Informatiemodellen

Statusbewerken

Deze pagina is opgezet n.a.v. een bespreking over informatiemodellen binnen de expertgroep Gegevensmanagement op 23 april 2026.
Binnen de overheid worden 1000'en informatiemodellen opgesteld, met verschillende doelen en verschillende uitwerkingen. Ons doel is om inzicht te geven in de modelleringswijzen die we toepassen bij de Overheid en welke voor- en nadelen we zien bij die verschillende modelleringswijzen.

In eerste instantie is deze informatie bedoeld voor de experts die zich bezighouden met informatiemodelleren en architecten die daar standaarden voor hebben uitgezocht: om het vakmanschap en de kwaliteit te verbeteren.
In tweede instantie willen we iedereen bereiken die zich met “gegevens” bezighoudt binnen de Overheid: om meer duidelijkheid te geven over nut en noodzaak van de verschillende soorten informatiemodellen.

Wat is een informatiemodel?bewerken

Het antwoord op die vraag is nog niet éénduidig. In de NORA is een definitie opgenomen van het begrip informatiemodel, maar die is nog niet vastgesteld.

Op diverse plekken wordt het belang van een informatiemodel aangehaald. Bij de Informatielaag worden informatiemodellen in het algemene perspectief van informatie gepositioneerd. En deze pagina is een nadere uitwerking daarvan.
Maar ook bij Modellering van gegevens wordt een antwoord gegeven, zij het met een verouderde visualisatie van de Informatielaag. En bij de GEMMA is ook veel te lezen over Informatiemodellen. Of bij het Nationaal Archief: Informatiemodel, met ook een Overheidsinformatiemodel.
En niet te vergeten bij GeoNovum voor modellen voor de Geo: NEN 3610 basismodel voor informatiemodellen.
En wellicht nog veel meer van dit soort (overzichts)pagina’s over informatiemodellen.

Met informatiemodellen structureren we dus de werkelijkheid om ons heen in éénduidig gedefinieerde en goed verwerkbare gegevens.
Let wel op. Die modellen kennen altijd een scope: duidelijk moet zijn wat er wél en niet onder valt. Er is géén model dat alles omvat.

De standaard voor het beschrijven van informatiemodellen is MIM: MIM

Welke soorten informatiemodellen kennen we?bewerken

Bij de standaard MIM, worden 4 beschouwingsniveaus van modellen onderkend. Maar in de praktijk worden zeker 5 modellen toegepast:

Een Begrippenmodel
Een Bedrijfsobjectenmodel (BOM)
Een Conceptueel Informatiemodel (CIM)
Een Logisch Informatiemodel (LIM)
Een Fysiek of Technisch Gegevensmodel

Begrippenmodelbewerken

Dit model is bedoeld om iedereen, dus zowel experts als leken, te helpen om elkaar beter te begrijpen én om meer kennis van begrippen te krijgen.
Het is een model op het beschouwingsniveau 1 van MIM (MIM-1). Denk hierbij aan een model (visualisatie) van de relaties die tussen begrippen bestaan door hun betekenis (semantiek, definitie).
In de NORA zijn we zo’n model aan het opbouwen door het zorgvuldig definiëren van diverse begrippen en daar zogenaamde begrippenviews bij te maken.
Ultiem streven is natuurlijk een Nationaal Semantisch Vlak, waarbij alle begrippen zijn beschreven conform de standaard NL-SBB en gemodelleerd via begrippenviews c.q. een Overheidsbegrippenmodel. Via het publicatieplatform BegrippenXL zijn al veel beschrijvingen en delen van dat model beschikbaar.

De kracht van dit beschouwingsniveau MIM-1 is, dat deze begrippen onlosmakelijk kunnen worden gerelateerd aan de informatieobjecten en attributen van een BOM of van een CIM (beschouwingsniveau MIM-2) !

