Typen architecturen in NORA-familie
Status
De vele architecturen van de NORA Familie kan je indelen in verschillende typen. Dit onderscheid is geen waardeoordeel of formele indeling, maar maakt het gemakkelijker te begrijpen waar architecturen overeenkomen en waar ze verschillen. Een aantal veelgebruikte onderscheiden zijn hiervolgend beschreven.
Het voornemen is om deze beschrijvingen op basis van de ISO 42010:2022 in 2025 te gaan aanscherpen.
Zie ook architectuur
Enterprise Architecturen[bewerken]
Een Enterprise Architectuur (EA) is gericht op één enkele organisatie (de enterprise of het concern).
Voor overheidsorganisaties is een EA een middel om op gestructureerde wijze invulling te kunnen geven aan de uitvoering van de wettelijke taken.
Bij het opstellen van een EA kan gebruik worden gemaakt van relevante referentie-architecturen (zoals de NORA) en domein- en/of keten-architecturen.
Zie ook Enterprise-architectuur
Gezien het aantal overheidsorganisaties en de benodigde inspanning en capaciteit voor het opstellen en beheren van een EA, schatten we in dat per heden (2025) enkele 100'en enterprise architecturen beschikbaar zijn. Denk daarbij aan grote gemeenten, de waterschappen, de provincies, de MFG-partijen, de ministeries, de ZBO's en diverse samenwerkingsverbanden.
Domein- en ketenarchitecturen[bewerken]
Domein- en ketenarchitecturen zijn juist niet gericht op één bepaalde organisatie, maar op de interactie van alle organisaties die binnen een bepaald domein of keten actief zijn. Er zijn grote verschillen in aanpak, scope en volwassenheid tussen de verschillende domein- en keten-architecturen. Die verschillen komen, net als de gemaakte architectuurkeuzes, voort uit de context waarbinnen ze zijn opgesteld. Voorbeelden van domeinarchitecturen zijn LIDA (Langdurige-zorg InformatieDomeinArchitectuur) en HORA (Hoger Onderwijs Referentie Architectuur), voorbeelden van ketenarchitecturen zijn KarWeI (Ketenarchitectuur Werk en Inkomen) en de Referentiearchitectuur Jeugdketens
Gezien de huidige indeling van onze samenleving in Domeinen en de daarbinnen georganiseerde samenwerking van organisaties, schatten we in dat per heden (2025) enkele 10-tallen domein- en ketenarchitecturen beschikbaar zijn.
Referentiearchitecturen[bewerken]
Een referentiearchitectuur (RA), ook wel modelarchitectuur genoemd, is een her-bruikbare architectuur, gebaseerd op ervaringen uit de praktijk. Dat betekent dat ze doorgaans een vrij hoog abstractieniveau hebben en bedoeld zijn om als voorbeeld gebruikt te worden bij het opstellen van meer concrete architecturen. Daardoor kan je een referentiearchitectuur goed gebruiken bij het opstellen van enterprise architecturen of doelarchitecturen en oplossingsarchitecturen voor een specifieke organisatie of een bepaald domein. Zo’n specifieke architectuur kan bij aanvang worden samengesteld uit een selectie van principes, modellen en beschrijvingen uit de referentiearchitectuur, waarna deze aangepast en aangevuld kan worden op de specifieke situatie.
Zie ‘Herbruikbare architectuur -een definitie van referentie-architectuur’, Greefhorst e.a., 2009 en ook Toepassen van referentie-architectuur.
We schatten in dat per heden (2025) enkele 10-tallen referentiearchitecturen beschikbaar zijn.
Bestuurlijke dochters[bewerken]
Hiermee wordt gedoeld op de referentiearchitecturen die horen bij de vier Nederlandse bestuurslagen:
De invalshoek van deze architecturen is de positie van de organisatie waar ze voor gemaakt zijn. Elk project dat te maken krijgt met een specifieke bestuurslaag doet er goed aan te kijken wat de impact van deze architectuur gaat zijn. Om projecten die met meerdere bestuurslagen te maken hebben te helpen proberen de vier bestuurlijke dochters samen op te trekken en gelijke keuzes te maken. Tegelijk kan er een belangrijke reden zijn waarom twee bestuurslagen een andere architectuurkeuze maken: de architectuur moet aansluiten bij de bestaande organisatie, taken, beschikbare middelen en maatschappelijke omgeving. De vier bestuurlijke dochters zijn openbaar toegankelijk via een wiki, net als de NORA.
Volgens de visie op dienstverlening zouden overheidsdiensten niet gebonden moeten zijn aan individuele overheidsorganisaties, maar aan de overheid als geheel. Voor de architectuur van de overheid betekent dit, dat domein- en ketenarchitecturen naast de invalshoek "de dienst aan de burger en het bedrijf" ook de invalshoek "het samenwerken van de organisaties" moet kennen en dat overheidsorganisaties hun Enterprise Architectuur verbinden aan die domein- en ketenarchitecturen.
Project Start Architecturen (PSA's)[bewerken]
Dit zijn de architecturen die worden opgesteld om de kaders en oplossingsruimte mee te geven voor een verandertraject van A naar Beter. Op basis van een PSA kunnen alternatieve oplossingen worden bepaald en na een keuze voor zo'n oplossing kan een Oplossingsarchitectuur worden opgesteld, al dan niet tegelijkertijd met de realisatie daarvan (Waterval, dan wel Agile werkwijze).
Zie ook PSA (Project Startarchitectuur)
Gezien de vele projecten en programma's van de overheid, schatten we in dat er per heden (2025) al enkele 1.000'en PSA's zijn opgesteld en dat er nog vele 1.000'en zullen volgen in de "digitale transitie" naar 2030 of 2040.
Het loont dus om te sturen op goede kwaliteit van PSA's !
Zie ook Gratis NORA review op een PSA.
Oplossingsarchitecturen (Solution Architectures, SA's)[bewerken]
Een architectuur van een gekozen oplossing.
Zie ook Solution-architectuur
Aangezien een SA doorgaans de nadere uitwerking is van een PSA, schatten we in dat er per heden (2025) enkele 1.000'en SA's beschikbaar zijn.
25 maart 2025 08:44:02
