Meerjarenplan NORA 2027-2031
Al vanaf 2005 wordt de NORA beschouwd als een strategisch instrument voor het verbeteren van de dienstverlening van de Nederlandse overheid. Sinds 2012 zijn jaarlijks plannen opgesteld en uitgevoerd om de NORA daar optimaal voor in te zetten.
Vanaf 2026 gaan we daar een meerjarenplanning aan toevoegen, opdat beter kan worden ingespeeld op diverse ontwikkelingen die over de jaargrenzen heen lopen. Zo kan tevens beter worden aangesloten op de meerjarenvisie en -roadmap van de Digitale Overheid en de transities van de overheidsorganisaties daarbij.
Statusbewerken
Deze eerste versie van het Meerjarenplan NORA is opgesteld vanuit NORA Beheer en met name gericht op de informatiebehoefte vanuit de MIDO-governance voor het opstellen van een meerjarige GDI-roadmap. Daartoe zijn onderstaande 5 aspecten beschreven.
Het Meerjarenplan NORA wordt besproken in de bijeenkomst van de NORA Gebruikersraad van 25 augustus 2026 om prioriteiten te kunnen stellen en een breed draagvlak te verkrijgen.
1. Lifecycle-overzicht: huidige levensfase NORAbewerken
Hoewel Nederland in Europa één van de voorlopers is wat betreft ons Nationaal afsprakenstelsel over architectuur en interoperabiliteit, is het werken met architectuur bij de Nederlandse overheidsorganisaties nog duidelijk in ontwikkeling. Het werken met architectuur levert structurele verbeteringen op, maar heeft daartoe wel een lange adem nodig: het gaat immers altijd gepaard met digitale transities en gedragsveranderingen. Uit onze onderzoeken van 2022 en 2024 blijkt dat bij de grootste uitvoeringsorganisaties (de MFG-partijen en de 10 grootste gemeenten) structureel wordt gewerkt met architectuur en dat bij hun Enterprise Architecturen al veel hergebruik wordt gemaakt van de NORA: vanuit NORA Beheer zien we zowel de overerving toenemen (zie o.a. NORA Gebruikersraad 2024-11-12), als ook het directe gebruik van de NORA met raadplegen, kennis toevoegen en actueel houden (zie o.a. Gebruiksstatistieken 2025 en Gebruik wiki).
Er is een structurele groei van het aantal terugkerende bezoekers: afgelopen jaar (2025) zelfs met 33% !
Dat brengt het aantal bezoekers dat gemiddeld tenminste 2 keer per week de NORA gebruikt op ruim 4.000 (3%).
Dat succes komt omdat niet alleen de referentiearchitectuur wordt gedeeld op noraonline, maar het is uitgegroied tot een laagdrempelig Nationaal kennisdelingsplatform waarmee anno 2026 ca. 150.000 overheidsmedewerkers hun (architectuur)kennis opbouwen en actueel houden. Daarmee borgt en bevordert het in hoge mate de samenwerking en het kennisbehoud binnen de Overheid.
De NORA zit duidelijk -en sinds 2012 nog steeds- in een groeifase.
De NORA krijgt als publicatie- en kennisdelingsplatform een telkens groter belang. Er zijn immers niet veel van zulke laagdrempelige samenwerkingsfunctionaliteiten voor overheidsmedewerkers!
Het is een echt communityplatform geworden, waar mensen en organisaties zich aan verbinden en actief aan bijdragen. Zowel het aantal bezoekers dat een account aanmaakt (gebruikers), als het aantal gebruikers dat zelf in de wiki teksten aanpast (bijdragers), neemt de laatste jaren toe, met 100 unieke bijdragers in augustus 2026. Die pakweg 100 overheidsmedewerkers die teksten in de NORA-wiki toevoegen, wijzigen of verwijderen doen dat bovendien vaak als penvoerder voor een bredere expertgroep, die eigenaar is van een bepaald onderwerp. Het aantal mensen dat inhoudelijk bijdraagt moet daardoor nog veel groter ingeschat worden, als deelnemer aan een groep, als reviewer in een publieke consultatie, met een mail aan de eigenaar of door een SmartComment achter te laten op de website. Die laatste functionaliteit is nieuw maar al door 36 unieke gebruikers benut om feedback te geven. Zie Gebruikers en Alle groepen binnen NORA.
