Authenticatie(middelen)beheer

Uit NORA Online
(Doorverwezen vanaf Authenticatie in de praktijk)
Ga naar: navigatie, zoeken
Schematische weergave van de processen die vallen binnen Identity & Access Management. Linksonder de afnemer die toegang wil tot dienst D, met een zwarte pijl naar de paarse cirkel Toegang verlenen. Rechts de dienst, met een zwarte pijl terug naar toegang verlenen, waarbij staat: Toegangseisen van dienst D zijn: 1 Zekerheid Z over de juistheid van ID, 2 ID moet bevoegd zijn, 3 eventuele andere eisen. Vervolgens lopen vier paarse pijlen uit de cirkel toegang verlenen, met tekst per pijl (v.l.n.r.): 1 Wie is dit? 2 Wat mag ID? 3 Hier checken we andere eisen. 4 Voldoet ID aan eisen, dan krijgt die toegang, anders niet. Pijl 1 (Wie is dit?) verwijst naar een lichtblauwe cirkel Identiteitenbeheer, via de tekst Authenticatiemiddel. In de blauwe cirkel staat: - Personen - Computers - Apps - Dingen (IOT). In de rand van de cirkel staat rechtsonder: Levert digitale identiteiten. Pijl 2, met de tekst "Wat mag ID?" leidt naar een oranje cirkel boven toegang verlenen met de tekst "Bevoegdhedenbeheer". Naar deze cirkel verwijst een blauwe pijl vanaf link met de tekst "Levert digitale identiteiten." Een zwarte pijl wijst vanaf Bevoegdhedenbeheer naar Toegang verlenen met de tekst 'ID is wel/niet bevoegd voor Dienst D." Binnen in de oranje cirkel Bevoegdhedenbeheer is een gele cirkel Machtigen. Een tweede paarse pijl leidt van Toegang verlenen naar de Dienst, met de tekst "Voldoet ID aan eisen, dan krijgt die toegang, anders niet." Pijl 3, (Hier checken we andere eisen) leidt naar een wolk. Pijl 4, (Voldoet ID aan eisen, dan krijgt die toegang, anders niet) leidt naar de dienst.
Deze pagina is onderdeel van het thema
Identity & Access Management (IAM)

Dit is een overzicht van de informatie en vindplaatsen die wij - als leden van de werkgroep Authenticatie - relevant achten.

Om binnen de overheid c.q. samenleving te komen tot meer eenduidige en gedeelde beelden inzake digitale authenticatie, is hier volgend een visie daarop gegevenWeergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat, samen met uitleg van de relevante begrippen en een visualisatie en beschrijving van hun samenhang.

Wat verstaan we onder “authenticatie”?

Bij (overheids)organisaties in Nederland worden verschillende beschrijvingen van het begrip authenticatie gehanteerd, maar de strekking is grosso modo dezelfde. Zie voor de definitie de pagina Begrippen IAM kopje Authenticatie.

Authenticatie van een burger die een overheidsdienst afneemt

Dit is beschreven volgens het NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur vijflaagsmodel, zie Authenticatie van een burger die een overheidsdienst afneemt


Voorzieningen nu in de praktijk

Voorziening Functie Soort Doelgroep Meer informatie
DigiD Authenticatiemiddel Centrale voorziening Burgers DigiD op website Logius
Mijn DigiD Inzage (DigiD) Centrale voorziening Burgers DigiD op website Logius
DigiD Machtigen Machtigen Centrale voorziening Burgers DigiD Machtigen
Mijn DigiD Machtigen Inzage (DigiD Machtigen) Centrale voorziening Burgers DigiD Machtigen
BRP Identificatie Centrale voorziening Burgers BRP
NHR Identificatie Centrale voorziening Bedrijven NHR
OIN Identificatie Centrale voorziening (semi)overheden OIN
eHerkenning Authenticatie, Inzage, Machtigen Afspraken stelsel Bedrijven en (semi)-overheden eHerkenning

Overheidsorganisaties die authenticatiemiddelen uitgeven

In het algemeen geven alle (overheids)organisaties kantoor-automatiseringsaccounts uit voor de eigen medewerkers. In dit geval bedoelen we echter authenticatiemiddelen voor burgers. De onderstaande tabel geeft een voorbeeld en is niet volledig.

