Overerving

Uit NORA Online
Ga naar: navigatie, zoeken

In de NORA Familie sluiten we steeds beter op elkaar aan. We maken hergebruik van elkaars informatie en vullen die waar nodig aan. Het makkelijkste is daarbij een (Semantic Media-)wiki gebruiken, net als NORAonline.nl.

Stappenplan overerven

Om uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur te overerven, doorloop je de volgende stappen om te bepalen wat je wil overerven en hoe je dat in je eigen wiki gaat gebruiken. Vervolgens koppel je daadwerkelijk, en leg je in je eigen wiki de verbanden tussen NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur en je eigen architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen..

Bij al deze stappen helpt het NORA beheerteam je natuurlijk graag.

Achtergrond: het doel van overerving in een semantisch web

Om de samenhang in de NORA Familie duidelijk te maken, wordt NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur op steeds meer plekken gekoppeld met NORA dochters. Door technische koppelingen ontstaat een 'semantisch web' van architecturen die beter op elkaar afgestemd zijn. Dit betekent dat de eindgebruiker zowel in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur als in de dochter terecht kan om een beeld te krijgen van referentiearchitectuur op alle lagen van de overheid.

In een dochter worden elementen uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur overgenomen, zoals principes, bouwstenen, standaarden en begrippen. Bij elk element kan de dochter verduidelijken wat deze betekent voor eigen sector/domein/keten.

Vanuit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur wordt bij voorbeeld duidelijk wat de implicaties zijn voor specifieke doelgroepen en kan gezien worden of een bepaalde bestuurslaag specifieke standaarden gebruikt. Bij een domeinarchitectuur is straks terug te leiden welke landelijke principes ten grondslag liggen aan domeinuitspraken. Door automatische koppeling gebeurt dit transparant, twee kanten op, en is de architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. gemakkelijk actueel en volledig te houden.


Bepaal welke onderdelen uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur je wil hergebruiken uit het NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur kennismodel

Om een goed semantisch web te maken, moeten elkaars begrippen verstaan worden. In afstemming met deze architecturen is het NORA kennismodel ontwikkeld, zodat de NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur familie weet welke soorten elementen er overgenomen worden en welke eigenschappen deze hebben. Zo kan een dochter een NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur element overnemen en plaatsen tussen de eigen, vergelijkbare, elementen of voortbouwen op elementen van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur en daar relaties tussen leggen.

In een dochter worden elementen uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur overgenomen, zoals principes, bouwstenen, standaarden en begrippen. Bij elk element kan de dochter verduidelijken wat deze betekent voor eigen sector/domein/keten.

Aan de kant van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur wordt bij voorbeeld duidelijk wat de implicaties zijn voor specifieke doelgroepen en kan gezien worden of een bepaalde bestuurslaag specifieke standaarden gebruikt. Bij een domeinarchitectuur is straks terug te leiden welke landelijke principes ten grondslag liggen aan domeinuitspraken. Door automatische koppeling gebeurt dit transparant, twee kanten op, en is de architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. gemakkelijk actueel en volledig te houden.

Bepaal op welke manier je wil hergebruiken en pas je eigen kennismodel daarop aan

Je kan op verschillende manieren in jouw architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. iets doen met de kennis die in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur staat.


Informatiekundig aspect

Om een goed semantisch web te maken, moeten elkaars begrippen verstaan worden. In afstemming met deze architecturen is het NORA kennismodel ontwikkeld, zodat de NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur familie weet welke soorten elementen er overgenomen worden en welke eigenschappen deze hebben. Zo kan een dochter een NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur element overnemen en plaatsen tussen de eigen, vergelijkbare, elementen of voortbouwen op elementen van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur en daar relaties tussen leggen.

Soorten overerving

  1. comply or explain: het element wordt geannoteerd met beschrijving hoe in de eigen sector/het domein hier mee omgegaan wordt.
  2. 1-op-1, naast de eigen elementen: een element, wordt in de dochter overgenomen als het van toepassing is verklaard. Bij voorbeeld: een standaard uit de Pas Toe of Leg Uit-lijst, wordt in de dochter overgenomen omdat die daar ook verplicht is gesteld.
  3. 1-op-1 om relatie te leggen: het element wordt als referentie overgenomen zodat in de dochter kan worden verduidelijkt hoe de 'eigen' elementen zich verhouden tot de NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur elementen. Bij voorbeeld: een NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur principe wordt in de eigen omgeving overgenomen zodat bij eigen uitspraken in de dochter, kan worden verduidelijkt dat deze uitspraken implicaties zijn van het NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur principe.

Maak een technische import/koppeling naar NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur.

Hiervoor kun je gebruik maken van de Semantic MediaWiki API, en/of importeren van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur's informatie in CSV, RDF of JSON-formaat. In beide gevallen is er bestaande software die je daarbij kan helpen. Het NORA beheerteam helpt je graag met details en kan koppelingen op maat maken.

Technisch koppelen van Semantic MediaWiki

In onderstaande voorbeeld wordt over 'familielid van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur' gesproken als de wiki die zelf publiceert en gerelateerd is aan NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur. Voor technisch gereed maken, het kennismodel van het familielid aanpassen en NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur laten 'ontvangen' van de relatiebeschrijvingen, moet het volgende gebeuren worden.

