Principes voor metadata bij gegevensuitwisseling Handreiking Metagegevens
De belangrijkste principes uit de GDI-domeinarchitectuur gegevensuitwisseling - op het gebied van metadata - zijn hieronder opgenomen. Deze principes zijn een noodzaak voor gegevensuitwisseling en om die reden hier opgenomen. Voor een volledig actueel overzicht en toelichting, [link?]. Aandachtspunt is dat er een verschil is met de principes die in de NORA vermeld staan. Dit wordt nog door de NORA Gebruikersraad en Architectuurraad nader onderzocht.
Gegevens die kunnen worden gedeeld zijn vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaarbewerken
Rationalebewerken
Het beschikbaar stellen van gegevens voor hergebruik leidt tot meer transparantie, efficiëntie en innovatie. De Wet open overheid (Woo) onderstreept het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische samenleving. Voor het kunnen hergebruiken van gegevens zijn hun vindbaarheid, toegankelijkheid, interoperabiliteit en herbruikbaarheid, zoals bedoeld met de FAIR-principes, essentieel. Zij zorgen ervoor dat anderen in staat zijn om te begrijpen wat eigenschappen van de gegevens zijn, wat ze betekenen en of ze bruikbaar zijn voor hun eigen doeleinden. Ze zorgen er ook voor dat de gegevens eenvoudig verkregen kunnen worden.
Implicatiesbewerken
- Gegevens zijn voorzien van metadata, en zijn gepubliceerd in relevante catalogi; gegevens die landelijk waardevol zijn, zijn landelijk vindbaar (vindbaar). Gegevens en hun metadata zijn voorzien van wereldwijd unieke en stabiele identificaties (vindbaar).
- Metadata zijn rijk en bevatten ook informatie over de context, het oorspronkelijke gebruiksdoel, kwaliteit en karakteristieken van gegevens (vindbaar).
- Gegevens kunnen worden benaderd via standaard, open en algemeen implementeerbare protocollen (toegankelijk).
- Gegevens zijn beschreven in een gegevensmodel waarin hun syntax en betekenis zijn gedefinieerd en dat beschikbaar is een gestandaardiseerd open formaat zoals MIM (interoperabel).
- Metadata beschrijven gebruiksbeperkingen, -rechten en -plichten en de herkomst van de gegevens (herbruikbaar).
Relatie met bedrijfsfunctiesbewerken
- Beheren metagegevens is gerelateerd aan [...]
- Aanbieden gegevens is gerelateerd aan [...]
- Beheren metagegevens over datasets realiseert [...]
- Beheren metagegevens over gegevensdiensten realiseert [...]
- Beheren informatie- en gegevensmodellen realiseert [...]
- Beheren gebeurtenissen realiseert [...]
- Beschikbaar stellen metagegevens realiseert [...]
- Beheren begrippen en bedrijfsregels realiseert [...]
Relatie met wettenbewerken
[...] geeft invulling aan Wet open overheid
Metadata zijn begrijpelijk voor mensenbewerken
Rationalebewerken
Gebruikers willen op basis van metadata bepalen wat gegevens betekenen voor hun eigen gebruik en moeten deze daarvoor kunnen begrijpen. In de praktijk worden gebruikers te vaak te snel doorverwezen naar technische specificaties en ontbreekt een begrijpelijke functionele uitleg. Specialisten hebben daarnaast ook een verantwoordelijkheid voor het onderhouden van metadata, en moeten deze metadata dus ook kunnen begrijpen om ze te kunnen aanpassen. Bepaalde metadata worden gegenereerd uit andere (hoger liggende) metadata en zijn daarmee automatisch op een hoger niveau gedocumenteerd. Denk bijvoorbeeld aan schema’s, die worden gegenereerd op basis van een gegevensmodel.
Implicatiesbewerken
- Metadata op alle niveaus zijn voorzien van een definitie of omschrijving en als dat niet voldoende is, ook van een aanvullende toelichting en/of voorbeelden.
- Metadata zijn geformuleerd in begrijpelijke taal, passend bij de doelgroep.
- Metadata zijn niet alleen beschikbaar in machineleesbare vorm, maar zijn ook voorzien van begrijpelijke documentatie.
- Metadata zijn vastgelegd volgens open standaarden, zodat ze een breed herkenbare structuur en betekenis hebben.
- Fysieke schema's verwijzen naar gegevensmodellen waarin hun betekenis is gedefinieerd.
- Omschrijvingen en toelichtingen in metadata zijn digitaal toegankelijk.
Relatie met bedrijfsfunctiesbewerken
Beheren metagegevens is gerelateerd aan [...]
Gegevens worden contextrijk vastgelegdbewerken
Rationalebewerken
Het is belangrijk om de context en daarmee de herkomst van gegevens te kennen om hun betekenis goed te begrijpen. Dat is in het algemeen het doel van metagegevens. Metadata worden echter vaak niet goed vastgelegd omdat gebruikers het nut ervan niet goed begrijpen of omdat het te veel inspanning kost om ze vast te leggen. Door context expliciet en geautomatiseerd vast te leggen in metadata wordt de afhankelijkheid van mensen voor het vastleggen van metadata beperkt. Het belang van het expliciet maken van context door deze vast te leggen in metadata is groter als de afstand tussen inwinning en gebruik groter is.
Implicatiesbewerken
- Er wordt per gebruikscontext expliciet nagedacht welke metadata belangrijk zijn en vastgelegd moeten worden.
- Metadata worden zoveel mogelijk gedurende een bedrijfsproces geautomatiseerd afgeleid uit de context en opgeslagen bij gegevens.