Toch is er nog een hoop ruimte voor groei, want veel (architectuur-)kennis is nog verstopt in persoonlijke mappen en e-mails. En als die kennis al meer formeel wordt gedeeld, dan is dat vaak weer afgeschermd in pdf's en achter de inlog van een besloten en slecht doorzoekbare omgeving zoals Pleio of een organisatie-intranet.
NORA verbindt architectuur op een begrijpelijke en transparante manier en in de publieke ruimte met praktische toepassingen en relevante kennis van niet-architecten. NORA is daardoor exact het soort gemeenschappelijke voorziening dat de ca. 1600 overheidsorganisaties helpt om door te groeien naar één overheid die optimaal samenwerkt en het vertrouwen heeft verdiend van de burgers en bedrijven in de samenleving.
2. Relevante einddatabewerken
Het beheer van de NORA is in principe voor onbepaalde tijd: het is Kabinetsbeleid uit 2008 en bekrachtigd door Minister Donner in 2011 als voorzitter van de toenmalige Bestuurlijke Regiegroep (BRG). Zie ook De NORA als referentie-architectuur voor de gehele overheid.
Sinds 2011 worden 4-jarige overeenkomsten tussen BZK en ICTU afgesloten voor het beheer en de doorontwikkeling van de NORA, opdat meer flexibel kan worden ingespeeld op ontwikkelingen die over de jaargrenzen van het kas-stelsel doorlopen.
De lopende overeenkomst is van 1 januari 2024 tot en met 31 december 2027.
Zie ook Jaarplan NORA 2026.
3. Technische schuldbewerken
Een groot deel van de Technische schuld die werd opgebouwd afgelopen 10 jaar, is met de grote Redesign 2024 weggewerkt.
Het platform is daarbij voorbereid op de meest moderne vormen van samenwerken en beheer van kennis. Daardoor is het mogelijk geworden om per pagina een eigenaar en contactpersoon op te nemen waar gebruikers met vragen en opmerkingen terecht kunnen. Via metadata kan je afleiden hoe actueel of in welke mate de betreffende informatie verplichtend is. Er zijn echter nog 4 onderdelen die door beperkend budget niet zijn afgerond:
3.1 De nieuwe functionaliteiten van het platform konden niet in 1 keer worden ingevoerd, zodat we dat over ca. 5 jaren hebben verdeeld. Twee jaren daarvan zijn bijna verstreken en nog drie jaren zijn te gaan.
Geschatte kosten: € 100.000 per jaar.
3.2 Tegelijkertijd zijn de eisen van de Toegankelijkheid aangescherpt en is ook daar enige achterstand opgelopen. Ook hier bepaalt het beperkte budget het tempo.
Geschatte kosten: € 25.000 per jaar.
3.3 Parallel daaraan loopt de transitie van het “plakken van afbeeldingen en schermprintjes” naar het publiceren van gehele ArchiMate-modellen/afbeeldingen en de (technische) relatie naar de Github-omgeving. Technisch is deze transitie al voorbereid, maar het budget is ontoereikend om ondersteuning te bieden aan de beheerders om een nieuw model af te stemmen met de bestaande modellen. Dit vraagt zowel extra capaciteit als de opbouw van nieuwe expertise.
Geschatte kosten: € 15.000 per jaar.
3.4 De laatste technische schuld is de transitie naar Linked Data. Voor het NORA Begrippenkader en de Lijst open standaarden van Forum Standaardisatie zijn al Linked Data registraties toegepast, waardoor je ze kunt hergebruiken via moderne API's. Voor de overige 8 onderdelen van het DNA van de NORA Familie zijn die Linked Data registraties nog niet beschikbaar.
Geschatte kosten: € 25.000 per DNA (met 8 DNA-onderdelen te verbeteren).
4. Bekende opgaven voor modernisering, vervanging, migratie of uitfaseringbewerken
Operationele werkzaamheden
Aan bepaalde gerichte activiteiten voor de NORA Familie komen we door beperkt budget niet toe, terwijl die onderdeel zijn van het operationeel beheer van de NORA. Dit belemmert het directe gebruik van de NORA door overheidsmedewerkers in het lopende jaar. Het gaat om de punten 11 t/m 14 en 17 t/m 20 van Jaarplan NORA 2026:
4.1 Een of meer informatiebijeenkomsten met trekkers van de NORA thema's over de actualiteit en samenhang van hun thema’s.
Geschatte kosten: € 5.000 per jaar (2 dagen met 2 personen).
4.2 Een intervisie- en/of kennisdelingssessie, gericht op de beheerders en ontwikkelaars van architecturen.
Geschatte kosten: € 5.000 per jaar (2 dagen met 2 personen).
4.3 Een informatiebijeenkomst met beheerders van de architectuur-wiki’s over hergebruik van thema’s en andere inhoud.
Geschatte kosten: € 5.000 per jaar (2 dagen met 2 personen).
4.4 Gerichte besprekingen met 2 of 3 NORA Familie-leden over hoe de NORA hun eigen (referentie)architectuur beter kan ondersteunen.
Geschatte kosten: € 10.000 per jaar (4 dagen met 2 personen).
4.5 Ondersteuning van familieleden bij het implementeren van de NORA Verbindende Architectuurafspraken. We zien hierbij dat een meer structurele behoefte bestaat aan hulp bij het implementeren: met name om ervaringen van anderen te kunnen benutten en zo transities snel en met goed resultaat door te voeren (en tevens “beginnersfouten” te vermijden).
Geschatte kosten: € 10.000 per organisatie (5 dagen met 2 personen) en 5 organisaties per jaar.
4.6 Stimuleren van familieleden om ArchiMate-modellen te delen via de NORA en daarbij ondersteuning geven, zie ArchiMate & NORA.
Geschatte kosten: € 2.000 per organisatie (2 dagen voor 1 persoon) en 5 organisaties per jaar.
4.7 Verbeteren van het beheer van de 100 meest gebruikte wiki-pagina's (en daar tevens expliciet contactpersonen bij benoemen).
Geschatte kosten: € 20.000 per jaar (2 uur per pagina voor 1 persoon en 100 pagina’s per jaar).
4.8 Verbeteren van het beheer van het DNA van de NORA Familie (en daar tevens expliciet organisaties en/of contactpersonen bij benoemen).
Geschatte kosten: € 10.000 per DNA (5 dagen met 2 personen) en 3 DNA-onderdelen per jaar (in totaal zijn er 9 DNA-onderdelen te verbeteren).
Tactische werkzaamheden
Daarnaast komen we door beperkt budget niet toe aan de doorontwikkeling van bepaalde bestaande thema’s. Dit belemmert het korte termijn tactische hergebruik van de NORA in de periode tussen nu en ca. 3 jaar. Het gaat om de volgende punten, zie Jaarplan NORA 2026:
4.9 Afstemming ADO 2030 en de GDI-domeinarchitecturen Interactie, Toegang en Infrastructuur met de NORA, zie daartoe: Voorstel Bijstelling budget en prioriteiten Jaarplan NORA 2025.
Geschatte kosten: éénmalig € 175.000 (€ 50.000 per GDI-domeinarchitectuur en € 25.000 voor aanpassingen van het Kennismodel).
4.10 Afstemming op de architectuur die momenteel wordt ontwikkeld vanuit Publiek Regelbeheer, zie daartoe: Voorstel Bijstelling budget en prioriteiten Jaarplan NORA 2025.
Geschatte kosten: éénmalig € 75.000 (€ 50.000 voor het opnemen in de NORA en € 25.000 voor aanpassing van het Kennismodel) en gedurende een eerste periode van enkele jaren (zolang het programma “Van Wet naar Loket” actueel is) € 50.000 per jaar voor het beheer en de door-ontwikkeling door de bestaande, maar tevens nog te versterken, NORA expertgroep Regelbeheer.
