Veelheid aan standaarden Handreiking Metagegevens

Zoals eerder beschreven zijn er vele standaarden en soorten metadata. De domeinarchitectuur gegevensuitwisseling van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) geeft in de GitHub repository een omschrijving van standaarden en er is ook een detailbeschrijving per standaard beschikbaar.

In de scope hebben we aangegeven deze handreiking vanuit een brede visie te schrijven en tegelijk klein te beginnen met de samenhang en relaties tussen een beperkt aantal standaarden. Geleidelijk breiden we dan dat aantal uit.

Kaders zoals RMO (Richtlijn Metadata Overheidsinformatie) en INSPIREbewerken

De Richtlijn Metadata Overheidsinformatie (RMO) beschrijft bezien vanuit NEN-ISO 23081 welke entiteiten kunnen worden onderscheiden (Record, (Bedrijfs-) Activiteit, Mandaat en Relatie) en hun metadata.
INSPIRE beschrijft de meta-dataverplichtingen vanuit Europa voor aanlevering datasets.

Internationale standaarden zoals DCAT, Dublin Core, SKOS, NEN-ISO 23081, ISO 19115 en ISO 19119bewerken

Data Catalog Vocabulary (DCAT)is een metadatastandaard ontworpen om interoperabiliteit tussen gegevenscatalogi, gepubliceerd op het internet, te vergemakkelijken. Nederlands profiel DCAT-NL in beheer bij Geonovum.
Dublin Core is een wereldwijde set algemene standaarden en richtlijnen voor metadatering van content op internet, ontwikkeld en beheerd door het Dublin Core Metadata Initiative. Het DCMI is een internationale open community van experts en geïnteresseerden in metadata. Dublin Core is ook een ISO standaard (ISO 15836).
Simple Knowledge Organization System (SKOS) is een gegevensmodel om duidelijke lijsten met termen en begrippen op te stellen. Met deze termenlijsten kan informatie uit verschillende databases aan elkaar worden gekoppeld. SKOS maakt de relaties tussen begrippen inzichtelijk voor het vergelijken en interpreteren van data uit verschillende systemen. Zo krijgt informatie meer waarde.
NEN-ISO 23081-1 behandelt de principes die metadata voor informatie- en archiefbeheer onderbouwen en regelen.
NEN-ISO 23081-2 biedt een kader voor het definiëren van metadata-elementen volgens de principes en overwegingen voor implementatie die uiteengezet zijn in NEN-ISO 23081-1.
ISO 19115 Metadata van geografische datasets, Nederlandse profiel.
ISO 19119 Metadata van geografische services, Nederlands profiel.

Nationale inhoudelijke standaarden/kennismodellen/kaders zoals MDTO, TOOI en NEN 3610bewerken

Metagegevens voor duurzaam toegankelijke overheidsinformatie (MDTO) is een norm voor het vastleggen en uitwisselen van eenduidige metadata om de duurzame toegankelijkheid van overheidsinformatie mogelijk te maken.
Thesauri en Ontologieën voor Overheidsinformatie (TOOI) is een kennismodel met uitgebreide waardelijsten dat is gericht op het definiëren van een gemeenschappelijke taal voor het beschrijven van gegevens en metadata zodat overheidsinformatie beter vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar wordt.
Het Basismodel geo-informatie (NEN3610) bevat de termen, definities, relaties en algemene regels voor de uitwisseling van informatie over ruimtelijke objecten.
Nederlandse profielen op internationale standaarden:
- DCAT-AP-NL;
- NL profiel op ISO 19115;
- NL profiel op ISO 19119.
Het Metamodel Informatie Modellering (MIM) biedt een standaardtaal, structuur en set aan metadata voor informatie- en logische gegevensmodellen.

Beschrijvende standaarden voor begrippen zoals NL-SBBbewerken

De Nederlandse Standaard voor het Beschrijven van Begrippen (NL-SBB) geeft aan hoe begrippen in een begrippenlijst, taxonomie of thesaurus eenduidig worden beschreven.

De internationale standaarden zijn een kader voor de uitwerking op Nederlands niveau. Voor standaarden die binnen de scope vallen moet overzichtelijk zijn waar standaarden en uitvoeringskaders afkomstig van zijn. Zie als voorbeeld de samenhang bij DCAT op Internationaal, Europees en Nationaal niveau in het plaatje hieronder.

Metadata is een algemeen begrip en kent vele niveaus en verschijningsvormen. Metadata wordt vastgelegd vanuit verschillende behoeften. Er worden verschillende woorden (taal) aan gegeven en er gelden verschillende standaarden. In een volledig digitale wereld bestaat informatie alleen in een database. Belangrijke vraag is dan hoe je informatie veiligstelt en archiveert. In andere situaties ligt er meer focus op informatie in een informatiedrager, zoals een document, brief, PDF of een andere weerslag van informatie in een digitaal systeem. Met een andere behoefte aan metadata.

Er zijn ook allerlei vormen van metadata. De DAMA Data Management Body of Knowlegde (DMBoK) maakt onderscheid tussen business metadata, technische metadata en operationele metadata. Business metadata betreffen inhoud en governance, zoals begrippen, bedrijfsregels, informatie- en gegevensmodellen, kwaliteitsregels, datasetdefinities en gegevens over de herkomst van gegevens. Technische metadata gaan over systemen en processen zoals technische gegevensmodellen, gegevens over databases, bestandsformaten en ETL scripts. Operationele metadata gaan over verwerking en gebruik zoals audit- en errorlogs, omvang- en gebruiksgegevens en uitwisselafspraken. Dit onderscheid wordt vooral gebruikt in de context van gestructureerde gegevens. In de context van archivering wordt ook wel het onderscheid gemaakt tussen beschrijvende metadata, structurele metadata en administratieve metadata. Belangrijk is om vooraf goed na te denken waar je metadata voor wilt gebruiken en met wie je dan afspraken moet maken. Dus nadenken over hoe een informatie object zich binnen je eigen organisatie beweegt en waar het naar toe gaat buiten je organisatie. Het is heel belangrijk om van tevoren hierover na te denken, duidelijke keuzes te maken en zo de metadata by design in systemen in te richten. Eenmaal ingericht kan je niet meer aanpassen.

De vele mogelijkheden maken duidelijk dat een goede analyse van de bedrijfsfuncties/processen en de daarbij behorende standaarden noodzakelijk is om tot een goed metadatamodel te komen voor een organisatie.

Toekomstige ontwikkelingenbewerken

Kunstmatige intelligentie (AI) kan helpen bij het extraheren van metadata uit informatie, alleen metadata die niet is opgenomen in de informatie of anderszins is vastgelegd kan ook AI niet zelf 100% invullen. Toch zal automatische metadatering door het lerend vermogen van AI steeds beter worden en in de uitvoering een belangrijke rol spelen. Organisaties zijn hier volop mee aan het experimenteren.

Volgende pagina, hoofdstuk 3: Principes voor metadata bij gegevensuitwisseling Handreiking Metagegevens