- Het vastleggen van metadata is geïntegreerd in de reguliere applicaties waar gebruikers mee werken.
- Waar mogelijk en waardevol worden metadata gegenereerd op basis van kunstmatige intelligentie, bijvoorbeeld om relevante trefwoorden, samenvattingen of toelichtingen te genereren.
- Metadata die niet automatisch kunnen worden afgeleid, worden expliciet door gebruikers aan de gecreëerde gegevens toegevoegd zoals omschrijvingen.
- Er worden in de metadata relevante contextgegevens beschikbaar gesteld zoals de organisatie of persoon die de gegevens gecreëerd heeft en welke gebeurtenis en/of activiteit ten grondslag lag aan het vastleggen van de gegevens.
- In alle schakels in de keten van bronhouder tot gebruiker wordt relevante context toegevoegd, zoals over de bewerkingen die hebben plaatsgevonden en door wie.
Relatie met bedrijfsfunctiesbewerken
Beheren metagegevens is gerelateerd aan [...]
Metadata zijn aan elkaar verbondenbewerken
Rationalebewerken
Gegevens hebben metadata nodig om betekenis te krijgen en bruikbaar te zijn. Er zijn allerlei soorten metadata die verschillende aspecten van gegevens modelleren, zoals metadata die de betekenis beschrijven, metadata die de structuur beschrijven en metadata die beschrijven welke datasets beschikbaar zijn. Dit soort metadata moeten in relatie tot elkaar geïnterpreteerd worden, om echt waardevol te zijn.
Implicatiesbewerken
- Modelelementen in informatie- en gegevensmodellen zoals objecttypes en attribuutsoorten refereren expliciet naar de gedefinieerde begrippen die ze representeren.
- In informatie- en gegevensmodellen wordt ook gerefereerd naar de beperkingsregels en afleidingsregels die van toepassing zijn.
- Bij metadata over datasets zijn ook metadata beschikbaar over de objecttypen en attribuutsoorten van de in de dataset aanwezige gegevens.
- Informatieobjecten zoals documenten en datasets zijn voorzien van begrippen zodat ze beter vindbaar zijn.
- Bij gegevens die worden uitgewisseld is een verwijzing aanwezig naar het gebruikte schema.
- Data-elementen in schema’s verwijzen expliciet naar de objecttypen en attribuutsoorten die ze representeren.
- Er is bij de documentatie van diensten of operaties in gegevensdiensten beschreven welke beperkingsregels en afleidingsregels worden toegepast.
Relatie met bedrijfsfunctiesbewerken
- Beheren metagegevens is gerelateerd aan [...]
- Beschikbaar stellen metagegevens realiseert [...]
Metadata zijn beschikbaar als Linked Databewerken
Rationalebewerken
Het is belangrijk dat metadata aan elkaar verbonden zijn om maximaal context te geven aan gegevens en ze echt waardevol te maken. Praktisch is het daarvoor nodig om verbindingen te leggen tussen verschillende vormen van metadata. Linked Data standaarden zijn specifiek gericht op het verbinden van gegevens en zijn geoptimaliseerd om gegevens betekenisvol te publiceren op het web. Er zijn allerlei Linked Data-standaarden die ook specifiek gericht zijn op metadata.
Implicatiesbewerken
- Metadata zijn beschikbaar in de wereldwijd veelgebruikte Linked Data vocabulaires voor metadata.
- Nederlandse standaarden voor metadata bieden (ook) een Linked Data-vocabulaire.
- Voor wereldwijde standaarden voor metadata waarvoor geen Linked Data-vocabulaires aanwezig zijn wordt een standaard vocabulaire ontwikkeld.
- Op de raakvlakken tussen de standaarden wordt middels webadressen (IRI’s) verwezen naar gerelateerde metadatastandaarden.
- Metadata zijn vindbaar in relevante catalogi zoals data.overheid.nl, developer.overheid.nl en de stelselcatalogus, die deze (ook) als Linked Data ontsluiten.
Relatie met bedrijfsfunctiesbewerken
- Beheren metagegevens is gerelateerd aan [...]
- Beschikbaar stellen metagegevens realiseert [...]
De kwaliteit van gegevens is beschreven conform het landelijke Raamwerk gegevenskwaliteitbewerken
Rationalebewerken
Het is belangrijk dat gebruikers eenvoudig inzicht kunnen krijgen in de kwaliteit van gegevens, zodat zij begrijpen of deze aansluiten bij hun eigen gebruik. Door de naamgeving en inhoud van dimensies voor gegevenskwaliteit te standaardiseren zijn deze beter begrijpelijk voor afnemers. Het NORA Raamwerk gegevenskwaliteit is gebaseerd op wereldwijde ISO-standaarden, breed afgestemd binnen de Nederlandse overheid en is ook de basis voor het federatief datastelsel (FDS].
Implicatiesbewerken
In de metadata van datasets zijn beschrijvingen van de kwaliteitseisen(normen) en gerealiseerde kwaliteit beschreven conform de structuur van het NORA Raamwerk gegevenskwaliteit. Er is liefst ook een machineleesbare versie van de kwaliteit van de gegevens beschikbaar conform de DQV-standaard.
Relatie met bedrijfsfunctiesbewerken
- Beheren metagegevens is gerelateerd aan [...]
- Beheren metagegevens over datasets realiseert [...]
Volgende pagina, hoofdstuk 4: Beschrijving en samenhang van (metadata)standaarden Handreiking Metagegevens
15 januari 2026 03:20:02
12 januari 2026 14:22:18
15 januari 2026 03:20:02
5
Aanbevolen