4.11 Aansluiting op de architecturen die momenteel worden ontwikkeld vanuit de EU, waaronder met name de CPSV-AP (Diensten(catalogus)) en de CPRMV (Publiek Regelbeheer), zie daartoe: Voorstel Bijstelling budget en prioriteiten Jaarplan NORA 2025.
Geschatte kosten: éénmalig € 75.000 (€ 50.000 voor het opnemen in de NORA en € 25.000 voor aanpassing van het Kennismodel).
Strategische werkzaamheden
En als laatste komen we door beperkt budget niet toe aan enkele structurele verbetermogelijkheden. Dit belemmert de langere termijn strategische ontwikkeling van de NORA in de periode tussen 3 en 5 jaar, waarbij invulling wordt gegeven aan een goede balans tussen de Positionering NORA en de Toepassing NORA.
Het gaat om enkele nieuwe kansen en om bepaalde activiteiten van de backlog van de Jaarplanning, zie NORA door-ontwikkeling back-log:
4.12 Vergroten van het aantal beheerders van overheidsarchitecturen dat betrokken is bij de NORA Familie. Op basis van eerdere analyses schatten we in dat er ca. 250 overheidsarchitecturen zijn voor domeinen, ketens en overheidsorganisaties, zie Typen architecturen in NORA-familie. Anno 2026 zijn 75 beheerders daarvan al betrokken bij de NORA Familie. In potentie kan het aantal leden dus nog met ca. 175 groeien. Ons streven is om in de komende 5 jaar contact te zoeken met die beheerders en het gesprek over de samenwerking met NORA aan te gaan met degenen die daarvoor open staan.
Geschatte kosten: totaal € 75.000 in 5 jaar (ca. 1/2 dag per beheerder en 35 beheerders per jaar).
4.13 Overheidsdienstverlening is er voor de burgers en bedrijven in onze samenleving. Het ligt dan voor de hand dat de communities van Gebruiker Centraal en NORA optimaal met elkaar samenwerken. Wij zien graag dat architecten vanuit de NORA community de behoefte van gebruikers (burgers en bedrijven) en de ideeën vanuit Gebruiker Centraal omzetten in een structureel verbeterd ontwerp van de interactie en overheidsdienstverlening. Daarbij wordt zo goed als mogelijk rekening gehouden met levensgebeurtenissen en bedrijfsgebeurtenissen, zie Overheidsdienstverlening. Ons streven is om die samenwerking aan te gaan en in de komende 5 jaar voor tenminste 10 levensgebeurtenissen zo’n betere dienstverlening te ontwerpen en te bespreken met de betrokken uitvoerders.
Geschatte kosten: totaal € 100.000 in 5 jaar (5 dagen met 2 personen per levensgebeurtenis en 2 levensgebeurtenissen per jaar).
4.14 Het is belangrijk dat de Uitvoering duidelijkheid heeft en houdt over de toe te passen kaders. Dat gaat niet alleen om Wet- en regelgeving, maar ook over aanvullende eisen en wensen vanuit Beleid en Toezicht e.d. Het is dan gewenst dat bij het opstellen van een nieuw kader, de steller ervan aantoont hoe dat nieuwe kader aansluit op reeds bestaande kaders. Om het goede voorbeeld te geven, willen we het NORA architectuurkader aantoonbaar afgestemd hebben en houden met de architectuurkaders die worden toegepast bij de Autoriteit AC ICT en de Algemene Rekenkamer.
Geschatte kosten: totaal € 20.000 (5 dagen met 2 personen per architectuurkader).
