnen de Nederlandse overheid en is ook de basis voor het federatief datastelsel. (Principle) 3.6. De kwaliteit van gegevens is beschreven conform het landelijke raamwerk gegevenskwal- iteit Het Basismodel geo-informatie (NEN3610) bevat de termen, definities, relaties en algemene regels voor de uitwisseling van informatie over ruimtelijke objecten. (Constraint) NEN 3610 Simple Knowledge Organization System (SKOS) is een gegevensmodel om duidelijke lijsten met termen en begrippen op te stellen. Met deze termenlijsten kan informatie uit verschillende databases aan elkaar worden gekoppeld. SKOS maakt de relaties tussen begrippen inzichtelijk voor het vergelijken en interpreteren van data uit verschillende systemen. Zo krijgt informatie meer waarde. (Constraint) SKOS Een regel die beschrijft hoe bepaalde soorten gegevens kunnen worden afgeleid uit andere soorten gegevens. (BusinessObject) Afleidingsregel Nederlands metadataprofiel op ISO 19115 geografie. Het Nederlandse metadataprofiel voor geografie beschrijft hoe je de metadata van geo-datasets opstelt. (Constraint) NL ISO 19115 De typering van een groep objecten die binnen een domein relevant zijn en als gelijksoortig worden beschouwd. (bron: Metamodel Informatie Modellering 1.2) (BusinessObject) Objecttype Een verzameling operaties die toegang bieden tot een of meer datasets of gegevensverwerkingsfuncties. (bron: DCAT 2.0) (BusinessObject) Gegevensdien- st Een rol die toegevoegde waarde levert in de keten tussen aanbieders en afnemers. (BusinessRole) Intermediair Digilevering levert berichten over belangrijke gebeurtenissen. (Product) Digilevering Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van gegevens over gebeurtenissen. (BusinessFunction) Beheren gebeurtenisse- n Het breed toegankelijk maken van allerlei vormen van metagegevens voor afnemers. (BusinessFunction) Beschikbaar stellen metagegevens De typering van een groep gebeurtenissen die binnen een domein relevant zijn en als gelijksoortig worden beschouwd. (BusinessObject) Gebeurtenisty- pe De Geo-standaarden maken het mogelijk om op een eenduidige manier gegevens met een geografische component uit te wisselen. Ze bestaan uit: NL ISO 19115, NL ISO 19119, ISO 19136:2007, NEN 3610:2011 en GeoPackage 1.2. Sinds 19 september 204 zijn de NL WMS en NL WFS standaarden vervangen door de drie OGC standaarden OGC-API - Features - Part 1: Core, OGC-API – Features – Part 2: Coordinate Reference Systems by Reference en OGC-API – Tiles - Part 1: Core. (Constraint) Geo- standaarden Het is belangrijk om de context en daarmee de herkomst van gegevens te kennen om hun betekenis goed te begrijpen. Dat is in het algemeen het doel van metagegevens. Metagegevens worden echter vaak niet goed vastgelegd omdat gebruikers het nut ervan niet goed begrijpen of omdat het te veel inspanning kost om ze vast te leggen. Door context expliciet en geautomatiseerd vast te leggen in metagegevens wordt de afhankelijkheid van mensen voor het vastleggen van metagegevens beperkt. Het belang van het expliciet maken van context door deze vast te leggen in metagegevens is groter als de afstand tussen inwinning en gebruik groter is. (Principle) 3.3. Gegevens worden contextrijk vastgelegd Een eenheid van denken die wordt uitgedrukt door een woord of een groep woorden en verwijst naar de betekenis die daaraan wordt gegeven. (BusinessObject) Begrip Een register en portaal met door de Nederlandse overheid beschikbaar gestelde geografische gegevens. (ApplicationComponent) Nationaal Geo Register Een verzameling gegevens die is gepubliceerd of samengesteld door één enkele partij. (bron: DCAT 2.0) (BusinessObject) Dataset De Stelselcatalogus geeft inzicht in welke gegevens er in welke registraties worden bijgehouden, welke betekenis deze gegevens hebben, en hoe gegevens uit de verschillende registraties zich tot elkaar verhouden. (Product) Stelselcatalog- us Web Service Description Language (WSDL) is een XML taal voor het beschrijven