  • om relaties goed te kunnen weergeven, is een eigen kennismodel nodig: queries, formulieren en mogelijk sjablonen afgestemd hierop. Een extensie als XL&Knowledge's Smartcore automatiseert dit. Als elementen uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur worden gekopieerd, moet het NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur kennismodel ook worden overgenomen in sjablonen om weer te geven.
  • om in een elementpagina zelf duiding (zoals comply or explain, of n-op-m relaties met duiding) te geven, kunnen subobjecten worden gegenereerd (vanaf Mediawiki versie 1.17);
    • voor elk te importeren elementtype, wordt een sjabloon aangemaakt met elk een referentie naar een type subobject dat de duiding van het NORA-element geeft. De subobjecten kennen eigenschappen als:
      • gerelateerd NORA-object. (verwijzing) meest eenvoudige is om hier geen beperking aan de relaties op te leggen (dochter-elementtype X kan enkel aan NORA-elementtype Y)
      • type relatie (vaste lijst, waarvan de waarden vastgesteld zijn in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur: 'Gerelateerd aan', 'realiseert', 'specialiseert', 'verbijzondert') (NB: in concept!)
      • toelichting op de relatie(tekstvlak)

Je kunt gebruik maken van beschikbare extensies voor (semantic) Mediawiki:

Importeer de gekozen onderdelen van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur in je eigen systeem

hierbij kan je een momentopname maken van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur om op aan te sluiten, maar handiger is om regelmatig te importeren. Abonneer je bijvoorbeeld op een RSS feed van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur (zie pagina: Actueel). Voer dan wel een impactanalyse voor de wijzigingen.

Omgaan met versies

Als een dochter een eigen kopie bewaart van NORA-elementen, kan de dochter zelf beslissen wanneer ze wijzigingen uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur overneemt. Als NORAonline.nl verschilt van de overgenomen versie in de dochter, kan de dochter het verschil bekijken. De dochter kan dan evalueren wat de impact is van de wijziging en deze op een gekozen moment overnemen in een nieuwe versie van de eigen architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen., die samenhangt met de nieuwe NORA-elementen. NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur vermeldt de vaststeldatum bij de meeste elementen.

In de toekomstvisie van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur kan Versiebeheer NORA uitgebreid worden zodat elementen een versienummer mee krijgen; er kan dan direct gelinkt worden naar de meest recente versie, òf een bepaalde concept- of goedgekeurde versie. Conceptversies kunnen in een dochter dan al aanleiding zijn om doorwerking voor te bereiden.

Gebruik de overgeërfde onderdelen uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur, zoals je in stap 2 hebt bepaald.

In je eigen wiki voeg je kennis toe, gerelateerd aan de overgeerfde NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur elementen. Als je elementen puur naast elkaar gebruikt, zal deze stap weinig actie vragen; je dient dan enkel voor te zorgen dat je NORA-elementen onderscheiden worden van je eigen elementen.

Geef aan NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur terug hoe je gekoppeld hebt.

Geef terugkopppeling: hoe kan NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur verbeteren om beter aan te sluiten op jou als familielid?

Overerving terugvinden in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur

Als een NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur familielid aan overerving doet (via een technische koppeling), kan in NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur getoond worden hoe de familie uitwerkingen heeft gemaakt van NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur:

  • NORA kan een bevraging instellen op het familielid, bij voorbeeld bij elk element: "welke subobjecten van deze dochter verwijzen naar dit element? Welke eigenschappen heeft deze relatie? (parent/eigenlijke verwijzende element, relatietype en toelichting)"
  • NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur kan eventuele extra 'views' maken, zoals: hoeveel relaties van deze dochter zijn er verbijzonderingen van NORA-principes?</ref>

Voorbeeld: ROSA

De eerste koppeling is gelegd vanuit ROSA, de referentiearchitectuur voor het onderwijs.

Het makkelijkst is te beginnen met Principes. De dochters zullen deze over kunnen nemen en per element (principe) de toepassing voor het eigen functionele toepassingsgebied en organisatorisch werkingsgebiedHet domein (organisatorisch, taakvelden) binnen de overheid waarin het element (principe, standaard, voorziening..) wordt of kan worden toegepast. Bijvoorbeeld: gemeenten, provincies, waterschappen, Rijk, zorginstellingen, primair onderwijs. kunnen beschrijven. Alle eigenschappen zullen dan overgenomen zijn uit NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur, met als extra velden de toepassingsbeschrijvingen met (optioneel) toepassingsgebiedDe omschrijving van het functionele gebruik van de voorziening, werkingsdomein en soort relatie gespecificeerd. In ROSA zijn deze nadere beschrijvingen, subobjecten in de ROSA wiki. Het is in ROSA zelfs mogelijk verschillende toepassingsgebieden en werkingsdomeinen te benoemen; zodat bij PO-onderwijs een andere uitleg staat dan bij VO-onderwijs. Het is in ROSA ook mogelijk een NORA-principeEen kenmerk waaraan een dienst (geleverd door de overheid) geacht wordt te voldoen, om de interoperabiliteit van die dienst te vergroten. nog niet op te nemen in de eigen architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen..