Nationaal Semantisch Vlak

Positionering van het NSVbewerken

Het Nationaal Semantisch Vlak (NSV) zien we als een verzameling van alle begrippen die voor de Nederlandse dienstverlening en informatiehuishouding van de overheid relevant zijn, met hun definitie, omschrijving, relaties en de context waarin ze gebruikt worden.
Van belang is ook dat wordt aangegeven in welke wetgeving het begrip is gedefinieerd. De relaties zijn de verbanden tussen twee of meer begrippen, bijvoorbeeld omdat je het ene begrip niet kunt beschrijven zonder het andere begrip te gebruiken. De context geeft aan waar de begrippen gebruikt worden, dus in welke begrippenkaders of gegevenswoordenboeken ze voorkomen, in welke processen of informatiemodellen ze gebruikt worden en in welke systemen ze worden vastgelegd.

Het Nationaal Semantisch Vlak (NSV) is de verzamelterm voor al deze gecombineerde informatie. Het hoeft dus niet één allesomvattend systeem of begrippenkader te zijn. Het kan een samenhangend stelsel van systemen en indexen e.d. zijn, dat zich gedraagt als één geheel en dat inzicht geeft in de relevante begrippen, relaties en context.
Daarmee geeft het NSV -op Nationaal niveau- invulling aan de implicatie IMP047 Pas de FAIR dataprincipes toe: maak gegevens Findable, Accessible, Interoperable en Reusable.
Het NSV is een onderdeel van de Informatielaag van het NORA Vijflaagsmodel:

Behoefte aan een Nationaal Semantisch Vlakbewerken

De behoefte aan inzicht in gegevens en het gebruik ervan neemt toe naarmate we meer gaan werken met apps en API’s om de dienstverlening van de overheid vorm te geven. Anno 2024 hebben we Nationaal goed zicht op de gegevens in de Basisregistraties, maar slechts beperkt zicht op de gegevens in de ca. 200 Sectorregistraties en wellicht 10.000’en specifieke registraties bij overheidsorganisaties.
De AVG schrijft data-minimalisatie voor, waardoor minder gegevens moeten worden uitgewisseld en geregistreerd. Registraties zullen daardoor op termijn minder gegevens gaan omvatten, maar altijd tenminste 1 authentiek gegeven bevatten, waarmee toegevoegde waarde wordt geleverd. Zicht op welk authentiek gegeven in welke registratie (authentieke bron) is opgenomen, is daardoor van primair belang voor architecten en ontwikkelaars.

Op termijn moet het Nationaal Semantisch Vlak snel en overzichtelijk antwoorden bieden op concrete vragen uit de praktijk. Antwoorden die op dit moment slechts met veel uitzoekwerk, volharding en tijd beschikbaar komen. Bijvoorbeeld:

Begrip X dat relevant is in mijn project, bestaat dat al?
In welke Wet- en Regelgeving is het begrip gedefinieerd?
Is het al beschreven in een begrippenkader of gegevenswoordenboek binnen dit of een ander domein?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen in definitie en gebruik in de verschillende contexten?
Werkt er al een informatiesysteem met het begrip?
Wat betekent het daar dan?
Wat is de authentieke bron voor dit begrip?

Om de juiste en volledige antwoorden op dit soort vragen beschikbaar te krijgen is nog veel werk te verzetten door de CDO's, informatiemanagers, gegevensbeheerders en beheerders van begrippenkaders van de overheidsorganisaties.
Als architecten kunnen wij daarbij helpen door inzicht en overzicht te geven hoe al deze semantische aspecten van gegevens met elkaar samenhangen. En ook door te laten zien met welke standaarden en hulpmiddelen die samenhang kan worden verbeterd en beheerd.

De toegankelijkheid en het her-gebruik van de feitelijke gegevens wordt met name bepaald door wet- en regelgeving en door de beheerders van de betreffende registraties. Daar zullen we vanuit de NORA geen directe rol in nemen.
Maar we weten wel dat grote maatschappelijke winst is te behalen door dit Nationaal Semantisch Vlak zo compleet mogelijk reeds beschikbaar te hebben wanneer via een project of programma allerlei wijzigingen moeten worden doorgevoerd in registraties van de overheid, de gegevensuitwisselingen daartussen en/of de gegevensverstrekkingen daaruit aan burgers en bedrijven.

Uitwerking van het NSVbewerken

Met bovenstaande voor ogen, gaan we onze inzichten in de begrippen verbeteren op basis van de FAIR-principes: Findable, Accessible, Interoperable, Reusable.

Wat is al beschikbaar van het NSV?
-- groen = beschikbaar
-- blauw = wordt momenteel aan gewerkt
-- zwart = nog niet beschikbaar, dan wel status niet bekend

De kern van het Nationaal Semantisch Vlak is weggelegd voor de 1000'en begrippenkaders en gegevenswoordenboeken die worden toegepast bij de domeinen en sectoren om hun begrippen, informatiebehoeften en de gegevens in hun registraties te beschrijven. We kunnen die niet allemaal in de afbeelding tonen en hebben daarom alleen de namen opgenomen van de domeinen van de overheid, van Belastingen t/m Zorg.
Onderdeel daarvan, zijn de 10-tallen begrippenkaders die worden gebruikt bij de beschrijving van architecturen, zoals de GEMMA, WILMA, PETRA en RORA en met name ook het NORA Begrippenkader dat ca. 100 architectuur-begrippen bevat die als basis dienen en daartoe zijn afgestemd op de begrippen van de internationale standaarden ArchiMate, Togaf en ISO 42010.
Alle begrippen die in die begrippenkaders en gegevenswoordenboeken zijn opgenomen, en we schatten in dat er nu vele 10.000'en zijn, zijn van belang voor de overheidsdienstverlening. Tegelijkertijd weten we uit ervaring dat veel begrippen voorkomen in verschillende begrippenkaders en vaak met (bijna) dezelfde betekenis. Met harmonisatie en uniformering van die begrippen kan daardoor veel aan kwaliteit en efficiëntie worden gewonnen.