van web services en hoe ze te benaderen. (Constraint) WSDL XML Metadata Interchange (XMI) is er om de uitwisseling van metadata tussen UML-tools (Unified Modeling Language) en MOF-gebaseerde (Meta-Object Facility) metadata repositories mogelijk te maken. (Constraint) XMI De typering van gelijksoortige gegevens die voor een objecttype van toepassing is. (bron: Metamodel Informatie Modellering 1.2) (BusinessObject) Attribuutsoort Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van begrippen en de bedrijfsregels die daar betrekking op hebben. (BusinessFunction) Beheren begrippen en bedrijfsregels Shapes Constraint Language (SHACL) is een standaard om gegevensstructuren die in de vorm van Linked Data zijn vastgelegd te beschrijven en te valideren. (Constraint) SHACL Standaard Uitwisseling Formaat (StUF) is een set basisafspraken over het uitwisselen van gegevens tussen applicaties in het gemeentelijke veld. StUF beschrijft de generieke toepassing van die berichten, niet de specifieke gegevens erin. Als overheidsorganisaties basisregistraties (informatie over personen, adressen of bijvoorbeeld gebouwen) uitwisselen, doen ze dat via standaarden die gebaseerd zijn op StUF. (Constraint) StUF Een register en portaal met door de Nederlandse overheid ontwikkelde API's. (ApplicationComponent) developer.ove- rheid.nl GeoPackage is een bestandsformaat voor het vastleggen van geografische gegevens. (Constraint) GeoPackage De mate waarin een geheel van eigenschappen en kenmerken van één of meer gegevens voldoet aan eisen. (BusinessObject) Gegevenskwal- iteit De OpenAPI Specification standaardiseert de beschrijving van API's, inclusief de gegevens die in deze API's worden gebruikt als invoer en uitvoer. (Constraint) OpenAPI specification ISO 704:2022 beschrijft de basisprincipes en methoden voor het voorbereiden en samenstellen van begrippenkaders. (Constraint) ISO 704 NEN-ISO 23081-1 behandelt de principes die metagegevens voor informatie- en archiefbeheer onderbouwen en regelen. (Constraint) NEN-ISO 23081 Een conditie of een beperking, die van toepassing is op één of meerdere modelelementen. (BusinessObject) Beperkingsreg- el JSON Schema wordt gebruikt voor het beschrijven van op JSON gebaseerde koppelvlakken voor gegevensuitwisseling (Constraint) JSON Schema Metagegevens voor duurzaam toegankelijke overheidsinformatie (MDTO) is een norm voor het vastleggen en uitwisselen van eenduidige metagegevens om de duurzame toegankelijkheid van overheidsinformatie mogelijk te maken. (Constraint) MDTO XML Schema (XSD) wordt gebruikt voor het beschrijven van op XML gebaseerde koppelvlakken voor gegevensuitwisseling (Constraint) XML Schema Een geautomatiseerde functie die gegevens verwerkt. (BusinessObject) Operatie ISO 15836-1:2017 beschrijft de Dublin Core metadata-elementen, die de basis vormen voor metadata over informatie-objecten. (Constraint) ISO 15836 Gebruikers willen op basis van metagegevens bepalen wat gegevens betekenen voor hun eigen gebruik en moeten deze daarvoor kunnen begrijpen. In de praktijk worden gebruikers te vaak te snel doorverwezen naar technische specificaties en ontbreekt een begrijpelijke functionele uitleg. Specialisten hebben daarnaast ook een verantwoordelijkheid voor het onderhouden van metagegevens, en moeten deze metagegevens dus ook kunnen begrijpen om ze te kunnen aanpassen. Bepaalde metagegevens worden gegenereerd uit andere (hoger liggende) metagegevens en zijn daarmee automatisch op een hoger niveau gedocumenteerd. Denk bijvoorbeeld aan schema’s, die worden gegenereerd op basis van een gegevensmodel. (Principle) 3.2. Metagegevens zijn begrijpelijk voor mensen Het creëren, vastleggen, wijzigen en (logisch) verwijderen van gegevens over multimediale bestanden zoals beelden en video's. (BusinessFunction) Beheren metagegevens over multimediale objecten RegelSpraak is een taal voor het beschrijven van bedrijfsregels op een manier die dicht tegen natuurlijke taal