Middel Beheerder Meer informatie
DigiD Logius DigiD op website Logius

Private partijen die authenticatiemiddelen uitgeven

Er zijn wereldwijd zeer veel organisaties die (eigen) authenticatiemiddelen uitgeven, zodat je bij hun "Mijn-domein" kunt inloggen en van hun dienstverlening gebruik kan maken. Denk aan partijen als Microsoft, Google, Amazon, Bol.com e.d., maar ook aan een theater, bioscoop of sportvereniging. Een voorbeeld in Nederland zijn de diverse inlogmiddelen van de banken. Deze inlogmiddelen 'verenigen' zich in iDIN; iDIN is de ontwikkeling van een privaat scheme ofwel privaat stelsel voor inlogmiddelen van banken.

Scheme Beheerder Meer informatie
iDIN diverse banken informatie aangesloten banken

Publiek / Private stelsels van afspraken over authenticatie(middelen)

Logius beheert de voorziening DigiD en geeft daartoe authenticatiemiddelen aan burgers uit. Daarnaast beheert Logius stelsels voor authenticatie waarbij private partijen authenticatiemiddelen uitgeven aan bedrijven (eHerkenning). De partijen die deelnemen aan het stelsel moeten voldoen aan de afspraken die in het stelsel zijn gemaakt, oa op gebied van organisatie, toezicht, techniek, veiligheid en privacy. Het doel is betrouwbare authenticatie en verstrekking van identiteitsinformatie aan overheidspartijen en organisaties. De afspraken zijn beschreven in het Afsprakenstelsel Elektronische Toegangsdiensten (https://afsprakenstelsel.etoegang.nl/display/as/Startpagina)

Met de komst de Europese eIDAS verordening vindt standaardisatie plaats van de eIDAS betrouwbaarheidsniveaus Substantieel en Hoog. Nederland is zich aan het voorbereiden om daaraan te voldoen. In concept-wetgeving die in consultatie is geweest, zijn regels in de (uniforme) set van eisen neergelegd. Een nieuwe versie van deze regels is in ontwikkeling en worden de 'Beleidsregels eID' genoemd. Naar verwachting zullen deze Beleidsregels eID verwijzen naar de eIDAS betrouwbaarheidsniveaus Substantieel en Hoog. Niet alleen private maar ook overheidspartijen die authenticatie(middelen) verzorgen, zoals DigiD, zullen voor deze eIDAS betrouwbaarheidsniveaus aan deze Beleidsregels eID moeten voldoen.

Tot slot wordt ook PKI-Overheid genoemd als stelsel voor de uitgifte van PKI certificaten door private partijen; deze PKI-O certificaten worden ook voor authenticatie gebruikt.

Stelsel Beheerder stelsel Uitgifte middelen
eHerkenning Logius eHerkenning leveranciers eHerkenning
PKIoverheid Logius PKIOverheid cert.pkioverheid.nl

Betrouwbaarheidsniveau’s van authenticatiemiddelen

Welk betrouwbaarheidsniveau in welke situatie gebruikt moet worden staat beschreven in de handreiking (pdf) van Forum Standaardisatie

In de praktijk zien we dat in elk geval de volgende, van elkaar verschillende, betrouwbaarheidsniveaus worden gebruikt:

  1. DigiD: Basis, Midden, Substantieel Logius, detailinformatie
  2. eIDAS verordening: Laag, Substantieel en Hoog eur-lex.europa.eu
  3. eHerkenning: EH1, EH2, EH2+, EH3 (eIDAS substantieel) en EH4 (eIDAS Hoog). eHerkenning betrouwbaarheidsniveaus
  4. eHerkenning irt eIDAS afsprakenstelsel etoegang betrouwbaarheidsniveaus

In de eIDAS Verordening is een Europese afspraak opgenomen om de betrouwbaarheidsniveaus te standaardiseren. Nederland is zich aan het voorbereiden om daaraan te voldoen. Voor de concept-wetgeving die in consultatie is geweest, zijn regels in de uniforme set van eisen neergelegd. Een nieuwe versie van deze regels is binnenkort te verwachten en worden de “Beleidsregels eID” genoemd. Naar verwachting zullen de Beleidsregels eID verwijzen naar de regels en kwaliteitsnormen van eIDAS.

