Overerving

Uit NORA Online
Ga naar: navigatie, zoeken

In de NORA Familie sluiten we steeds beter op elkaar aan. We maken hergebruik van elkaars informatie en vullen die waar nodig aan. Het makkelijkste is daarbij een (Semantic Media-)wiki gebruiken, net als NORAonline.nl.

Stappenplan overerven

Om uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur te overerven, doorloop je de volgende stappen om te bepalen wat je wil overerven en hoe je dat in je eigen wiki gaat gebruiken. Vervolgens koppel je daadwerkelijk, en leg je in je eigen wiki de verbanden tussen NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur en je eigen architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen..

Bij al deze stappen helpt het NORA beheerteam je natuurlijk graag.

Inhoud

Achtergrond: het doel van overerving in een semantisch web

Om de samenhang in de NORA Familie duidelijk te maken, wordt NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur op steeds meer plekken gekoppeld met NORA dochters. Door technische koppelingen ontstaat een 'semantisch web' van architecturen die beter op elkaar afgestemd zijn. Dit betekent dat de eindgebruiker zowel in NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur als in de dochter terecht kan om een beeld te krijgen van referentiearchitectuur op alle lagen van de overheid.

In een dochter worden elementen uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur overgenomen, zoals principes, bouwstenen, standaarden en begrippen. Bij elk element kan de dochter verduidelijken wat deze betekent voor eigen sector/domein/keten.

Vanuit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur wordt bij voorbeeld duidelijk wat de implicaties zijn voor specifieke doelgroepen en kan gezien worden of een bepaalde bestuurslaag specifieke standaarden gebruikt. Bij een domeinarchitectuur is straks terug te leiden welke landelijke principes ten grondslag liggen aan domeinuitspraken. Door automatische koppeling gebeurt dit transparant, twee kanten op, en is de architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. gemakkelijk actueel en volledig te houden.


Bepaal welke onderdelen uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur je wil hergebruiken uit het NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur kennismodel

Om een goed semantisch web te maken, moeten elkaars begrippen verstaan worden. In afstemming met deze architecturen is het NORA kennismodel ontwikkeld, zodat de NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur familie weet welke soorten elementen er overgenomen worden en welke eigenschappen deze hebben. Zo kan een dochter een NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur element overnemen en plaatsen tussen de eigen, vergelijkbare, elementen of voortbouwen op elementen van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur en daar relaties tussen leggen.

In een dochter worden elementen uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur overgenomen, zoals principes, bouwstenen, standaarden en begrippen. Bij elk element kan de dochter verduidelijken wat deze betekent voor eigen sector/domein/keten.

Aan de kant van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur wordt bij voorbeeld duidelijk wat de implicaties zijn voor specifieke doelgroepen en kan gezien worden of een bepaalde bestuurslaag specifieke standaarden gebruikt. Bij een domeinarchitectuur is straks terug te leiden welke landelijke principes ten grondslag liggen aan domeinuitspraken. Door automatische koppeling gebeurt dit transparant, twee kanten op, en is de architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. gemakkelijk actueel en volledig te houden.

Bepaal op welke manier je wil hergebruiken en pas je eigen kennismodel daarop aan

Je kan op verschillende manieren in jouw architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. iets doen met de kennis die in NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur staat.


Informatiekundig aspect

Om een goed semantisch web te maken, moeten elkaars begrippen verstaan worden. In afstemming met deze architecturen is het NORA kennismodel ontwikkeld, zodat de NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur familie weet welke soorten elementen er overgenomen worden en welke eigenschappen deze hebben. Zo kan een dochter een NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur element overnemen en plaatsen tussen de eigen, vergelijkbare, elementen of voortbouwen op elementen van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur en daar relaties tussen leggen.

Soorten overerving

  1. comply or explain: het element wordt geannoteerd met beschrijving hoe in de eigen sector/het domein hier mee omgegaan wordt.
  2. 1-op-1, naast de eigen elementen: een element, wordt in de dochter overgenomen als het van toepassing is verklaard. Bij voorbeeld: een standaard uit de Pas Toe of Leg Uit-lijst, wordt in de dochter overgenomen omdat die daar ook verplicht is gesteld.
  3. 1-op-1 om relatie te leggen: het element wordt als referentie overgenomen zodat in de dochter kan worden verduidelijkt hoe de 'eigen' elementen zich verhouden tot de NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur elementen. Bij voorbeeld: een NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur principe wordt in de eigen omgeving overgenomen zodat bij eigen uitspraken in de dochter, kan worden verduidelijkt dat deze uitspraken implicaties zijn van het NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur principe.

Maak een technische import/koppeling naar NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur.

Hiervoor kun je gebruik maken van de Semantic MediaWiki API, en/of importeren van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur's informatie in CSV, RDF of JSON-formaat. In beide gevallen is er bestaande software die je daarbij kan helpen. Het NORA beheerteam helpt je graag met details en kan koppelingen op maat maken.

Technisch koppelen van Semantic MediaWiki

In onderstaande voorbeeld wordt over 'familielid van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur' gesproken als de wiki die zelf publiceert en gerelateerd is aan NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur. Voor technisch gereed maken, het kennismodel van het familielid aanpassen en NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur laten 'ontvangen' van de relatiebeschrijvingen, moet het volgende gebeuren worden.