Er spelen bij het harmoniseren en uniformeren wel enkele uitdagingen:

Findable - Het vindbaar maken van alle begrippenkaders en gegevenswoordenboeken
Die lijsten met begrippen zijn er, maar waar? Zo weten we dat de provincies ca. 400 lijsten met begrippen hebben geïnventariseerd en die bij elkaar gaan brengen. Maar pas nadat zo'n overzicht op het internet beschikbaar komt, kunnen we een linkje daar naartoe opnemen vanuit een gemeenschappelijke, overheidsbrede vindplaats.
Accessible - Het toegankelijk maken
Begrippen zijn nu niet eenduidig ontsloten, want vaak zijn ze in diverse interne systemen opgenomen of alleen via Excel, Word of PDF gepubliceerd. Met de internet-technologie Linked Data, wordt het mogelijk om begrippen goed en eenduidig te ontsluiten en voor iedereen toegankelijk te maken.
Interoperable - Het gestandaardiseerd, uitwisselbaar maken
Begrippen worden nu op vele manieren beschreven. Vaak in een bijlage, met een naam en een paar verklarende zinnen erachter. Doorgaans zonder verwijzing naar de bron, een begrippenlijst of een gegevenswoordenboek waar op meer systematische wijze de begrippen zijn beschreven. Maar zelfs dan is doorgaans weinig sprake van het gebruik van gestandaardiseerde metagegevens en slechts in uitzonderingsgevallen wordt de NL-SBB toegepast.
Reusable - Het herbruikbaar maken
De beschrijvingen van begrippen zijn pas goed herbruikbaar wanneer de juiste betekenis van de beschrijving is geborgd en de betreffende gegevens digitaal en geautomatiseerd overdraagbaar zijn. Handmatig overnemen zoals vandaag de dag nog regelmatig gebeurt is dan niet afdoende, maar het overnemen via API's wel.

Waar we dus naar streven met het NSV is:

Via een vindplaats als BegrippenXL en/of de Stelsel Catalogus zijn alle begrippenkaders te doorzoeken en zijn begrippen onderling te vergelijken;
Alle begrippen van die begrippenkaders zijn beschreven op basis van de standaard NL-SBB;
En ontsloten in een Linked Data registratie die openbaar doorzoekbaar is;
Alle huidige begrippenkaders en/of gegevenswoordenboeken zijn omgezet naar digitale begrippenkaders die voldoen aan bovenstaande kenmerken.

Wat moet nu nog gebeuren om dit te realiseren?

Overzicht van bestaande begrippen en de relaties daartussenbewerken

We hebben behoefte aan een website (of enkele websites) waar we eenvoudig de antwoorden kunnen vinden op de onderkende vragen. Vanuit die website(s) kan met speciale software via het internet een compleet en actueel overzicht worden gemaakt van alle begrippenkaders en van alle begrippen die daarin zijn opgenomen en de relaties daartussen.

Er zijn al enkele websites beschikbaar waar zulke overzichten met machine leesbare begrippenkaders zijn opgenomen:

BegrippenXL
Dit is de meest gebruikte en meest uitgebreide website en heeft een zoekfunctie binnen ca. 70 onderliggende begrippenkaders, waaronder het NORA Begrippenkader, de Stelselcatalogus en de EU thesauri;
Stelselcatalogus Basisregistraties
Deze heeft een zoekfunctie binnen de begrippenkaders van de 10 Basisregistraties;
EU thesauri
Deze heeft nog geen concrete relaties met Nederlandse begrippen. Wel zijn bij deze EU thesauri dezelfde harmonisatie relaties onderkend als bij de NL-SBB. Zie ook het artikel Hoeders van thesauri, verenigt u.

Compleet maken van het overzicht van begrippenkadersbewerken

Het doel is een uitputtend overzicht beschikbaar te krijgen van alle begrippenkaders die binnen de overheid worden gebruikt, met als doel alle begrippen die daarin zijn opgenomen zo goed als mogelijk te harmoniseren en te uniformeren en vindbaar te maken via de genoemde website(s).

Er zijn al enkele overzichten beschikbaar met begrippenkaders: Begrippen bij andere overheidsarchitecturen en Gegevenswoordenboeken die gebruikt worden in de diverse domeinen en ketens.

We roepen overheidsorganisaties op om hun begrippenkaders en/of gegevenswoordenboeken te publiceren op het internet en tevens aan te melden via nora@ictu.nl

Verbeteren van toegankelijkheid, interoperabiliteit en herbruikbaarheid van begrippenkadersbewerken

Voor het beschrijven van begrippen zijn al afspraken beschikbaar, zie het bovenstaande en ook de Informatielaag.

Daarnaast wordt door diverse experts gewerkt aan afspraken over het omgaan met verschillende bronnen voor de definitie van een begrip en aan afspraken over het (her)gebruik van een reeds beschreven begrip (adoptie, dan wel adaptatie).

Vanuit NORA Beheer wordt zo mogelijk ondersteuning verleend bij het (her)gebruik van begrippen van het NORA Begrippenkader, zie Bevorderen van het gebruik van het NORA begrippenkader.
Indien zulke hulp nodig is, kan je dat aanvragen via nora@ictu.nl

Op deze pagina