Standaarden metadatamanagement
Er is een grote diversiteit aan standaarden die gerelateerd zijn aan metagegevens (metadata). Met het onderstaande overzicht willen we een zo volledig mogelijk beeld geven van de metadatastandaarden die relevant zijn voor de overheidsdienstverlening. Op die manier kan het dienen als basis voor het sturen op beter gebruik en meer harmonisatie van al die standaarden. Bij het Stelsel van Metadatastandaarden wordt dat nader uitgelegd.
De onderstaande overzichten worden bijgehouden door ICTU, als beheerder van het Stelsel van metadatastandaarden, e.e.a. in nauwe samenwerking met het Bureau Forum Standaardisatie (BFS), dat alle door het Forum Standaardisatie vastgestelde standaarden, waaronder dus ook standaarden voor metadata, in de NORA beheert, zie Standaarden.
Mocht bepaalde informatie naar jouw mening niet actueel of volledig zijn, geef dat dan a.u.b. door via nora@ictu.nl
Metadatastandaarden waarop de focus ligtbewerken
Niet alle metadatastandaarden zijn even belangrijk voor de overheid. Met name het juist toepassen van een combinatie van specifieke metadatastandaarden helpt bij de digitale transformatie van de informatiehuishouding van de overheid. Daarom ligt de focus van de experts momenteel op het verder bekend maken en laten toepassen van onderstaande metadatastandaarden:
| Afkorting | Titel | Omschrijving | Beheer-organisatie | Intermediair |
|---|---|---|---|---|
| MDTO | Metagegevens Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie | Metagegevens voor informatie- en archiefbeheer. | Nationaal Archief | nvt |
| TOOI | Thesauri en Ontologieën voor Overheidsinformatie | Kennismodel met stamgegevens voor overheidsinformatie en overheidsorganisaties | KOOP | nvt |
| DCAT-AP-NL 3.0 | Nederlands metadataprofiel op DCAT | De specificatie van het applicatieprofiel van DCAT-AP-3.0 van de EU voor uitwisseling tussen gegevenscatalogi in Nederland. | GeoNovum | nvt |
| NL-SBB | Nederlandse Standaard voor het Beschrijven van Begrippen | De standaard voor het beschrijven van begrippen geeft aan hoe begrippen in een begrippenlijst, taxonomie of thesaurus eenduidig worden beschreven. | GeoNovum | nvt |
| MIM | Metamodel InformatieModellering. | Metadata van modelelementen in een informatiemodel. | Geonovum | nvt |
| RMO | Richtlijn Metagegevens Overheidsinformatie | Metagegevens voor informatie- en archiefbeheer. | beoogd is het Nationaal Archief | nvt |
| NEN-ISO 23081-2 | Informatie en documentatie - Beheren van metagegevens voor archiefbescheiden | Metagegevens voor informatie- en archiefbeheer. | NEN | nvt |
| Nederlands metadataprofiel op ISO 19115 | Nederlands metadataprofiel op ISO 19115 | Metadata van geografische datasets. | GeoNovum | nvt |
| Nederlands metadataprofiel op ISO 19119 | Nederlands metadataprofiel op ISO 19119 | Metadata van geografische services. | GeoNovum | nvt |
Overige metadatastandaardenbewerken
De experts hebben nog geen focus gelegd op onderstaande metadatastandaarden. Mocht het voor bepaalde overheidsorganisaties belangrijk zijn om voor zo'n metadatastandaard een verdere uitwerking beschikbaar te krijgen van de relaties daarvan met de andere metadatastandaarden, dan kan dat worden aangegeven bij NORA Beheer via nora@ictu.nl
| Afkorting | Titel | Omschrijving | Beheer-organisatie | Intermediair |
|---|---|---|---|---|
| NEN 3610 | Het basismodel geo-informatie | Dit basismodel bevat de gemeenschappelijke basis van de verschillende onderliggende sectorale informatiemodellen. | GeoNovum | nvt |
| DCAT | Data Catalog Vocabulary | Metadata van datasets | W3C | ? |
| ISO 19115 | Geographic information - Metadata | Metadata van geografische datasets | ISO | GeoNovum |
| ISO 19119 | Geographic information - Services | Metadata van geografische services | ISO | GeoNovum |
| MOF | Meta Object Facility | Definitie en representatie van verschillende metaniveaus voor informatiemodellen. | OMG | ? |