Bedrijfsobjectenmodel (BOM)bewerken

Dit model is bedoeld om het begrip tussen informatie(modellerings)experts en andere betrokkenen, zoals business analisten en procesontwerpers te ondersteunen.
Het model lijkt tussen MIM-1 en MIM-2 te zitten: het is méér dan alleen begrippen, het gaat immers óók om de afbeelding van de objecten en gebeurtenissen uit de werkelijkheid naar informatieobjecten met attributen, maar kent niét de gedetailleerde informatierelaties die voortkomen uit de informatiebehoefte binnen de aangegeven scope.
Een BOM bestaat uit de meest relevante informatieobjecten voor een organisatie (of desgewenst een domein of keten), waarbij een beperkt aantal attributen per informatieobject is opgenomen (waaronder tenminste de naam en definitie) en waarbij géén relaties tussen informatieobjecten zijn opgenomen anders dan die direct voortkomen uit de definitie van de begrippen die aan die informatieobjecten zijn gerelateerd.

Conceptueel informatiemodel (CIM)bewerken

Dit model is bedoeld voor informatie(modellerings)experts, procesontwerpers en businessarchitecten.
Het is een model op het beschouwingsniveau 2 van MIM (MIM-2).
Met dit model wordt een afbeelding gemaakt van de objecten en gebeurtenissen uit de werkelijkheid naar een informatiemodel met informatieobjecten met eigenschappen (attributen) en onderlinge relaties, e.e.a. op basis van de concrete informatiebehoefte. Het model kent daartoe diverse details, zoals kardinaliteiten en waardenbereiken, maar is nog onafhankelijk van het ontwerp van en implementatie in systemen (registraties en applicaties).
Dat we hier nog vaak vanuit onze eigen ervaringswereld invulling aan geven, kan je afleiden uit een recente vergelijking die we hebben gemaakt.

Logisch informatiemodel (LIM)bewerken

Dit model is bedoeld voor informatie(modellerings)experts en solution architecten.
Het is een model op het beschouwingsniveau 3 van MIM (MIM-3). Dit model is de vertaling van het Conceptueel Informatiemodel (CIM) naar de representatie van informatie over de werkelijkheid in digitale registraties en in de uitwisseling daartussen. Zo'n logisch informatiemodel is implementatie onafhankelijk en kan in verschillende technische modellen of formaten worden geïmplementeerd. De beschouwing gaat hierbij van het “Wat” naar het “Hoe”.

Fysiek of Technisch gegevensmodelbewerken

Dit model is bedoeld voor solution architecten en softwareontwikkelaars.
Het is een model op het beschouwingsniveau 4 van MIM (MIM-4). Bij dit model gaat het om de structuur en eigenschappen van de technologie waarin de gegevens worden vastgelegd of uitgewisseld. Dit is sterk afhankelijk van de gebruikte opslagtechnologie zoals van een specifieke database of servicetechnologie als XML, SOAP, REST-API Design Rules, GeoJson, JSON, Linked Data e.d

Lopende verbeterpuntenbewerken

De 3 pagina’s Modellering van gegevens, MIM conceptueel framework en Samenhang MIM en NORA Vijflaagsmodel zijn we met enkele betrokkenen aan het samenvoegen om meer éénduidig over informatiemodellering en MIM te publiceren in de NORA.
Implicatie 001 Beschrijf informatieobjecten in een model kan op basis van bovenstaande inzichten worden geactualiseerd en aangevuld.

Help mee !bewerken

Uit eerdere besprekingen van kwamen enkele discussiepunten naar voren. Je kunt jouw collega's helpen door hier op te reageren via nora@ictu.nl:

Hoe actief publiceert jouw organisatie haar begrippenkader? Welke belemmeringen ervaren jullie om aan te sluiten bij het NSV?
Wie publiceert de CIM’s al extern, op het internet? GeoNovum publiceert veel op Github. Welke redenen / belemmeringen zijn er om dat niét te doen?
Welke vraagstukken zouden we als vervolg kunnen oppakken?

Op deze pagina