  • om relaties goed te kunnen weergeven, is een eigen kennismodel nodig: queries, formulieren en mogelijk sjablonen afgestemd hierop. Een extensie als XL&Knowledge's Smartcore automatiseert dit. Als elementen uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur worden gekopieerd, moet het NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur kennismodel ook worden overgenomen in sjablonen om weer te geven.
  • om in een elementpagina zelf duiding (zoals comply or explain, of n-op-m relaties met duiding) te geven, kunnen subobjecten worden gegenereerd (vanaf Mediawiki versie 1.17);
    • voor elk te importeren elementtype, wordt een sjabloon aangemaakt met elk een referentie naar een type subobject dat de duiding van het NORA-element geeft. De subobjecten kennen eigenschappen als:
      • gerelateerd NORA-object. (verwijzing) meest eenvoudige is om hier geen beperking aan de relaties op te leggen (dochter-elementtype X kan enkel aan NORA-elementtype Y)
      • type relatie (vaste lijst, waarvan de waarden vastgesteld zijn in NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur: 'Gerelateerd aan', 'realiseert', 'specialiseert', 'verbijzondert') (NB: in concept!)
      • toelichting op de relatie(tekstvlak)

Je kunt gebruik maken van beschikbare extensies voor (semantic) Mediawiki:

Importeer de gekozen onderdelen van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur in je eigen systeem

hierbij kan je een momentopname maken van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur om op aan te sluiten, maar handiger is om regelmatig te importeren. Abonneer je bijvoorbeeld op een RSS feed van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur (zie pagina: Actueel). Voer dan wel een impactanalyse voor de wijzigingen.

Omgaan met versies

Als een dochter een eigen kopie bewaart van NORA-elementen, kan de dochter zelf beslissen wanneer ze wijzigingen uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur overneemt. Als NORAonline.nl verschilt van de overgenomen versie in de dochter, kan de dochter het verschil bekijken. De dochter kan dan evalueren wat de impact is van de wijziging en deze op een gekozen moment overnemen in een nieuwe versie van de eigen architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen., die samenhangt met de nieuwe NORA-elementen. NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur vermeldt de vaststeldatum bij de meeste elementen.

In de toekomstvisie van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur kan Versiebeheer NORA uitgebreid worden zodat elementen een versienummer mee krijgen; er kan dan direct gelinkt worden naar de meest recente versie, òf een bepaalde concept- of goedgekeurde versie. Conceptversies kunnen in een dochter dan al aanleiding zijn om doorwerking voor te bereiden.

Gebruik de overgeërfde onderdelen uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur, zoals je in stap 2 hebt bepaald.

In je eigen wiki voeg je kennis toe, gerelateerd aan de overgeerfde NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur elementen. Als je elementen puur naast elkaar gebruikt, zal deze stap weinig actie vragen; je dient dan enkel voor te zorgen dat je NORA-elementen onderscheiden worden van je eigen elementen.

Geef aan NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur terug hoe je gekoppeld hebt.

Geef terugkopppeling: hoe kan NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur verbeteren om beter aan te sluiten op jou als familielid?

Overerving terugvinden in NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur

Als een NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur familielid aan overerving doet (via een technische koppeling), kan in NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur getoond worden hoe de familie uitwerkingen heeft gemaakt van NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur:

  • NORA kan een bevraging instellen op het familielid, bij voorbeeld bij elk element: "welke subobjecten van deze dochter verwijzen naar dit element? Welke eigenschappen heeft deze relatie? (parent/eigenlijke verwijzende element, relatietype en toelichting)"
  • NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur kan eventuele extra 'views' maken, zoals: hoeveel relaties van deze dochter zijn er verbijzonderingen van NORA-principes?</ref>

Voorbeeld: ROSA

De eerste koppeling is gelegd vanuit ROSA, de referentiearchitectuur voor het onderwijs.

Het makkelijkst is te beginnen met Principes. De dochters zullen deze over kunnen nemen en per element (principe) de toepassing voor het eigen functionele toepassingsgebied en organisatorisch werkingsgebiedHet domein (organisatorisch, taakvelden) binnen de overheid waarin het element (principe, standaard, voorziening..) wordt of kan worden toegepast. Bijvoorbeeld: gemeenten, provincies, waterschappen, Rijk, zorginstellingen, primair onderwijs. kunnen beschrijven. Alle eigenschappen zullen dan overgenomen zijn uit NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur, met als extra velden de toepassingsbeschrijvingen met (optioneel) toepassingsgebiedDe omschrijving van het functionele gebruik van de voorziening, werkingsdomein en soort relatie gespecificeerd. In ROSA zijn deze nadere beschrijvingen, subobjecten in de ROSA wiki. Het is in ROSA zelfs mogelijk verschillende toepassingsgebieden en werkingsdomeinen te benoemen; zodat bij PO-onderwijs een andere uitleg staat dan bij VO-onderwijs. Het is in ROSA ook mogelijk een NORA-principeEen kenmerk waaraan een dienst (geleverd door de overheid) geacht wordt te voldoen, om de interoperabiliteit van die dienst te vergroten. nog niet op te nemen in de eigen architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen..

Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen
Hulpmiddelen