Met welke bestaande authenticatiemiddelen worden momenteel digitale identiteiten van de BRP geverifieerd?

Het Rijksinstituut voor Identiteitsgegevens kent digitale identiteiten toe aan mensen in hun rol als Nederlands staatsburger of buitenlander. Zo'n digitale identiteit wordt afgeleid uit de menselijke attributen (naam, geboortedatum e.d.) en gedragingen. In de Basisregistratie Personen (BRP) zijn al die gegevens opgenomen (zie ook Identiteitenbeheer).

Het antwoord op deze vraag is tweeledig, er is een verschil tussen een publiek en privaat authenticatiemiddel. Een publiek authenticatiemiddel wordt uitgegeven door de overheid en een privaat digitaal authenticatiemiddel is een authenticatiemiddel dat door het bedrijfsleven (private partijen) is uitgegeven. Authenticatiemiddelen die (ook) bedoeld zijn voor gebruik bij de overheid moeten voldoen aan eisen die de overheid stelt. Deze eisen worden tegenwoordig als wettelijke regelingen vastgelegd en gelden voor zowel publieke als private middelen; omdat dan meerdere uitgevende publieke en private partijen aan dezelfde eisen moeten voldoen wordt van een stelsel gesproken. Voor de niveaus Substantieel en Hoog zijn inmiddels Europees geldende eiDAS afspraken gemaakt waaraan voldaan moet worden. Deze eisen betreffen ook controles bij uitgifte tegen een authentieke bron met (rechts)persoongegevens zoals de BRP (RvIG) en het NHR (Kvk) en vindt verificatie van een WID document plaats. Overigens, ook voor de niet eIDAS niveaus Laag en Midden van DigiD wordt controle tegen de BRP gedaan.

De impact van eIDAS op het authenticatieproces

Vanuit het gebruikersperspectief zal vrijwel geen wijziging optreden: mogelijk dat gebruikers enkel te maken krijgen met een extra WYF* keuze (en als het goed is daardoor geen extra authenticatiemiddelen vanuit andere landen hoeven aan te schaffen). Europese burgers en bedrijven kunnen bij alle Nederlandse organisaties in de publieke sector die een digitale dienst aanbieden inloggen met een door Europa erkend Nationaal inlogmiddel. De dienst moet voor dit inkomend verkeer verplicht aangeboden kunnen worden indien de dienst aan bepaalde criteria voldoet. Nederlandse burgers kunnen bij digitale diensten van overheidsdiensten binnen de EU (uitgaand verkeer) inloggen met het eigen aangemelde Nationale authenticatiemiddel. Het is niet verplicht dat het Nationale middel hiervoor gebuikt kan worden.

  • Vaak verloopt toegang via een routeringsvoorziening / toegangsdienst. Deze zijn gekoppeld met meerdere authenticatiediensten. Een dienstafnemer geeft aan welke authenticatiemiddel / authenticatiedienst hij wenst te gebruiken middels de WYF (Where You From) keuze.

De dienstaanbieders zullen beperkte impact ervaren: de Nationale routeringsvoorziening (het eIDAS-koppelpunt) zal er voor zorgen dat dienstaanbieders één standaard koppelvlak hebben voor alle Europese burgers. Of de routeringsvoorziening ook het bedrijven-domein gaat ondersteunen is nog niet duidelijk. Meer informatie over eIDAS is te vinden op [1].

Authenticatie van wie (burger, ondernemer, etc)?

In Nederland is er nu een duidelijke verschil tussen een burger en vertegenwoordiger van een organisatie. Een burger gebruikt een publiek middel (DigiD) en de dienstaanbieder krijgt een BSN. Een vertegenwoordiger van een organisatie gebruikt een privaat middel (eHerkenningsmiddel) en de dienstaanbieder krijgt een pseudoniem en mogelijk een aantal attributen.