| ISO/IEC 11179 | Information Technology - Metadata registries. | Metadata van data-elementen in een metadata registratie. | ISO | ? |
| NEN-EN-ISO 19110 | Geographic information - Methodology for feature cataloguing | Metadata van data-elementen van een geografische dataset. A feature catalog describes the data model of the dataset with the list of tables, attributes, definitions, list of values. Het draait om geografische ‘features’ (een abstractie van een fenomeen in de werkelijkheid). Turning the data into usable information. Such feature catalogues promote the dissemination, sharing, and use of geographic data through providing a better understanding of the content and meaning of the data. Attributen als Naam en contactinfo producent, type feature, naam feature, definitie feature, type code; maar ook dit is een inhoudelijke standaard. Houdt zich niet bezig met vormen en beheren van records. | NEN | nvt |
| CSW | Catalogue Service | Een service voor het ontsluiten van metadata van geografische datasets | OGC | ? |
| API Records | API Records | Een API-specificatie voor het ontsluiten van metadata van geografische datasets | OGC | GeoNovum |
| ISO 704 | Terminology work - Principles and Methods | Richtlijnen voor het opstellen van definities van terminologie. | ISO | ? |
| SKOS | Simple Knowledge Organization System | Datamodel voor het delen van schema’s om kennis te organiseren zoals thesauri | W3C | ? |
| ISO 15836 | Dublin Core Metadata Element Set | 15 Metadata-elementen voor content op het internet. | DCMI | ? |
| OWMS | Overheid.nl Web Metadata Standaard | Metadata voor ongestructureerde informatie van overheidsorganisaties op het internet. | KOOP | nvt |
| XACML (eXtensible Access Control Markup Language) | eXtensible Access Control Markup Language | Dit is een taal voor het uitdrukken van regels voor toegangsverlening. | OASIS | ? |
| OWL | Web Ontology Language | Databeschrijvingstaal voor het semantisch web. | W3C | ? |
| SHACL | Shapes Constraint Language | Een op Resource Description Framework (RDF) gebaseerde taal om ‘constraints’ of condities op datasets uit te drukken. | W3C | ? |
| NEN-ISO-IEC 18013-5 | Personal identification - ISO-compliant driving licence - Part 5: Mobile driving licence (mDL) application | Interface specifications for the implementation of a driving licence inassociation with a mobile device. | ISO | ? |
| STAC | SpatioTemporal Asset Catalog | Faciliteren georuimtelijke diensten en ontsluiten (temporele) geografische data: visualiseren, publiceren, vindbaar maken, etc.. | ? | ? |
| ISO 639 | Namen van talen | Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| ISO 690:2023 | Guidelines bibliographic references and citations information resources | Bibliografisch beschrijven. | ISO | ? |
| ISO 832 | Rules afkortingen | Bibliografisch beschrijven. | ISO | ? |
| ISO 860 | Terminologie - Harmonisatie begrippen en termen | Terminologie: het maken van een thesaurus, gecontroleerde vocabulaire, ontologie etc (kennismodellen). | ISO | ? |
| ISO 1078 | Systematische vakwoordenlijst | Terminologie: het maken van een thesaurus, gecontroleerde vocabulaire, ontologie etc (kennismodellen) | ISO | ? |
| ISO 2108 | ISBN | Bibliografisch beschrijven. Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| ISO 3297 | ISSN | Bibliografisch beschrijven. Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| ISO 3166 | Landen | Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| ISO 5218 | Geslacht | Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| NEN-ISO 8601:2019 | Datum/tijd | Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | NEN | nvt |
| ISO 10241-1 | Terminological entries in standards | Terminologie: het maken van een thesaurus, gecontroleerde vocabulaire, ontologie etc (kennismodellen). | ISO | ? |
| ISO 12615 | Bibliographic references and source identifiers for terminology work | Terminologie: het maken van een thesaurus, gecontroleerde vocabulaire, ontologie etc (kennismodellen). | ISO | ? |
| ISO 14873 | Web archives | Bibliografisch beschrijven. | ? | ? |