aanligt. (Constraint) RegelSpraak De Object Constraint Language (OCL) is een taal voor het specificeren van beperkingsregels, ontwikkeld in de context van UML. (Constraint) OCL Juriconnect Decentrale Regelgeving (JCDR) is een afgesproken tekstvolgorde (syntaxis) voor verwijzingen naar decentrale regelgeving in de voorziening Decentrale Regelgeving en Officiële Publicaties (DROP). (Constraint) JCDR Nederlands metadataprofiel op ISO 19119 services. Dit metadataprofiel beschrijft de verplichte metadata elementen van een service op een dataset of dataset serie. (Constraint) NL ISO 19119 Een register en portaal met door de Nederlandse overheid beschikbaar gestelde gegevens. (ApplicationComponent) data.overheid.- nl Schematron is een taal voor het specificeren van beperkingsregels op XML documenten. (Constraint) Schematron Het is belangrijk dat metagegevens aan elkaar verbonden zijn om maximaal context te geven aan gegevens en ze echt waardevol te maken. Praktisch is het daarvoor nodig om verbindingen te leggen tussen verschillende vormen van metagegevens. Linked Data standaarden zijn specifiek gericht op het verbinden van gegevens en zijn geoptimaliseerd om gegevens betekenisvol te publiceren op het web. Er zijn allerlei Linked Data standaarden die ook specifiek gericht zijn op metagegevens. (Principle) 3.5. Metagegevens zijn beschikbaar als Linked Data Semantics Of Business Vocabulary And Business Rules (SBVR) is een taal voor het beschrijven van bedrijfsregels. (Constraint) SBVR De Stelselcatalogus geeft inzicht in welke gegevens er in welke registraties worden bijgehouden, welke betekenis deze gegevens hebben, en hoe gegevens uit de verschillende registraties zich tot elkaar verhouden. (ApplicationComponent) Stelselcatalog- us Data Catalog Vocabulary (DCAT) is een metadatastandaard en is ontworpen om interoperabiliteit tussen gegevenscatalogi, gepubliceerd op het internet, te vergemakkelijken. (Constraint) DCAT REST-API design rules is een lijst afspraken die ontwikkelaars volgen tijdens het bouwen van een REST-API voor de publieke sector. Door de regels te hanteren wordt de API voorspelbaar. (Constraint) REST-API Design Rules Resource Description Framework Schema (RDFS) biedt een standaard taal waarmee de structuur van gegevens in termen van klassen, eigenschappen en datatypen kan worden beschreven. (Constraint) RDFS AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssignmentRelationship CompositionRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W AssociationRelationship AssociationRelationship CompositionRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship RealizationRelationship AssignmentRelationship AssociationRelationship ServingRelationship AssociationRelationship CompositionRelationship AssociationRelationship CompositionRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W AssociationRelationship AccessRelationship W AccessRelationship W AssignmentRelationship ServingRelationship CompositionRelationship CompositionRelationship AccessRelationship W AssociationRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W ServingRelationship AccessRelationship W ServingRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W CompositionRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship ServingRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AccessRelationship W AssociationRelationship AssociationRelationship CompositionRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship ServingRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship ServingRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship AssociationRelationship Deze svg is op 15-11-2025 06:37:36 CET gegenereerd door ArchiMedes™ © 2016-2025 ArchiXL. ArchiMedes 15-11-2025 06:37:36 CET

Een vereenvoudigde representatie van een deel van de werkelijkheid.

Naar de pagina met de definitie van ‘model’
Overgenomen van "https://www.noraonline.nl/index.php?title=Id-b654fdef-7635-171e-d49f-608ee12c273d&oldid=84639"