4.15 Begeleiden van de implementatie van de RFC 2022, zie NORA Verbindende Architectuurafspraken. Het is belangrijk dat wanneer je afspraken maakt, je ook nagaat in hoeverre die afspraken worden nageleefd. In 2022 heeft de NORA Familie haar “verbindende architectuurafspraken” door het OBDO laten bekrachtigen. Uit onderzoek in 2024 bleek dat veel van die afspraken zijn overgenomen door de Familieleden, zie NORA Gebruikersraad 2024-11-12. Inmiddels zijn we weer 2 jaar verder en gaan we na welke criteria (kwaliteitsdoelen) de overheidsorganisaties hanteren om de kwaliteit van hun dienstverlening te meten. Onze wens is om in de komende 5 jaren telkens een kort aanvullend onderzoek te kunnen doen naar de toepassing van deze “verbindende architectuurafspraken”. De kracht van deze onderzoeken is dat het de afspraken verbindt met actuele ontwikkelingen, kennisdeling en het vergroten van het draagvlak voor gezamenlijke normen en kaders. Zie als voorbeeld de opzet van het recente Onderzoek naar de kwaliteit van dienstverlening i.r.t. Architectuur 2026, waarbij zowel het Waardenmodel publieke dienstverleners als het Overheidsbreed Meethuis voor dienstverlening worden gepromoot.
Geschatte kosten: € 100.000 voor 5 aanvullende onderzoeken (10 dagen met 2 personen per aanvullend onderzoek).
4.16 Op termijn zien we de NORA uitgroeien tot een belangrijke bron voor AI-ondersteunde architectuur- en ontwerppraktijken. We willen de komende jaren met behulp van AI diverse onderwerpen van de NORA laten actualiseren, zodat de betrokken expertgroepen daarbij worden ontlast en hun inzet meer kunnen richten op review en verificatie. Dat sluit aan op de inzet van AI voor geautomatiseerde beleids- en uitvoeringsondersteuning bij de overheid. Deze inzet van AI versterkt ook onze Verbindende Architectuurafspraken en de recente ontwikkelingen rond het NORA Begrippenkader, Linked Data en Digitale Autonomie.
Geschatte kosten: € 25.000 per jaar voor de komende 4 jaren (25 dagen voor 1 persoon) om op basis van AI nieuwe referentie-architectuur voor de NORA Familie te genereren.
5. Prognose van beheer- en uitvoeringscapaciteit voor de komende jarenbewerken
Budget is nodig voor het Regulier beheer waarmee de NORA als publicatieplatform operationeel wordt gehouden en voor de Gerichte activiteiten voor de NORA Familie waarmee de content van het platform actueel wordt gehouden.
Daarnaast is budget nodig voor de doorontwikkeling. Dat is aangegeven in het onderstaande overzicht van de meerjarige begroting, gebaseerd op de hierboven beschreven “Technische schuld” en “Bekende opgaven voor verbetering”.
Als laatste is een stukje budget nodig om NORA reviews c.q. peer-reviews te houden op de juiste toepassing van de NORA door collega’s die helpen bij het opstellen van architecturen voor diverse overheidsprogramma’s.
Op basis van onze langdurige ervaring met de NORA, weten we dat -in aanvulling op bovenstaande- een jaarlijkse budgettaire groei nodig is van tenminste 5% voor de correctie van inflatie en voor volumegroei.
| 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Regulier beheer van de NORA | € 400.000 | € 400.000 | € 400.000 | € 400.000 | € 400.000 | € 400.000 |
| Gerichte activiteiten voor de NORA Familie | € 350.000 | € 350.000 | € 350.000 | € 350.000 | € 350.000 | € 350.000 |
| Doorontwikkeling | € 100.000 | € 100.000 | € 100.000 | € 100.000 | € 100.000 | € 100.000 |
| 3. Technische schuld | ||||||
| 3.1 Nieuwe functionaliteiten NORA platform | € 100.000 | € 100.000 | € 100.000 | |||
| 3.2 Toegankelijkheid NORA | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | |
| 3.3 Ondersteuning ArchiMate modellen in NORA | € 15.000 | € 15.000 | € 15.000 | € 15.000 | € 15.000 | |
| 3.4 Transitie naar Linked Data | € 50.000 | € 50.000 | € 50.000 | € 50.000 | ||