| ISO 15706 | ISAN | Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| ISO 19157 | ISO 19157 | Faciliteren georuimtelijke diensten en ontsluiten (temporele) geografische data: visualiseren, publiceren, vindbaar maken, etc.. | ISO | ? |
| ISO 24156-1 | Guidelines for using UML notation in terminology work | Terminologie: het maken van een thesaurus, gecontroleerde vocabulaire, ontologie etc (kennismodellen). | ISO | ? |
| ISO 25964 | Thesauri and interoperability with other vocabularies | Richtlijnen voor het opstellen van een thesaurus, gecontroleerde vocabulaire, ontologie etc (kennismodellen). | ISO | ? |
| ISO 26324 | DOI | Notatie of codering van/voor een bepaald metagegeven. | ISO | ? |
| PREMIS | Preservation Metadata Implementation Strategies | Metadata voor informatie- en archiefbeheer. | ? | ? |
| METS/MODS | METS/MODS | Metadata voor informatie- en archiefbeheer. | ? | ? |
| SBVR | Semantics of Business Vocabulary and Business Rules | SBVR definieert de woordenlijst en regels voor het documenteren van de semantiek van bedrijfswoordenlijsten, bedrijfsgegevens en bedrijfsregels. | Object Management Group | ? |
| IMX MM | ? | ? | ? | ? |
| RIF | ? | ? | ? | ? |
| RDFS | Resource Description Framework Schema | Taal / notatie om een kennismodel uit te drukken en/of gericht op publicatie, vindbaarheid, open data; al dan niet in de vorm van triples, linked data. | W3C | ? |
| RDF | Resource Description Framework | Taal / notatie om een kennismodel uit te drukken en/of gericht op publicatie, vindbaarheid, open data; al dan niet in de vorm van triples, linked data. | W3C | ? |
| RuleSpeak | ? | ? | ? | ? |
| PROV | Beschrijving van 'herkomst' (provenance) van informatie op het web | ? | W3C | ? |
| ODRL | Beschrijven van beleidsregels | ? | W3C | ? |
| OCL | Object Constraint Language | taal voor beschrijven van expressions op UML-modellen | Object Management Group | ? |
| NL GOV profile for CloudEvents | Notificatiestandaard voor uitwisselen van gebeurtenissen | Leveranciersneutrale specificatie die de geautomatiseerde uitwisseling van gebeurtenisgegevens standaardiseert, specifiek voor toepassing binnen de Nederlands overheid | Logius | nvt |
| SOAP | Uitwisselen van gegevens als XML bericht | SOAP specificatie beschrijft een berichtformat gebaseerd op XML | W3C | ? |
| W3C VC | Verifiable credentials | ? | W3C | ? |
| IIIF | International Image Interoperability Framework | set van open standaarden voor het op grote schaal online aanbieden van hoogwaardige, geattribueerde digitale objecten | IIIF | ? |
Metadatastandaarden waar discussie over looptbewerken
Soms zijn de experts het (nog) niet met elkaar eens of bepaalde standaarden wel of niet over metagegevens gaan. Indien die twijfel bestaat, wordt dat binnen de expertgroep besproken en geven we de belangrijkste argumenten van de discussie aan in het onderstaande overzicht:
| Afkorting | Titel | Omschrijving | Beheer-organisatie | Intermediair | Discussie |
|---|---|---|---|---|---|
| ArchiMate | ArchiMate | Een beschrijvingstaal voor enterprise-architecturen. | The Open Group | ? | De ArchiMate standaard is de internationale grafische taal voor het modelleren van enterprise-architecturen. Deze visualisatie taal biedt een uniforme en integrale manier om architecturen te beschrijven, analyseren en visualiseren. |
| AsyncAPI | ? | ? | ? | ? | Methodes, protocollen voor communicatie tussen bijvoorbeeld een server en een webapplicatie; om berichten te sturen, in de vorm van bijvoorbeeld XML of JSON; JSON Schema en XML Schema schrijven voor hoe een JSON bericht of XML bericht qua structuur moet worden opgebouwd. |
| Digikoppeling | Veilige gegevensuitwisseling | Afspraken om gegevens juist te adresseren, leesbaar en uitwisselbaar te maken en veilig en betrouwbaar te verzenden | Logius | nvt | Digikoppeling is een set van standaarden, die logistieke afspraken bevat voor elektronisch berichtenverkeer tussen (overheids)organisaties. Zoals een brief in een envelop gaat voor verzending, zo gaat een elektronisch bericht in een digitale verpakking. Deze digitale verpakking is Digikoppeling. Digikoppeling gaat niet over de inhoud van het bericht. |
