Procesmodellen

Statusbewerken

Deze pagina is opgezet n.a.v. een bespreking over processen en procesmodellen binnen de expertgroep NORA Begrippenkader op 2 september 2026.
Vanuit de expertgroep gaan we de uitwerking nog aanscherpen en verbinden met andere informatie in de NORA. Daarna zullen we met een aantal experts wat puntjes op de i zetten, de opzet bespreken in de NORA Gebruikersraad en daarna breed ruchtbaarheid geven aan deze uitwerking.

Binnen de overheid worden 1000'en modellen opgesteld die 'procesmodellen' worden genoemd. Die modellen betreffen echter verschillende uitwerkingen en dienen vaak ook verschillende doelen. Vanuit de NORA willen we inzicht geven in de modelleringswijzen die we bij de Overheid toepassen voor processen en welke voor- en nadelen we zien bij die verschillende modelleringswijzen.
In eerste instantie is deze informatie bedoeld voor de experts die zich bezighouden met procesmodelleren en architecten die daar standaarden voor hebben uitgezocht: om het vakmanschap en de kwaliteit te verbeteren.
In tweede instantie willen we iedereen bereiken die zich met 'processen' bezighoudt binnen de Overheid: om meer duidelijkheid te geven over het beschrijven en modelleren van processen.

Wat is een procesmodel?bewerken

Het antwoord op die vraag lijkt éénduidig. In de NORA is immers een vastgestelde definitie opgenomen van het begrip procesmodel.
Daarbij is tevens de relatie met architectuurkaders als ArchiMate, ISO en Togaf duidelijk aangegeven: procesmodel volgens architectuurkaders.
Naast deze duidelijke beschrijving van het begrip, hebben we ook uitgebreide informatie over het generieke procesmodel. Zie Het procesmodel en de werkstromen van de overheidsorganisatie.
Daarnaast kan je bij Organisatorische laag lezen hoe we vanuit organisatorisch perspectief de processen plaatsen binnen de architectuur van de overheidsdienstverlening.

Hoe zuiverder je als organisatie het begrip proces hanteert, hoe eenvoudiger het wordt om procedures en werkinstructies te maken.

Uitgangspunten voor een goed procesmodelbewerken

Wat die uitgangspunten zijn, is nog geen brede overeenstemming over binnen de NORA community. Het generieke procesmodel is echter gebaseerd op de volgende 10 eisen. Met dank aan het denkwerk van Stichting SURVUZ: Eisen aan processen.

Een proces beschrijft wat achtereenvolgens moet gebeuren, niet het wie of hoe.
Een proces is dus te duiden met een werkwoord.
Een proces is telbaar.
Processen zijn niet afhankelijk van praktische condities.
Processen hebben een voor de klant relevant en uniek doel.
Een proces is op te splitsen in deelprocessen, maar daardoor verandert het proces niet.
Een procesmodel ordent de processen.
Een integraal procesmodel omvat alle activiteiten voor het managen van services.
In een geïntegreerd procesmodel komt elke activiteit slechts één keer voor.
Op de activiteiten wordt toezicht uitgeoefend met procescontrol.

Vanuit de expertgroep Dienstverlening wordt gewerkt aan het nader uitwerken en toelichten van deze uitgangspunten, opdat binnen de overheid meer uniforme en beter herkenbare procesmodellen kunnen worden opgesteld.

De praktijkbewerken

De praktijk blijkt weerbarstig: er is een veelheid aan interpretaties over wat een proces is en hoe je processen beschrijft en modelleert. De reden daarvan ligt naar de mening van experts in de verschillende interpretaties die mensen geven aan de begrippen die te maken hebben met processen en procesmodellen. Om meer duidelijkheid te geven, hebben we uitgewerkt hoe al die begrippen met elkaar samenhangen. We noemen dat 'begrippenviews'.
Neem vooral eens de tijd om deze twee begrippenviews te bekijken: begrippenview proces en begrippenview procesmodel.

En zodra je dat hebt gedaan, bekijk dan eens enkele voorbeelden van procesmodellen uit de praktijk die we hebben vergeleken met het procesmodel dat we vanuit NORA propageren. Zie deze Analyse van procesmodellen.

Help mee !bewerken

Je kunt jouw collega's helpen door hier op te reageren via nora@ictu.nl:

Welke voorbeelden ken jij van procesmodellen van de overheid die publiekelijk zijn gepubliceerd?
Hoe actief publiceert jouw organisatie haar procesmodellen?
Welke redenen / belemmeringen zijn er om dat niét te doen?