Een entiteit (persoon, organisatie, systeem) wordt geauthentiseerd en hiermee is er een bepaalde mate van zekerheid rond de digitale identiteit, dit is in de basis nu vaak een identifier (specifiek pseudoniem, BSN,..). Hoe deze basis verder wordt verreikt kan op vele manieren en is context afhankelijk. De digitale identiteit kan enkel een (betrouwbare) identifier zijn, maar afhankelijk van de context tevens verrijkt zijn met (betrouwbare) kenmerken uit één of meer bronnen. Een bron kan bijvoorbeeld een machtigingenregister zijn.

eHerkenning: Het onderscheiden organisatie(onderdelen) middels OIN en subOIN

Elke overheidsorganisatieNORA doelt met het begrip 'overheidsorganisaties' zowel op overheden als op semi-overheid- en private organisaties met een publieke taak. die digitaal zaken doet kan een uniek Organisatie-identificatienummer (OIN, zie https://www.logius.nl/ondersteuning/organisatie-identificatienummer-oin/) krijgen. Het OIN is een uniek identificerend nummer dat gebruikt wordt door overheidspartijen of organisaties met een publieke taak in de digitale communicatie met andere publieke of private partijen. Dit nummer kunt u aanvragen bij Logius.

Voor entiteiten zonder rechtspersoonlijkheid is een subOIN aan te vragen, zoals voor:

  1. organisatieonderdelen
  2. specifieke voorzieningen
  3. samenwerkingsverbanden

Deze entiteiten zijn met het subOIN zelfstandig identificeerbaar en authenticeerbaar in het digitale berichtenverkeer.

Voor meer informatie over subOIN’s en OIN’s zie voorwaarden Digikoppeling https://www.logius.nl/fileadmin/logius/ns/diensten/digikoppeling/voorwaarden/170701_Voorwaarden_Digikoppeling.pdf Overigens is het gebruik van subOIN’s en OIN’s niet beperkt tot Digikoppeling en worden deze ook gebruikt bij PKI-Overheid en eHerkenning. Binnen de huidige versie van eHerkenning ofwel het eTD stelsel is het OIN of subOIN alleen in gebruik voor het identificeren van dienstaanbieders die aansluiten op het stelsel, en niet voor afnemers ofwel de gebruikers, zie ook https://afsprakenstelsel.etoegang.nl/display/as/Identificerende+kenmerken


eHerkenning: Gebruik door ambtenaren

Ook het ambtelijk apperaat kan gebruik maken van eherkenning. Er zijn echter een aantal verschillen ten opzichte van het bedrijfsleven:

De KvK kent voor elke overheidsorganisatieNORA doelt met het begrip 'overheidsorganisaties' zowel op overheden als op semi-overheid- en private organisaties met een publieke taak. een inschrijving. De vertegenwoordiging is vaak niet aan de KvK te ontlenen. Daar waar bij een reguliere KvK inschrijving de bevoegdheden per directielid staan beschreven, is het bij een overheidsorgaan vaak "de minister"of "de burgermeester". Daarnaast kennen overheidsorganen vaak geen vestigingen, maar vaker verzamelgebouwen waar verschillende diensten gehuisvest zijn. Binnen het normenkader van eherkenning zijn hier oplossingen voor gerealiseerd. Door de machtiging te valideren aan het openbare mandaatregister van het overheidsorgaan, is door het 'stelsel' controleerbaar wie welke vertegenwoordiging gebruikt. Hiermee is dezelfde fijnmazigheid gerealiseerd als in het bedrijfsleven.

De gemeente Den Haag gaat als volgt om met eHerkenningsmachtigen: Alle middelen worden verstrekt met volledige vertegenwoordiging (hoofdvestiging-niveau) en niemand is volledig / onbeperkt bevoegd. Deze taken worden uitgevoerd door een machtigingen-beheerder. In de praktijk betekent dit dat een medewerker rechtspositie een machtiging heeft om voor elke potentiële collega VOG- aanvragen te initiëren, maar ook niets anders dan dat. Alléén medewerkers van de GGD mogen de kinderopvangregisters van DUO raadplegen. De formele mandaathouder legt schriftelijk vast welke medewerkers in zijn of haar naam de elektronische vertegenwoordiging mogen gebruiken. Dit besluit wordt door de machtigingen-beheerder gebruikt om de machtiging toe te kennen. In de praktijk hebben we slechts een zeer klein aantal dienstafnemers die zich binnen meerdere organisatie-eenheden bevinden, het merendeel van de aangeboden diensten laat zich redelijk vertalen naar zeer specifieke onderdelen.

Nuttige linkjes voor authenticatie