| ISO 19139 | Geographic information - Metadata - XML schema implementation | XML representatie van metadata van geografische datasets | ISO | ? | Beschrijving bestandsformaat of de structuur van een elektronisch bericht in bepaald formaat. |
| JSON Schema | ? | ? | ? | ? | Schema en XML Schema schrijven voor hoe een JSON bericht of XML bericht qua structuur moet worden opgebouwd. Berichten, die je vervolgens kunt uitwisselen m.b.v. REST services, SOAP of API services. |
| OID4VC | ? | ? | ? | ? | Authenticatie. Zie https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-digital-identity-architecture-and-reference-framework-outline. |
| OpenAPI | ? | ? | ? | ? | Methodes, protocollen voor communicatie tussen bijvoorbeeld een server en een webapplicatie; om berichten te sturen, in de vorm van bijvoorbeeld XML of JSON; JSON Schema en XML Schema schrijven voor hoe een JSON bericht of XML bericht qua structuur moet worden opgebouwd. |
| StUF | Uitwisseling administratieve overheidsgegevens | Een set basisafspraken over het uitwisselen van gegevens tussen applicaties in het gemeentelijke veld | VNG Realisatie | nvt | Een set basisafspraken over het uitwisselen van gegevens tussen applicaties in het gemeentelijke veld. StUF beschrijft de generieke toepassing van die berichten, niet de specifieke gegevens erin. Als overheidsorganisaties basisregistraties (informatie over personen, adressen of bijvoorbeeld gebouwen) uitwisselen. |
| X509 | Authenticatie (PKI Certificaten) | X509 beschrijft een systeem van certificaten met een beperkte levensduur en de wijze waarop de intrekking van deze certificaten in een zogenaamde Blacklist (de CRL) geregeld wordt | IETF | ? | Toepassingsgebied: Authenticatie van applicaties, gebruikers, systemen middels certificaten op het internet, zoals www, elektronische mail (beveiligd), gebruikers authenticatie en IPsec, SSL en TLS. Beschrijft een systeem van certificaten met een beperkte levensduur en de wijze waarop de intrekking van deze certificaten in een zogenaamde Blacklist (de CRL) geregeld wordt. De standaard wordt zowel binnen Nederland als wereldwijd zeer veel gebruikt. De standaard is belangrijk onderdeel in de communicatie tussen de overheid met burgers en bedrijven, en is een integraal component voor PKIoverheid. |
| XSL | Extensible Stylesheet Language | Formele taal waarin beschreven kan worden hoe XML-documenten geformatteerd moeten worden (voorheen: XLST) | W3C | ? | Beschrijving bestandsformaat of de structuur van een elektronisch bericht in bepaald formaat. |
| XML Schema | ? | ? | ? | ? | JSON Schema en XML Schema schrijven voor hoe een JSON bericht of XML bericht qua structuur moet worden opgebouwd. Berichten, die je vervolgens kunt uitwisselen m.b.v. REST services, SOAP of API services. |
Opmerkingen bij de overzichtenbewerken
- Er bestaat ook nog een Europees profiel GeoDCAT-AP voor DCAT specifiek gericht op de ontsluiting van datasets in Europese dataportalen
- Het overzicht is nog niet volledig, denk aan de metadata standaarden uit de Presentatie Kennissessie 5 maart 2024
- Het overzicht is aangevuld vanuit Gegevensuitwisseling, maar de informatie over de meeste van die standaarden is nog niet bekend.
Relaties tussen metadatastandaardenbewerken
Tussen bovengenoemde metadatastandaarden zijn diverse relaties te onderkennen. Onder meer qua functioneel toepassingsgebied, organisatorisch werkingsgebied en/of inhoudelijk qua gegevens (relevante informatieobjecten en attributen).
Die relaties worden op diverse bijeenkomsten besproken en uitgezocht. De uitkomsten daarvan proberen we zo veel mogelijk bij elkaar te brengen en dat publiceren we bij het Stelsel van metadatastandaarden.
28 september 2022 13:34:58
20 februari 2026 15:18:05
35
Informatief