| 4. Bekende opgaven voor verbetering | ||||||
| 4.1 Informatiebijeenkomst Thema-beheerders | € 5.000 | € 5.000 | € 5.000 | € 5.000 | ||
| 4.2 Kennisdeling beheerders overheidsarchitecturen | € 5.000 | € 5.000 | € 25.000 | € 5.000 | € 5.000 | |
| 4.3 Informatiebijeenkomst wiki-beheerders | € 5.000 | € 5.000 | € 5.000 | € 5.000 | € 5.000 | |
| 4.4 Besprekingen met leden NORA Familie | € 10.000 | € 10.000 | € 10.000 | € 10.000 | € 10.000 | |
| 4.5 Ondersteuning implementatie Verbindende Architectuurafspraken | € 50.000 | € 50.000 | € 50.000 | € 50.000 | € 50.000 | |
| 4.6 Ondersteuning delen van ArchiMate modellen | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | |
| 4.7 Verbeteren beheer van 100 wiki-pagina's | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | |
| 4.8 Verbeteren beheer van het DNA | € 30.000 | € 30.000 | € 30.000 | |||
| 4.9 ADO2030 + Interactie + Toegng + Infrastructuur | € 25.000 | € 50.000 | € 50.000 | € 50.000 | ||
| 4.10 Architectuur Publiek Regelbeheer | € 25.000 | € 50.000 | ||||
| 4.11 Architectuur EU: CPSV-NL en CPRMV-NL | € 25.000 | € 50.000 | ||||
| 4.12 Vergroten aantal betrokken Familieleden | € 15.000 | € 15.000 | € 15.000 | € 15.000 | ||
| 4.13 Architectuur voor 10 levensgebeurtenissen | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | |
| 4.14 Afstemming met architectuurkaders AC ICT en AR | € 20.000 | |||||
| 4.15 Onderzoeken naar Verbindende Architectuurafspraken | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | € 20.000 | |
| 4.16 NORA als bron voor AI-ondersteunde architectuur | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | ||
| NORA reviews | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 | € 25.000 |
| Correctie inflatie en groei ca. 5% | € 75.000 | € 150.000 | € 225.000 | € 300.000 | € 375.000 | |
| Totaal benodigd budget | € 875.000 | € 1.460.000 | € 1.590.000 | € 1.565.000 | € 1.510.000 | € 1.460.000 |
| Reeds beschikbaar gesteld budget | € 850.000 | € 850.000 | ||||
| Nog benodigd budget | € 25.000 | € 610.000 | € 1.590.000 | € 1.565.000 | € 1.510.000 | € 1.460.000 |
Toegevoegde waarde van de NORAbewerken
Bovenstaande investeringen leiden tot toegevoegde waarde voor burgers en bedrijven. Dat is te meten via de verbetering van de kwaliteit van dienstverlening door het werken met architectuur, zie onder meer Hoe verbetert architectuur de kwaliteit van dienstverlening?.
Tegelijkertijd zien we ook toegevoegde waarde voor de overheid door de betere samenwerking met kennisdeling en kennisborging binnen en met de architecten-community. Dat uit zich onder meer door de snelle toename van het aantal uren dat gebruikers de NORA raadplegen en/of actualiseren. Zo zijn in 2025 maar liefst 1776 werkdagen van 8 uren, ofwel 14.208 uren, doorgebracht op NORAonline.nl: een stijging van ca. 200% in de periode 2020 (636 dagen) t/m 2025 (1776 dagen).
Vanuit het principe "eenmalig inwinnen, meervoudig hergebruik" weten we dat een veelvoud aan toegevoegde waarde ontstaat: architecten besparen niet alleen tijd door hergebruik, maar de beperkte architectuur-expertise die de overheid als geheel ter beschikking heeft wordt ook slimmer ingezet zodat met hetzelfde geld zowel meer gedaan kan worden als een beter resultaat bereikt wordt. Kleinere organisaties hoeven minder externe expertise in te huren en grotere organisaties hoeven het wiel niet zelf uit te vinden maar specialiseren zich in hun eigen domein en ketens. In geld uitgedrukt wordt dus een veelvoud van bovenstaande investeringen bespaard binnen de overheid.
Dat bespaarde geld kan wellicht deels worden ingezet voor het stimuleren van nog meer hergebruik en daarnaast voor het oppakken van andere vraagstukken waarbij kan worden samengewerkt.
18 augustus 2026 13:37:24
7 augustus 2026 14:34:28
18 augustus 2026 13:37:24
14
Informatief
