BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling

Uit NORA Online
BIO Thema Applicatieontwikkeling
Ga naar: navigatie, zoeken
”Dit plaatje duidt aan dat de pagina's met betrekking tot deze BIO Thema-uitwerking in bewerking zijn”
Deze BIO Thema-uitwerking is in onderhoud
Een of meer pagina's van de BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling gaan binnenkort in onderhoud. Dit is herkenbaar aan de status Concept.
Versie 2.0 van deze BIO Thema-uitwerking van 22 februari 2021 wordt vervangen door versie 2.1 van 29 oktober 2021.
Let op! Versie 2.1 in pdf-formaat wordt pas op de website BIO-overheid/producten gepubliceerd, na de volledige invoer van alle updates van de BIO Thema-uitwerkingen in de ISOR.
Logo ISOR (vier hangsloten die in elkaar geklikt zitten met de tekst Information Security Object Repository)

Dit Normenkader is deel van ISOR.


De BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling, hierna genoemd normenkader, is opgesteld door Wiekram Tewarie (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)/CIP (Centrum Informatiebeveiliging en Privacybescherming)) en Jaap van der Veen (CIP). De opdrachtgever is de voorzitter van de werkgroep BIO en de directeur CIP. Het CIP-kernteam heeft versie 2.0 van dit normenkader gereviewd. Zodoende valt dit normenkader in het regime ‘becommentarieerde praktijk’.

Considerans

CIP-producten steunen op kennis van professionals uit verschillende organisaties actief in het CIP-netwerk, zowel uit de overheid als de markt.


Opmerkingen en aanvullingen kun je melden op cip-overheid.nl/contact.

Leeswijzer

Voorafgaand aan het Beleidsdomein, Uitvoeringsdomein en Control-domein, de kern van dit thema, heeft elke BIO Thema-uitwerking een inleiding met een standaard paragraafindeling.


De volgende leeswijzer geldt voor dit normenkader:

  • Voor de aanduiding van personen wordt de mannelijke vorm aangehouden (hij/hem/zijn) ongeacht het geslacht.
  • De controls, hierna genoemd criteria, en maatregelen, hierna genoemd normen, vermeld in dit normenkader zijn in het beleids-, uitvoerings- en control-domein georganiseerd, waarmee ze bij de overeenkomstige functionarissen kunnen worden geadresseerd. Deze functionarissen zijn niet benoemd omdat dit organisatie-afhankelijk is.
  • Van best practices (open standaarden al dan niet toegankelijk met een licentie), zijn de meest actuele versies afgekort vermeld, tenzij de actuele versie niet toereikend is.
  • Voor een overzicht van alle gebruikte best practices, afkortingen en begrippen en een generieke toelichting op de opzet van de thema-uitwerkingen, zie de Structuurwijzer BIO Thema-uitwerkingen.


Binnen dit normenkader

Inleidende teksten

Relatie tussen principes en onderliggende normen

schema van een themaprincipe met daaronder een aantal conformiteitsindicatoren en onder elke conformiteitsindicator een aantal normen.
Een themaprincipe is een richtinggevende uitspraak binnen een bepaald thema, zoals beveiliging of privacy. Een themaprincipe is vaak nog vrij breed, maar valt uiteen in een aantal deelonderwerpen, die met trefwoorden zijn aangegeven: de conformiteitsindicatoren. Onder elk trefwoord valt een aantal normen, concrete aanbevelingen die je kunt uitvoeren om dat deel van het principe te realiseren. Conformeer je je aan alle normen, dan conformeer je je aan de indicator en uiteindelijk aan het principe.

Stel dat het thema Gezondheid onderdeel uitmaakte van de NORA. Dan zou een gezondheidsprincipe kunnen zijn: de volwassene eet gezond en in gepaste hoeveelheden. Logischerwijs valt dat uiteen in een aantal trefwoorden, de conformiteitsindicatoren: eet gezond en gepaste hoeveelheden. Iemand kan immers heel gezond eten naar binnen werken, maar veel te veel of juist te weinig. Of de juiste hoeveelheid calorieën binnenkrijgen uit eenzijdige voeding en zo toch niet gezond eten. In de praktijk heb je aan deze kernwoorden nog niets: je hebt normen nodig die uitwerken hoe je dit realiseert en meet. De normen die gepaste hoeveelheid concretiseren zouden bijvoorbeeld betrekking kunnen hebben op de afmeting van de volwassene, de hoeveelheid beweging en de calorische waarde van het eten.

Klik verder voor alle eigenschappen van themaprincipes, conformiteitsindicatoren en normen.


Indelingen binnen BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling

Alle onderdelen van BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling zijn ingedeeld volgens de SIVA-methodiek. Dat betekent dat alle principes en onderliggende normen zijn ingedeeld in één van drie aspecten: Beleid (B), Uitvoering (U) of Control (C). Binnen normenkaders die geheel volgens de SIVA-methodiek zijn opgesteld herken je bovendien een tweede indeling, in de invalshoeken Intentie (I) of Functie (F) of Gedrag (G) of Structuur (S). Deze indeling heeft binnen SIVA tot doel om lacunes te ontdekken in de objectanalyse die leidt tot normen. Voor de Privacy Baseline en de SSD-stukken geldt een uitzondering. Daar heeft IFGS geen rol gespeeld bij de samenstelling van het 'normenkader'.

De principes en onderliggende normen van BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling zijn op basis hiervan in een aantal overzichten gezet:

Principes uit BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling

In deze tabel staan alle principes uit BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling, met het unieke ID, Criterium en de conformiteitsindicatoren die verder zijn uitgewerkt in normen. Gebruik de pijltjes bovenaan de kolommen om de sortering aan te passen en klik op een principe om alle eigenschappen te zien en de onderliggende normen te bekijken. Deze tabellen zijn ook beschikbaar als csv-download (export alle beveiligingsaspecten / beleid / uitvoering / Control) en in uitgebreide versie met alle bestaande eigenschappen.

Beleid (principes)

export principes Beleid als csv

IDPrincipeCriterium
APO_B.01Beleid voor (beveiligd) ontwikkelenVoor het ontwikkelen van software en systemen behoren regels te worden vastgesteld en op ontwikkelactiviteiten binnen de organisatie te worden toegepast.
APO_B.02Systeem-ontwikkelmethodeOntwikkelactiviteiten behoren te zijn gebaseerd op een gedocumenteerde systeem-ontwikkelmethode, waarin onder andere standaarden en procedures voor de applicatieontwikkeling, het toepassen van beleid en wet- en regelgeving en een projectmatige aanpak zijn geadresseerd.
APO_B.03Classificatie van informatieInformatie behoort te worden geclassificeerd met betrekking tot wettelijke eisen, waarde, belang en gevoeligheid voor onbevoegde bekendmaking of wijziging.
APO_B.04Engineeringsprincipes voor beveiligde systemenPrincipes voor de engineering van beveiligde systemen behoren te worden vastgesteld, gedocumenteerd, onderhouden en toegepast voor alle verrichtingen betreffende het implementeren van informatiesystemen.
APO_B.05Business Impact Analyse (BIA)De BIA behoort te worden uitgevoerd vanuit verschillende perspectieven, zich te richten op verschillende scenario’s en vast te stellen welke impact de aspecten beschikbaarheid, integriteit, vertrouwelijkheid en controleerbaarheid hebben op de organisatie.
APO_B.06Privacy en bescherming persoonsgegevensBij het ontwikkelen van applicaties behoren privacy en bescherming van persoonsgegevens, voor zover van toepassing, te worden gewaarborgd volgens relevante wet- en regelgeving.
APO_B.07KwaliteitsmanagementsysteemDe doelorganisatie behoort conform een uitgestippeld ontwikkel- en onderhoudsbeleid een kwaliteitsmanagementsysteem in te richten, dat ervoor zorgt dat applicatieontwikkeling en -onderhoud wordt uitgevoerd en beheerst.
APO_B.09ProjectorganisatieBinnen de (project-)organisatie behoort een beveiligingsfunctionaris te zijn benoemd die het systeem-ontwikkeltraject ondersteunt in de vorm van het bewaken van beveiligingsvoorschriften en die inzicht verschaft in de samenstelling van het applicatielandschap.

Uitvoering (principes)

export principes Uitvoering als csv

IDPrincipeCriterium
APO_U.01Wijzigingsbeheerprocedures voor applicaties en systemenWijzigingen aan systemen binnen de levenscyclus van de ontwikkeling behoren te worden beheerst door het gebruik van formele procedures voor wijzigingsbeheer.
APO_U.02Beperkingen software-installatie (richtlijnen)Voor het door gebruikers/ontwikkelaars installeren van software behoren regels te worden vastgesteld en te worden geïmplementeerd.
APO_U.03Richtlijnen programmacodeVoor het ontwikkelen van de (programma)code zijn specifieke regels van toepassing en behoort gebruik te zijn gemaakt van specifieke best practices.
APO_U.04Analyse en specificatie informatiesystemenDe functionele eisen die verband houden met nieuwe informatiesystemen of voor uitbreiding van bestaande informatiesystemen behoren te worden geanalyseerd en gespecificeerd.
APO_U.05Analyse en specificatie informatiebeveiligingseisenDe beveiligingseisen die verband houden met informatiebeveiliging behoren te worden opgenomen in de eisen voor nieuwe informatiesystemen en voor uitbreidingen van bestaande informatiesystemen.
APO_U.06Applicatie-ontwerpHet applicatieontwerp behoort gebaseerd te zijn op informatie, die is verkregen uit verschillende invalhoeken, zoals: business-vereisten en reviews, omgevingsanalyse en (specifieke) beveiliging.
APO_U.07ApplicatiefunctionaliteitenInformatiesystemen behoren zo te worden ontworpen, dat de invoerfuncties, verwerkingsfuncties en uitvoerfuncties van gegevens (op het juiste moment) in het proces worden gevalideerd op juistheid, tijdigheid en volledigheid om het bedrijfsproces optimaal te kunnen ondersteunen.
APO_U.08ApplicatiebouwDe bouw van applicaties inclusief programmacode behoort te worden uitgevoerd met (industrie) good practice en door individuen die beschikken over de juiste vaardigheden en tools en behoort te worden gereviewd.
APO_U.10SysteemacceptatietestVoor nieuwe informatiesystemen, upgrades en nieuwe versies behoren programma’s voor het uitvoeren van acceptatietests en gerelateerde criteria te worden vastgesteld.
APO_U.11Beschermen testgegevensTestgegevens behoren zorgvuldig te worden gekozen, beschermd en gecontroleerd.
APO_U.12Beveiligde ontwikkelomgevingenOrganisaties behoren beveiligde ontwikkelomgevingen vast te stellen en passend te beveiligen voor verrichtingen op het gebied van systeemontwikkeling en integratie en die betrekking hebben op de gehele levenscyclus van de systeemontwikkeling.
APO_U.13ApplicatiekoppelingenDe koppelingen tussen applicaties behoren te worden uitgevoerd met geaccordeerde koppelingsrichtlijnen om de juiste services te kunnen leveren en de informatiebeveiliging te kunnen waarborgen.
APO_U.14Logging en monitoringApplicaties behoren faciliteiten te bieden voor logging en monitoring om ongeoorloofde en/of onjuiste activiteiten van medewerkers en storingen binnen de applicatie tijdig te detecteren en vast te leggen.
APO_U.15Applicatie-architectuurDe functionele en beveiligingseisen behoren in een applicatie-architectuur, conform architectuurvoorschriften, in samenhang te zijn vastgelegd.
APO_U.16Tooling ontwikkelmethodeDe ontwikkelmethode moet worden ondersteund door een tool dat de noodzakelijke faciliteiten biedt voor het effectief uitvoeren van de ontwikkelcyclus.

Control (principes)

export principes Control als csv

IDPrincipeCriterium
APO_C.01Richtlijnen evaluatie-ontwikkelactiviteitenDe projectorganisatie behoort richtlijnen voor de controle-activiteiten en rapportages te hebben geformuleerd, gericht op de evaluaties van ontwikkelactiviteiten, zoals requirements, specificaties en programmacode.
APO_C.02VersiebeheerDe projectorganisatie behoort in het systeem-ontwikkeltraject versiebeheer op procesmatige en efficiënte wijze ingericht te hebben.
APO_C.03Patchmanagement externe programmacodePatchmanagement behoort procesmatig en procedureel zodanig uitgevoerd te worden, dat van de gebruikte code tijdig vanuit externe bibliotheken informatie wordt ingewonnen over technische kwetsbaarheden, zodat tijdig de laatste (beveiligings)patches kunnen worden geïnstalleerd.
APO_C.04(Software)configuratiebeheerDe inrichting van het configuratiebeheer behoort waarborgen te bieden dat de vastgelegde gegevens van de softwareconfiguratie-items in de configuratie-administratie (CMDB) juist en volledig zijn en blijven.
APO_C.05Quality assuranceDe projectorganisatie behoort een quality assurance-proces te hebben ingericht, waarmee zij de betrouwbare werking van het ontwikkel- en onderhoudsproces voor de applicatieontwikkeling kan vaststellen.
APO_C.06Compliance-managementDe projectorganisatie behoort een compliance-managementproces ingericht te hebben, waarmee zij de implicaties uit wet- en regelgeving en verplichtingen voortvloeiend uit overeenkomsten en beleid kan vaststellen.
APO_C.07Technische beoordeling informatiesystemenBij veranderingen van besturingsplatforms behoren bedrijfskritische toepassingen te worden beoordeeld en getest om te waarborgen dat er geen nadelige impact ontstaan op de activiteiten of de beveiliging van de organisatie.
APO_C.08Beheersing softwareontwikkelingDe projectverantwoordelijke behoort voor de software-ontwikkelprojecten een beheersorganisatie te hebben ingericht waarin de structuur van de beheersprocessen en van de betrokken functionarissen de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn vastgesteld.

Onderliggende normen

ℹ️Toon uitleg relaties themaprincipe, conformiteitindicator en norm

schema van een themaprincipe met daaronder een aantal conformiteitsindicatoren en onder elke conformiteitsindicator een aantal normen.
Een themaprincipe is een richtinggevende uitspraak binnen een bepaald thema, zoals beveiliging of privacy. Een themaprincipe is vaak nog vrij breed, maar valt uiteen in een aantal deelonderwerpen, die met trefwoorden zijn aangegeven: de conformiteitsindicatoren. Onder elk trefwoord valt een aantal normen, concrete aanbevelingen die je kunt uitvoeren om dat deel van het principe te realiseren. Conformeer je je aan alle normen, dan conformeer je je aan de indicator en uiteindelijk aan het principe.

Stel dat het thema Gezondheid onderdeel uitmaakte van de NORA. Dan zou een gezondheidsprincipe kunnen zijn: de volwassene eet gezond en in gepaste hoeveelheden. Logischerwijs valt dat uiteen in een aantal trefwoorden, de conformiteitsindicatoren: eet gezond en gepaste hoeveelheden. Iemand kan immers heel gezond eten naar binnen werken, maar veel te veel of juist te weinig. Of de juiste hoeveelheid calorieën binnenkrijgen uit eenzijdige voeding en zo toch niet gezond eten. In de praktijk heb je aan deze kernwoorden nog niets: je hebt normen nodig die uitwerken hoe je dit realiseert en meet. De normen die gepaste hoeveelheid concretiseren zouden bijvoorbeeld betrekking kunnen hebben op de afmeting van de volwassene, de hoeveelheid beweging en de calorische waarde van het eten.

Klik verder voor alle eigenschappen van themaprincipes, conformiteitsindicatoren en normen.

In deze tabel staan alle normen uit BIO Thema-uitwerking Applicatieontwikkeling. Van links tot rechts zie je het unieke ID van de norm, welke conformiteitsindicator van het bovenliggende principe de norm realiseert, de tekst van de norm en een link naar de aparte pagina van die norm. Gebruik de pijltjes bovenaan de kolommen om de sortering aan te passen en klik op een principe om alle eigenschappen te zien en de onderliggende normen te bekijken. Deze tabel is ook beschikbaar als csv-export normen en in uitgebreide tabel.

Beleid (normen)

export normen Beleid als csv

IDtrefwoordStellingNorm
APO_B.01.01RegelsDe gangbare principes rondom ‘security by design’ zijn uitgangspunt voor de ontwikkeling van software en systemen.De gangbare principes rondom Security by Design als uitgangspunt voor softwareontwikkeling
APO_B.01.02RegelsDe handreiking: Grip op Secure Software Development (SSD) is uitgangspunt voor de ontwikkeling van software en systemen.Grip op Secure Software Development' als uitgangspunt voor softwareontwikkeling
APO_B.01.03RegelsIn het beleid voor beveiligd ontwikkelen zijn de volgende aspecten in overweging genomen:
  • beveiliging van de ontwikkelomgeving;
  • richtlijnen over de beveiliging in de levenscyclus van softwareontwikkeling:
    • beveiliging in de software-ontwikkelmethodologie;
    • beveiligde coderingsrichtlijnen voor elke gebruikte programmeertaal;
  • beveiligingseisen in de ontwikkelfase;
  • beveiligingscontrolepunten binnen de mijlpalen van het project;
  • beveiliging van de versiecontrole;
  • vereiste kennis over toepassingsbeveiliging;
  • het vermogen van de ontwikkelaar om kwetsbaarheden te vermijden, te vinden en te repareren.
Overwegingen bij het beleid voor beveiligd ontwikkelen van software
APO_B.01.04RegelsTechnieken voor beveiligd programmeren worden gebruikt voor nieuwe ontwikkelingen en hergebruik van code uit andere bronnen.Technieken voor beveiligd programmeren
APO_B.02.01Systeem-ontwikkelmethodeEen formeel vastgestelde ontwikkelmethodologie wordt toegepast, zoals Structured System Analyses and Design Method (SSADM) of Scrum (Agile-ontwikkeling).Software wordt ontwikkeld conform een formeel vastgestelde ontwikkelmethodologie
APO_B.02.02Systeem-ontwikkelmethodeSoftwareontwikkelaars zijn getraind om de ontwikkelmethodologie toe te passen.Softwareontwikkelaars zijn getraind om de ontwikkelmethodologie toe te passen
APO_B.02.03Systeem-ontwikkelmethodeAdoptie van ontwikkelmethodologie wordt gemonitord.Adoptie van ontwikkelmethodologie wordt gemonitord
APO_B.02.04Standaarden en proceduresStandaarden en procedures worden toegepast voor:
  • het specificeren van requirements;
  • het ontwikkelen, bouwen en testen;
  • de overdracht van de ontwikkelde applicatie naar de productie-omgeving;
  • de training van softwareontwikkelaars.
  • Software wordt ontwikkelen conform standaarden en procedures
    APO_B.02.05Beleid en wet- en regelgevingDe systeem-ontwikkelmethode ondersteunt de vereiste dat te ontwikkelen applicaties voldoen aan:
  • de eisen uit wet- en regelgeving inclusief privacy;
  • de contactuele eisen;
  • het informatiebeveiligingsbeleid van de organisatie;
  • de specifieke beveiligingseisen vanuit de business;
  • het classificatiemodel van de organisatie.
  • De systeemontwikkelmethode ondersteunt dat de te ontwikkelen applicaties voldoen aan de vereisten
    APO_B.02.06Projectmatige aanpakHet ontwikkelen van een applicatie wordt projectmatig aangepakt. Hierbij wordt onder andere aandacht besteed aan:
  • het melden van de start van het project bij de verantwoordelijke voor de beveiligingsfunctie;
  • het gebruik van een classificatiemodel;
  • het toepassen van een assessment voor beschikbaarheid, integriteit, vertrouwelijkheid en controleerbaarheid;
  • het creëren van een risicoregister;
  • het registreren van belangrijke details in een bedrijfsapplicatieregister.
  • Het softwareontwikkeling wordt projectmatig aangepakt
    APO_B.03.01InformatieDe handreiking: BIO-Dataclassificatie is het uitgangspunt voor de ontwikkeling van software en systemen.Dataclassificatie' als uitgangspunt voor softwareontwikkeling
    APO_B.03.02InformatieDe informatie in alle informatiesystemen is door middel van een expliciete risicoafweging geclassificeerd, zodat duidelijk is welke bescherming nodig is.Informatie in alle informatiesystemen is conform expliciete risicoafweging geclassificeerd
    APO_B.03.03InformatieBij het ontwikkelen van applicaties is informatie beschermd conform de vereisten uit het classificatieschema.Bij applicatieontwikkeling is informatie beschermd conform de vereisten uit het classificatieschema
    APO_B.03.04InformatieIn het classificatieschema wordt rekening gehouden met de verplichtingen uit wet- en regelgevingen (onder andere privacy), organisatorische en technische requirements.Verplichtingen uit wet en regelgeving en organisatorische en technische requirements
    APO_B.04.01PrincipesDe gangbare principes rondom ‘security by design’ zijn uitgangspunt voor de ontwikkeling van software en systemen.Security by Design als uitgangspunt voor softwareontwikkeling
    APO_B.04.02PrincipesVoor het beveiligen van informatiesystemen zijn de volgende principes van belang:
  • Defence in depth (beveiliging op verschillende lagen)
  • Secure by default
  • Default deny
  • Fail secure
  • Wantrouwen van input van externe applicaties
  • Secure in deployment
  • Bruikbaarheid en beheersbaarheid
  • Principes voor het beveiligen van informatiesystemen
    APO_B.04.03PrincipesBeveiliging wordt als een integraal onderdeel van system ontwikkeling behandeld.Beveiliging is integraal onderdeel van systeemontwikkeling
    APO_B.04.04PrincipesOntwikkelaars zijn getraind om veilige software te ontwikkelen.Ontwikkelaars zijn getraind om veilige software te ontwikkelen
    APO_B.05.01PerspectievenBij de business impact analyse worden onder andere de volgende perspectieven in beschouwing genomen:
  • de relevante stakeholders (business owners, business- en IT-specialisten);
  • de scope van de risico-assessment;
  • het profiel van de ‘doelomgeving’;
  • de aanvaardbaarheid van risico’s in de doelomgeving.
  • Perspectieven bij de Business Impact Analyse
    APO_B.05.02Scenario'sDe business impact analyse richt zich op verschillende scenario’s met aandacht voor:
  • de hoeveelheid mensen die nadelig beïnvloed worden;
  • de hoeveelheid systemen die out-of-running kan raken;
  • een realistische analyse en een analyse van worst-case situaties.
  • Scenario's voor de Business Impact Analyse
    APO_B.05.03Aspecten beschikbaarheid, integriteit, vertrouwelijkheid en controleerbaarheidMet de business impact analyse wordt vastgesteld op welke wijze een eventuele compromittering van de aspecten beschikbaarheid, integriteit, vertrouwelijkheid- en controleerbaarheid invloed hebben op de financiën van de organisatie in termen van:
  • verlies van orders en contracten en klanten;
  • verlies van tastbare assets;
  • onvoorziene kosten;
  • verlies van managementcontrol;
  • concurrentie;
  • late leveringen;
  • verlies van productiviteit;
  • compliance;
  • reputatie.
  • Vaststelling op welke wijze een eventueel compromitteren invloed heeft op de financiën van de organisatie
    APO_B.06.01Privacy en bescherming van persoonsgegevensOm privacy en gegevensbeschermingsmaatregelen vooraf in het ontwerp mee te nemen, is een Privacy Impact Assessment (PIA) uitgevoerd.GEB om vooraf in het ontwerp de privacy en gegevensbeschermingsmaatregelen mee te nemen
    APO_B.06.02Privacy en bescherming van persoonsgegevensVoor het uitvoeren van een Privacy Impact Assessment (PIA) en voor het opvolgen van de uitkomsten is een procesbeschrijving aanwezig.procesbeschrijving voor het uitvoeren van GEB's en voor het opvolgen van de uitkomsten
    APO_B.06.03Privacy en bescherming van persoonsgegevensEen tot standaard verheven Privacy Impact Assessment (PIA)-toetsmodel wordt toegepast. Dit model voldoet aan de in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) gestelde eisen.Een tot standaard verheven GEB-toetsmodel wordt toegepast; dit model voldoet aan de in de AVG gestelde eisen
    APO_B.06.04Privacy en bescherming van persoonsgegevensPrivacy by design en de Privacy Impact Assessment (PIA) maken onderdeel uit van een tot standaard verheven risicomanagementaanpak.Privacy by Design en GEB als onderdeel van een tot standaard verheven risicomanagement aanpak
    APO_B.06.05Privacy en bescherming van persoonsgegevensDe risicomanagementaanpak wordt aantoonbaar toegepast, bijvoorbeeld door in de vorm van een plan van aanpak aantoonbaar opvolging te geven aan de aanbevelingen/verbetervoorstellen.Risicomanagement aanpak aantoonbaar toegepast
    APO_B.06.06Wet- en regelgevingConform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) worden bij het ontwerp/ontwikkelen van applicaties de principes privacy by design en privacy by default gehanteerd.Op basis van de AVG worden de principes Privacy by Design en Privacy by Default gehanteerd
    APO_B.07.01Ontwikkel- en onderhoudsbeleidDe doelorganisatie beschikt over een ontwikkel- en onderhoudsbeleid.De doelorganisatie beschikt over een ontwikkel en onderhoudsbeleid
    APO_B.07.02Ontwikkel- en onderhoudsbeleidDe doelorganisatie beschikt over een Quality Assurance-methodiek en Quality Security Management-methodiek.De doelorganisatie beschikt over QA- en KMS-methodiek
    APO_B.07.03KwaliteitsmanagementsysteemDe ontwikkel- en onderhoudsactiviteiten worden in samenhang georganiseerd en geïmplementeerd.De ontwikkel en onderhoudsactiviteiten worden in samenhang georganiseerd en geïmplementeerd
    APO_B.07.04KwaliteitsmanagementsysteemEr zijn informatie- en communicatieprocessen ingericht.Voor informatie- en communicatie zijn processen ingericht
    APO_B.07.05KwaliteitsmanagementsysteemOp de ontwikkel- en onderhoudsactiviteiten worden kwaliteitsmetingen en inspecties uitgevoerd.Op de ontwikkel- en onderhoudsactiviteiten worden kwaliteitsmetingen en inspecties uitgevoerd
    APO_B.07.06KwaliteitsmanagementsysteemAan het management worden evaluatierapportages verstrekt.Aan het management worden evaluatierapportages verstrekt
    APO_B.07.07KwaliteitsmanagementsysteemDe processen voor de inrichting van de applicatieontwikkeling en het -onderhoud (impactanalyse, ontwerp, realisatietesten en beheer) zijn beschreven en maken onderdeel uit van het kwaliteitsmanagementsysteem.applicatieontwikkeling- en onderhoudprocessen zijn beschreven en maken onderdeel uit van het KMS
    APO_B.08.01ProgrammabroncodebibliothekenOm de toegang tot broncodebibliotheken te beheersen en zo de kans op het corrupt raken van computerprogramma’s te verkleinen, worden de volgende richtlijnen in overweging genomen:
  • De broncodebibliotheken worden niet in operationele systemen opgeslagen.
  • De programmacode en de broncodebibliotheek behoren te worden beheerd conform vastgestelde procedures.
  • Ondersteunend personeel heeft geen onbeperkte toegang tot broncodebibliotheken.
  • Het updaten van de programmacode en samenhangende items en het verstrekken van de programmacode aan programmeurs vinden alleen plaats na ontvangst van een passend autorisatiebewijs.
  • Programma-uitdraaien worden in een beveiligde omgeving bewaard.
  • Van elke toegang tot broncodebibliotheken wordt een registratie bijgehouden in een auditlogbestand.
  • Onderhoud en het kopiëren van programmacode in bibliotheken zijn aan strikte procedures voor wijzigingsbeheer onderworpen.
  • Om de toegang tot broncode bibliotheken te beheersen worden richtlijnen in overweging genomen
    APO_B.08.02ProgrammabroncodebibliothekenAls het de bedoeling is dat de programmabroncode wordt gepubliceerd, behoren aanvullende beheersmaatregelen die bijdragen aan het waarborgen van de integriteit ervan (bijvoorbeeld een digitale handtekening) te worden overwogen.Aanvullende beheersmaatregelen wanneer programmabroncode wordt gepubliceerd
    APO_B.09.01BeveiligingsfunctionarisDe beveiligingsfunctionaris zorgt onder andere voor:
  • de actualisatie van beveiligingsbeleid;
  • een afstemming van het beveiligingsbeleid met de afgesloten overeenkomsten met onder andere de ketenpartijen;
  • de evaluatie van de effectiviteit van de beveiliging van de ontwikkelde systemen;
  • de evaluatie van de beveiligingsmaatregelen ten aanzien van de bestaande risico’s;
  • de bespreking van beveiligingsissues met ketenpartijen.
  • Taken van de beveiligingsfunctionaris
    APO_B.09.02BeveiligingsvoorschriftenDe beveiligingsfunctionaris geeft onder andere inzicht in:
  • het beheer en integratie van ontwikkel- en onderhoudsvoorschriften (procedureel en technisch);
  • specifieke beveiligings- en architectuurvoorschriften;
  • afhankelijkheden tussen informatiesystemen.
  • Inzicht gegeven door de beveiligingsfunctionaris

    Uitvoering (normen)

    export normen Uitvoering als csv

    IDtrefwoordStellingNorm
    APO_U.01.01LevenscyclusWijzigingsbeheer vindt plaats op basis van algemeen geaccepteerde beheerframeworks, zoals Information Technology Infrastructure Library (ITIL), Application Services Library (ASL), Business Information Services Library (BiSL), Scrum, Software Improvement Group (SIG) en Secure Software Development (SSD).Voor het wijzigingsbeheer gelden de algemeen geaccepteerde beheer frameworks
    APO_U.01.02LevenscyclusHet wijzigingsproces voor applicaties is zodanig ingericht dat medewerkers (programmeurs) de juiste autorisatie krijgen om hun werkzaamheden te kunnen uitvoeren.Medewerkers (programmeurs) krijgen de juiste autorisatie om werkzaamheden te kunnen uitvoeren
    APO_U.01.03Formele proceduresNieuwe systemen en belangrijke wijzigingen aan bestaande systemen volgen een formeel proces van indienen, prioriteren, besluiten, impactanalyse, vastleggen, specificeren, ontwikkelen, testen, kwaliteitscontrole en implementeren.Nieuwe systemen en belangrijke wijzigingen aan bestaande systemen volgen een formeel wijzigingsproces
    APO_U.01.04Formele proceduresEnkele elementen van procedures voor wijzigingsbeheer zijn:
    • Alle wijzigingsverzoeken/Request for Changes (RFC’s) verlopen volgens een formele wijzigingsprocedure (ter voorkoming van ongeautoriseerde wijzigingsaanvragen).
    • Het generieke wijzigingsproces heeft aansluiting met functioneel beheer.
    • Wijzigingen worden doorgevoerd door bevoegde medewerkers.
    • Van elk wijzigingsverzoek wordt de impact op de geboden functionaliteit beoordeeld.
    • Uitvoering en bewaking van de verantwoordelijkheden/taken zijn juist belegd.
    • Aanvragers van wijzigingen worden periodiek geïnformeerd over de status van hun wijzigingsverzoek.
    Elementen van de procedures voor wijzigingsbeheer
    APO_U.02.01RegelsDe organisatie heeft een strikt beleid gedefinieerd voor de software die ontwikkelaars mogen installeren.Beleid ten aanzien van het type software dat mag worden geïnstalleerd
    APO_U.02.02RegelsHet toekennen van rechten om software te installeren vindt plaats met ‘least privilege’.Het toekennen van rechten om software te installeren vindt plaats op basis van 'Least Privilege'
    APO_U.02.03RegelsDe rechten worden verleend met de rollen van de type gebruikers en ontwikkelaars.De rechten verleend op basis van de rollen van het type gebruikers en ontwikkelaars
    APO_U.03.01RegelsDe programmacode voor functionele specificaties is reproduceerbaar, waarbij aandacht wordt besteed aan:
  • gebruikte tools;
  • gebruikte licenties;
  • versiebeheer;
  • documentatie van code ontwerp, omgeving, afhankelijkheden, dev/ops en gebruikte externe bronnen.
  • De programmacode voor functionele specificaties is reproduceerbaar
    APO_U.03.02RegelsDe (programma)code wordt aantoonbaar veilig gecreëerd.programmacode wordt aantoonbaar veilig gecreëerd
    APO_U.03.03RegelsDe (programma)code is effectief, veranderbaar en testbaar waarbij gedacht kan worden aan:
  • het juist registreren van bugs in de code;
  • het voorkomen van herintroductie van bugs in de code;
  • het binnen 72 uur corrigeren van beveiligingsfixes;
  • het vastleggen van afhankelijkheden van development en operations (dev/ops) van applicatie (relatie tussen software-objecten);
  • het adequaat documenteren van software-interface, koppelingen en Application Programming Interfaces (API’s).
  • programmacode is effectief, veranderbaar en testbaar
    APO_U.03.04Best practicesOver het gebruik van de vocabulaire, applicatie-framework en toolkits zijn afspraken gemaakt.Over het gebruik van vocabulaire, applicatieframework en toolkits zijn afspraken gemaakt
    APO_U.03.05Best practicesVoor het ontwikkelen van programmacode wordt gebruik gemaakt van gestandaardiseerde vocabulaire zoals de NEN-ISO/IEC 25010 Systems and software Quality Requirements and Evaluation (SQuaRE) - System and software quality models.Voor het ontwikkelen van programmacode wordt gebruik gemaakt van gestandaardiseerde vocabulaire
    APO_U.03.06Best practicesOntwikkelaars hebben kennis van algemene beveiligingsfouten, vastgelegd in een extern Common Vulnerability and Exposures (CVE)- systeem.Ontwikkelaars hebben kennis van algemene en vastgelegde beveiligingsfouten
    APO_U.03.07Best practicesHet gebruik van programmacode uit externe programmabibliotheken mag pas worden gebruikt na getest te zijn.Gebruik van programmacode uit externe programmabibliotheken
    APO_U.04.01Functionele eisenDe functionele eisen worden geanalyseerd en bepaald met verschillende invalshoeken (zoals stakeholders, business en wet- en regelgeving) en vastgelegd in een functioneel ontwerp.Functionele eisen van nieuwe informatiesystemen worden geanalyseerd en in Functioneel Ontwerp vastgelegd
    APO_U.04.02Functionele eisenHet functioneel ontwerp wordt gereviewd, waarna verbeteringen en of aanvullingen op het functioneel ontwerp plaatsvinden.Het Functioneel Ontwerp wordt gereviewd waarna verbeteringen en/of aanvullingen plaatsvinden
    APO_U.04.03Functionele eisenMet een goedgekeurd functioneel ontwerp wordt een technisch ontwerp vervaardigd dat ook ter review wordt aangeboden aan de kwaliteitsfunctionaris en beveiligingsfunctionaris.Op basis van een goedgekeurd Functioneel Ontwerp wordt een Technisch Ontwerp vervaardigd
    APO_U.04.04Functionele eisenAlle vereisten worden gevalideerd door een peer review of prototyping (Agile-ontwikkelmethode).Alle vereisten worden gevalideerd door peer review of prototyping
    APO_U.04.05Functionele eisenParallel aan het vervaardigen van het functioneel ontwerp en technisch ontwerp worden acceptatie-eisen vastgelegd.Acceptatie-eisen worden vastgelegd parallel aan het Functioneel Ontwerp en Technisch Ontwerp
    APO_U.05.01BeveiligingseisenBij nieuwe informatiesystemen en bij wijzigingen op bestaande informatiesystemen moet een expliciete risicoafweging worden uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van de beveiligingseisen, uitgaande van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).Een expliciete risicoafweging wordt uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van de beveiligingseisen
    APO_U.05.02BeveiligingseisenDe Handreikingen: Risicoanalysemethode en Risicomanagement ISO 27005 zijn uitgangspunt voor de ontwikkeling van software en systemen.De Handreikingen: "Risicoanalysemethode" en "Risicomanagement ISO-27005
    APO_U.05.03BeveiligingseisenInformatiebeveiligingseisen zijn al in de ontwerpfase afgeleid uit:
  • beleidsregels en wet- en regelgeving;
  • context- en kwetsbaarheidsanalyse van de te ondersteunen bedrijfsprocessen;
  • afspraken met en afhankelijkheden van ketenpartijen.
  • Informatiebeveiligingseisen
    APO_U.05.04BeveiligingseisenVoor informatiesystemen worden onder andere de volgende informatiebeveiligingseisen in overweging genomen:
  • authenticatie eisen van gebruikers;
  • toegangsbeveiligingseisen;
  • eisen over beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid;
  • eisen afgeleid uit bedrijfsprocessen;
  • eisen gerelateerd aan interfaces voor het registreren en monitoren van systemen.
  • Overwogen informatiebeveiligingseisen
    APO_U.06.01Business-vereisten en reviewsHet ontwerpen van applicaties is gebaseerd op eisen voor verschillende typen informatie, zoals:
  • gebruikers-, beveiligings- en kwaliteitseisen;
  • business-vereisten (onder andere nut, noodzaak en kosten);
  • eisen die voortvloeien uit risico-assessments, dreigingsanalyse en prioritering ervan en technische beveiligingsreviews (en de prioritering daarvan);
  • eisen die voortvloeien uit de Business Impact Analyse (BIA) en Privacy Impact Assessment (PIA).
  • Het ontwerpen van applicaties is gebaseerd op eisen voor verschillende typen informatie
    APO_U.06.02OmgevingsanalyseBij het ontwerp van applicaties is informatie verkregen uit verschillende mogelijke connecties met de te ontwerpen applicatie, zoals:
  • mogelijke invoerbronnen voor data en connecties met andere applicaties (componenten);
  • connecties tussen modules binnen de applicatie en connecties met andere applicaties;
  • gebruik van opslagmechanisme voor informatie, toegang tot databases en ander type storage;
  • uitvoer van informatie naar andere applicaties en beveiliging hiervan;
  • mogelijke transmissie van data tussen applicaties.
  • Bij het ontwerp is informatie verkregen uit connecties met de te ontwerpen applicatie
    APO_U.06.03(Specifieke) beveiligingHet ontwerp is mede gebaseerd op een beveiligingsarchitectuur, waarin aandacht is besteed aan: performance, capaciteit, continuïteit, schaalbaarheid, connectiviteit en comptabiliteit.Het ontwerp is mede gebaseerd op een beveiligingsarchitectuur
    APO_U.07.01InvoerfunctiesBereikcontroles worden toegepast en gegevens worden gevalideerd.Bereikcontroles worden toegepast en gegevens worden gevalideerd
    APO_U.07.02VerwerkingsfunctiesGeprogrammeerde controles worden ondersteund.Geprogrammeerde controles worden ondersteund
    APO_U.07.03VerwerkingsfunctiesHet uitvoeren van onopzettelijke mutaties wordt tegengegaan.Het uitvoeren van onopzettelijke mutaties wordt tegengegaan
    APO_U.07.04VerwerkingsfunctiesVoorzieningen voor het genereren van een fout- en uitzonderingsrapportage zijn beschikbaar.Voorzieningen voor het genereren van fouten- en uitzonderingsrapportage zijn beschikbaar
    APO_U.07.05VerwerkingsfunctiesVoorzieningen voor het achteraf vaststellen van een betrouwbare verwerking (JVT) zijn beschikbaar (onder andere audit trail).Voorzieningen voor het achteraf vaststellen van een betrouwbare verwerking zijn beschikbaar
    APO_U.07.06VerwerkingsfunctiesOpgeleverde/over te dragen gegevens worden gevalideerd.Opgeleverde en over te dragen gegevens worden gevalideerd
    APO_U.07.07VerwerkingsfunctiesDe controle op de juistheid, volledigheid en tijdigheid van de input (ontvangen gegevens) en op de verwerking en de output van gegevens (versterkte gegevens) worden uitgevoerd.Controle op de juistheid, volledigheid en tijdigheid van input en op de verwerking en output van gegevens
    APO_U.07.08VerwerkingsfunctiesMet vastgestelde en geautoriseerde procedures wordt voorkomen dat gegevens buiten de applicatie om (kunnen) worden benaderd.Voorkomen wordt dat gegevens buiten de applicatie om (kunnen) worden benaderd
    APO_U.07.09UitvoerfunctiesGegevens worden conform vastgestelde beveiligingsklasse gevalideerd op plausibiliteit, volledigheid en bedrijfsgevoeligheid.Gegevens worden conform vastgestelde beveiligingsklasse gevalideerd
    APO_U.08.01(Industrie) good practiceGedocumenteerde standaarden en procedures worden beschikbaar gesteld voor het bouwen van programmacode die ook het volgende specificeren:
  • dat een goedgekeurde methode voor applicatiebouw wordt gehanteerd;
  • dat mechanismen worden gebruikt waarmee zekerheid wordt verkregen dat de applicatie voldoet aan good practices voor applicatiebouw (methode voor het ontwikkelen van veilige programmacode).
  • Voor het bouwen van programmacode worden gedocumenteerde standaarden en procedures beschikbaar gesteld
    APO_U.08.02(Industrie) good practiceVeilige methodes worden toegepast om te voorkomen dat veranderingen kunnen worden aangebracht in de basiscode of in software-packages.Veilige methodes ter voorkoming van veranderingen in basis code of in software packages
    APO_U.08.03(Industrie) good practiceVoor het creëren van programmacode wordt gebruik gemaakt van best practices (gestructureerde programmering).Voor het creëren van programma code wordt gebruik gemaakt van good practices
    APO_U.08.04(Industrie) good practiceHet gebruik van onveilig programmatechnieken is niet toegestaan.Geen gebruik van onveilig programmatechnieken
    APO_U.08.05(Industrie) good practiceDe programmacode is beschermd tegen ongeautoriseerde wijzigingen.(Applicatie)code is beschermd tegen ongeautoriseerde wijzigingen
    APO_U.08.06(Industrie) good practiceActiviteiten van applicatiebouw worden gereviewd.Activiteiten van applicatiebouw worden gereviewd
    APO_U.08.07Juiste vaardigheden en toolsDe ontwikkelaars zijn adequaat opgeleid en zijn in staat om binnen het project de noodzakelijke en in gebruik zijnde tools te hanteren.De ontwikkelaars zijn adequaat opgeleid en in staat de noodzakelijke en gebruikte tools te hanteren
    APO_U.09.01BedrijfsfunctionaliteitenVanuit de interne optiek van de organisatie richten bepaalde type functionarissen zich tijdens de ontwikkelactiviteiten en in relatie tot de beveiligingseisen op het testen van functionele requirements (onder andere business rules).Functionarissen testen functionele requirements
    APO_U.09.02BeveiligingsfunctionaliteitenDe functionaliteiten worden na integratie van de ontwikkelde software (nogmaals) specifiek vanuit beveiligingsoptiek getest in de infrastructuur.In de infrastructuur wordt specifiek getest vanuit beveiligingsoptiek
    APO_U.10.01AcceptatietestsVoor acceptatietesten van (informatie)systemen worden gestructureerde testmethodieken gebruikt. De testen worden bij voorkeur geautomatiseerd worden uitgevoerd.Voor acceptatietesten van (informatie)systemen worden gestructureerde testmethodieken gebruikt
    APO_U.10.02AcceptatietestsVan de resultaten van de testen wordt een verslag gemaakt.Van de resultaten van de testen wordt een verslag gemaakt
    APO_U.10.03AcceptatietestsTestresultaten worden formeel geëvalueerd en door de betrokken informatiesysteemeigenaar beoordeeld, waarna - na te zijn goedgekeurd - overgegaan wordt naar de volgende fase.Testresultaten worden formeel geëvalueerd en beoordeeld
    APO_U.10.04AcceptatietestsAcceptatietesten worden uitgevoerd in een representatieve acceptatie-testomgeving. Deze omgeving is vergelijkbaar met de toekomstige productieomgeving.Acceptatietesten worden uitgevoerd in een representatieve acceptatietest omgeving
    APO_U.10.05AcceptatietestsVoordat tot acceptatie in de productieomgeving wordt overgegaan, worden acceptatiecriteria vastgesteld en passende testen uitgevoerd.Vastgestelde acceptatiecriteria en passend uitgevoerde tests voorafgaand aan acceptatieproductie overgang
    APO_U.10.06AcceptatietestsTenzij geanonimiseerd worden productiegegevens niet gebruikt als testgegevens.Tenzij geanonimiseerd worden productiegegevens niet gebruikt als testgegevens
    APO_U.10.07AcceptatietestsBij de acceptatietest wordt getoetst of het geleverde product overeenkomt met hetgeen is afgesproken. Hierbij is de testfocus onder andere gericht is op:
  • het testen van de functionele requirements;
  • het testen van de business rules voor de betrokken bedrijfsprocessen;
  • de beveiligingseisen die verband houden met betrokken bedrijfsprocessen.
  • Bij acceptatietest wordt getoetst of het geleverde product overeenkomt met hetgeen is afgesproken
    APO_U.11.01TestgegevensDe volgende richtlijnen worden toegepast om operationele gegevens die voor testdoeleinden worden gebruikt, te beschermen:
  • de toegangsbeveiligingsprocedures die gelden voor besturingssystemen gelden ook voor testsystemen;
  • voor elke keer dat besturingsinformatie naar een testomgeving wordt gekopieerd, wordt een afzonderlijke autorisatie verkregen;
  • besturingsinformatie wordt onmiddellijk na voltooiing van het testen uit een testomgeving verwijderd;
  • van het kopiëren en gebruiken van besturingsinformatie wordt verslaglegging bijgehouden om in een audittraject te voorzien.
  • Richtlijnen worden toegepast om operationele gegevens die voor testdoeleinden worden gebruikt te beschermen
    APO_U.12.01Beveiligde ontwikkelomgevingenSysteemontwikkelomgevingen worden passend beveiligd op basis van een expliciete risicoafweging. Deze afweging heeft zowel de ontwikkelomgeving als ook het te ontwikkelen systeem in scope.Uitgangspunt voor systeemontwikkeling trajecten is een expliciete risicoafweging
    APO_U.12.02Beveiligde ontwikkelomgevingenDe organisatie heeft logische en/of fysieke scheidingen aangebracht tussen de ontwikkel-, test-, acceptatie- en productie-omgeving, elk met een eigen autorisatiestructuur en werkwijze, zodat sprake is van een beheerst ontwikkel- en onderhoudsproces.Logisch en/of fysiek gescheiden Ontwikkel, Test, Acceptatie en Productie omgevingen
    APO_U.12.03Beveiligde ontwikkelomgevingenDe taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de betrokken functionarissen in de ontwikkel-, test-, acceptatie- en productie- omgevingen worden uitgevoerd conform onderkende rollen.De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden worden uitgevoerd conform de onderkende rollen
    APO_U.12.04beveiligde ontwikkelomgevingenVoor remote-werkzaamheden is een werkwijze vastgelegd.Voor remote werkzaamheden is een werkwijze vastgelegd
    APO_U.12.05Beveiligde ontwikkelomgevingenOntwikkelaars hebben geen toegang tot de productieomgeving.Ontwikkelaars hebben geen toegang tot productieomgeving
    APO_U.12.06Beveiligde ontwikkelomgevingenVoor het kopiëren/verplaatsen van configuratie-items tussen de omgevingen gelden overdrachtsprocedures.Overdrachtsprocedures voor het kopiëren/verplaatsen van configuratie items tussen de omgevingen
    APO_U.12.07Beveiligde ontwikkelomgevingenDe overdracht van de ontwikkel- naar de testomgeving vindt gecontroleerd plaats met een implementatieplan.De overdracht van Ontwikkel- naar de Testomgeving vindt gecontroleerd plaats
    APO_U.12.08Beveiligde ontwikkelomgevingenDe overdracht van de test- naar de acceptatie-omgeving vindt procedureel door daartoe geautoriseerde personen plaats.De overdracht van de Test- naar de Acceptatieomgeving vindt procedureel plaats
    APO_U.12.09Beveiligde ontwikkelomgevingenDe overdracht naar de productie-omgeving vindt procedureel plaats door daartoe geautoriseerde personen.De overdracht naar de Productieomgeving vindt gecontroleerd plaats
    APO_U.13.01KoppelingsrichtlijnenKoppelingen tussen applicaties worden uitgevoerd met vastgestelde procedures en richtlijnen.Koppelingen tussen applicaties worden uitgevoerd volgens vastgestelde procedures en richtlijnen
    APO_U.13.02KoppelingsrichtlijnenVan het type koppelingen is een overzicht aanwezig.Van het type koppelingen is een overzicht aanwezig
    APO_U.13.03KoppelingsrichtlijnenKoppelingen worden uitgevoerd via geautoriseerde opdrachten.Koppelingen worden uitgevoerd op basis van geautoriseerde opdrachten
    APO_U.13.04koppelingsrichtlijnenDe uitgevoerde koppelingen worden geregistreerd.De uitgevoerde koppelingen worden geregistreerd
    APO_U.14.01LoggingWelke ongeoorloofde en onjuiste activiteiten gelogd moeten worden, is vastgelegd.Vastgelegd is welke ongeoorloofde en onjuiste activiteiten gelogd moeten worden
    APO_U.14.02LoggingInformatie over autorisatie(s) wordt vastgelegd.Informatie ten aanzien van autorisatie(s) wordt vastgelegd
    APO_U.14.03LoggingDe loggegevens zijn beveiligd.De loggegevens zijn beveiligd
    APO_U.14.04LoggingDe locatie van de vastlegging van de loggegevens is vastgesteld.De locatie van de vastlegging van de loggegevens is vastgesteld
    APO_U.14.05MonitoringDe applicatie geeft signalen aan de beveiligingsfunctionarissen dat loggegevens periodiek geëvalueerd en geanalyseerd moeten worden.De applicatie geeft signalen dat loggegevens periodiek geëvalueerd en geanalyseerd moet worden
    APO_U.14.06MonitoringDe frequentie (wanneer) van monitoring en het rapporteren hierover (aan wie wat) is vastgelegd.De frequentie (wanneer) van monitoring en het rapporteren hierover is vastgelegd
    APO_U.15.01Applicatie-architectuurDe architect heeft een actueel document van het te ontwikkelen informatiesysteem opgesteld. Het document:
  • heeft een eigenaar;
  • is voorzien van een datum en versienummer;
  • bevat een documenthistorie (wat is wanneer en door wie aangepast);
  • is actueel, juist en volledig;
  • is door het juiste (organisatorische) niveau vastgesteld/geaccordeerd.
  • De architect heeft een actueel document van het te ontwikkelen informatie systeem opgesteld
    APO_U.15.02Applicatie-architectuurHet architectuurdocument wordt actief onderhouden.Het architectuur document wordt actief onderhouden
    APO_U.15.03Applicatie-architectuurDe voorschriften, methoden en technieken voor applicatiearchitectuur worden toegepast.De voorschriften en de methoden en technieken ten aanzien van applicatie architectuur worden toegepast
    APO_U.15.04SamenhangTussen in- en uitstroom van gegevens en de inhoud van de gegevensberichten bestaat een aantoonbare samenhang.Samenhang tussen in- en uitstroom van gegevens en de inhoud van gegevensberichten
    APO_U.15.05SamenhangHet is aantoonbaar dat de onderliggende infrastructuurcomponenten beveiligd zijn met beveiligingsbaselines (onder andere uitschakeling van overbodige functionaliteiten).Dat de onderliggende infrastructuurcomponenten beveiligd zijn op basis van security baselines aantoonbaar
    APO_U.15.06SamenhangDe relatie tussen de persoonsgegevens die gebruikt worden binnen de applicatie en de persoonsgegevens, van interne en externe ontvangers van de door de applicatie opgeleverde gegevens, is inzichtelijk.De relatie tussen de persoonsgegevens is inzichtelijk
    APO_U.16.01FaciliteitenHet tool ondersteunt alle fasen van het ontwikkelproces voor het documenteren van analyses, specificaties, programmatuur, testen en rapportages.Het tool ondersteunt alle fasen van het ontwikkelproces
    APO_U.16.02FaciliteitenHet tool biedt een bepaald framework voor het structureren van de ontwikkelfasen en het bewaken van afhankelijkheden.Framework voor het structuren van de ontwikkelfasen en het bewaken van afhankelijkheden
    APO_U.16.03FaciliteitenHet tool beschikt over faciliteiten voor versie- en releasebeheer.Het tool beschikt over faciliteiten voor versie- en releasebeheer
    APO_U.16.04FaciliteitenHet tool beschikt over faciliteiten voor:
  • het registreren van eisen en wensen;
  • het afhandelen van fouten;
  • het beveiligen van registraties (programmacode);
  • het continu integreren van componenten;
  • het kunnen switchen tussen de fasen: specificeren, ontwikkelen en testen.
  • Faciliteiten van het tool
    APO_U.16.05FaciliteitenHet tool beschikt over faciliteiten voor de koppelingen met externe bronnen.Het tool beschikt over faciliteiten voor de koppelingen met externe bronnen

    Control (normen)

    export normen Control als csv

    IDtrefwoordStellingNorm
    APO_C.01.01RichtlijnenDe projectorganisatie beschikt over controlerichtlijnen voor de evaluatie van de producten die uit de ontwikkelfasen voortvloeien, zoals een requirementsanalyse en de specificatie van software.Controle richtlijnen voor de evaluatie van de producten die uit de ontwikkelfasen voorvloeien
    APO_C.01.02RichtlijnenDe projectorganisatie beschikt over evaluatierichtlijnen voor het evalueren van intern ontwikkelde en extern verworven code die zijn opgeleverd tijdens de ontwikkelfasen: requirementsanalyse, specificatie en programmacode.Evaluatierichtlijnen voor het evalueren van intern ontwikkelde en extern verworven code
    APO_C.01.03RichtlijnenDe projectorganisatie beschikt over controlerichtlijnen die binnen de relevante beheerprocessen, versiebeheer, quality assurance en quality control worden toegepast voor het evalueren van de ontwikkelactiviteiten.Controle richtlijnen die binnen de relevante beheerprocessen worden toegepast
    APO_C.01.04RichtlijnenDe projectorganisatie beschikt over een kwaliteitshandboek waarin procedures zijn opgenomen voor het toepassen van quality assurance- en quality control-methodiek en reviewrichtlijnen voor de ontwikkelde producten.Het kwaliteitshandboek bevat procedures voor Quality Control en Quality Assurance methodiek en reviewrichtlijnen
    APO_C.01.05RichtlijnenDe quality assurance-methodiek wordt conform de richtlijnen nageleefd.De Quality Assurance methodiek wordt conform de richtlijnen nageleefd
    APO_C.01.06Controle-activiteiten en rapportagesDe projectorganisatie voert controle-activiteiten uit over de ontwikkelactiviteiten en beheerprocessen gerelateerd aan het ontwikkelproces en stelt hierover rapportages op.Controleactiviteiten en rapportages over de ontwikkelactiviteiten en bijbehorende beheerprocessen
    APO_C.01.07OntwikkelactiviteitenPeriodiek worden het applicatieontwikkelingsproces, de testcycli en de kwaliteit van de programmacode beoordeeld conform de opgestelde richtlijn.Het applicatieontwikkelproces, de testcyclus en programmacodekwaliteit worden periodiek beoordeeld
    APO_C.02.01ProcesmatigeHet versiebeheerproces is beschreven, vastgesteld door het management en toegekend aan een verantwoordelijke functionaris.Versiemanagement is beschreven, vastgesteld en toegekend aan een verantwoordelijke functionaris
    APO_C.02.02ProcesmatigeIn het versiebeheerproces is vastgelegd welke applicatie-objecten in het ondersteunend tool, zoals het functioneel en technisch ontwerp en resultaten van sprints bij Agile-ontwikkeling, worden vastgelegd.Versiemanagement beschrijft welke applicatieobjecten in het ondersteunend tool worden vastgelegd
    APO_C.02.03ProcesmatigeHet versiebeheerproces wordt ondersteund met procedures en werkinstructies.Versiemanagement wordt ondersteund met procedures en werkinstructies
    APO_C.02.04EfficiënteEen versiebeheertool wordt toegepast die onder andere:
    • het vastleggen van versies van ontwikkelproducten ondersteunt;
    • het vastleggen van versies van programmacode ondersteunt;
    • het vastleggen van versies voorkomend in verschillende omgevingen (zoals Ontwikkel, Test, Acceptatie en Productie (OTAP)) ondersteunt;
    • toegangsmogelijkheden voor verschillende rollen ondersteunt.
    Ondersteuning vanuit het toegepaste versiebeheertool
    APO_C.03.01Procesmatig en procedureelHet patchmanagementproces en de noodzakelijke patchmanagementprocedures zijn beschreven, vastgesteld door het management en bekendgemaakt aan de ontwikkelaars.Patchmanagement en noodzakelijke patchmanagement procedures zijn beschreven, vastgesteld en bekendgemaakt
    APO_C.03.02Procesmatig en procedureelDe ontwikkelaars zijn bekend met hun formeel vastgelegde verantwoordelijkheden voor patchmanagement.Ontwikkelaars zijn wat betreft patchmanagement bekend met hun formeel vastgelegde verantwoordelijkheden
    APO_C.03.03Procesmatig en procedureelHet al dan niet uitvoeren van de patches voor programmacode is geregistreerd.Het al dan niet uitvoeren van de verworven patches voor programmacode is geregistreerd
    APO_C.03.04Technische kwetsbaarhedenHet beheer van technische kwetsbaarheden in de code uit externe bibliotheken omvat minimaal een risicoanalyse van de kwetsbaarheden en eventueel penetratietests en patching.Het beheer van technische kwetsbaarheden in code uit externe bibliotheken
    APO_C.03.05Technische kwetsbaarhedenBij het ontwikkelen van code installeert de ontwikkelaar, tenzij risicoanalyses anders uitwijzen, alle noodzakelijke patches en fixes die door fabrikanten beschikbaar worden gesteld.Installeren van alle noodzakelijke door de leveranciers beschikbaar patches en fixes
    APO_C.03.06TijdigUpdates/patches voor kwetsbaarheden waarvan de kans op misbruik en ontstane schade hoog is, worden zo spoedig mogelijk doorgevoerd.Updates en patches voor kwetsbaarheden waarvan de kans op misbruik en ontstane schade hoog is
    APO_C.04.01Configuratie-administratie (CMDB)Softwareconfiguratie-items worden conform procedures en met hulpmiddelen vastgelegd.Software configuratiescomponenten worden conform procedures vastgelegd
    APO_C.04.02Configuratie-administratie (CMDB)De configuratie-administratie is alleen toegankelijk voor hiertoe geautoriseerd personeel.De configuratie administratie is alleen toegankelijk voor hiertoe geautoriseerd personeel
    APO_C.04.03Configuratie-administratie (CMDB)Wijzigingen in softwareconfiguratie-items worden volgens een gestandaardiseerd proces vastgelegd in de CMDB.Wijzigingen in softwareconfiguratie conform gestandaardiseerd proces vastgelegd in de CMDB
    APO_C.05.01Quality assurance-procesDe projectorganisatie beschikt over een quality assurance-methodiek voor de ontwikkelde softwareproducten en ziet toe op de naleving van deze methodiek.Het compliance management proces is gedocumenteerd en vastgesteld
    APO_C.05.02Quality assurance-procesConform de quality assurance-methodiek is een quality assurance-proces ingericht voor het uitvoeren van quality assurance-activiteiten gedurende alle fasen van de ontwikkelcyclus en waarbij aandacht wordt besteed aan:
  • het evalueren van de requirementsanalyse, het ontwerp, de bouw, het testen en het opleveren van software;
  • het evalueren of de beveiligingscontrols (beleid, methoden en geprogrammeerde mechanismen voor de betrouwbaarheid, integriteit, vertrouwelijkheid en controleerbaarheid) zoals overeengekomen tijdens het risico-assessment zijn ontwikkeld en adequaat functioneren;
  • het vaststellen of de ontwikkelmethodologie is opgevolgd.
  • De noodzakelijke eisen voor het compliance proces samengevat en vastgelegd
    APO_C.05.03Quality assurance-procesDe resultaten uit de quality assurance-onderzoeken worden geapporteerd aan de verantwoordelijken die verbetermaatregelen initiëren.Rapportage van de resultaten uit de QA-onderzoeken aan verbetermaatregelen initiërende verantwoordelijken
    APO_C.05.04Quality assurance-procesToetsingsafspraken en -resultaten zijn beknopt en SMART (Specfiek, Meetbaar, Realistisch en Tijdgebonden) vastgelegd.Toetsingsafspraken en resultaten zijn beknopt en SMART vastgelegd
    APO_C.06.01Compliance-managementprocesHet compliance-managementproces, bestaande uit de sub-processen planning, evaluatie, rapportering en correctie/implementatie is gedocumenteerd en vastgesteld door het management.De Quality Assurancemethodiek voor de ontwikkelde software producten wordt nageleefd
    APO_C.06.02Compliance-managementprocesVoor het compliance-proces hebben de desbetreffende stakeholders de noodzakelijke eisen uit de verschillende bronnen samengevat en vastgelegd. Hierbij is aandacht geschonken aan:
  • wet- en regelgeving (Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), wet Computercriminaliteit, Encryptie e.d.) die invloed hebben op het ontwikkelen van applicaties;
  • het vertalen van de wet- en regelgeving en het overeengekomen informatiebeveiligingsbeleid, de architectuur en de standaarden tot concrete maatregelen binnen het ontwikkelproces;
  • het rapporteren van de evaluatie van compliance-checks op wet- en regelgeving en overeengekomen beleid, architectuur en standaarden die beschikbaar zijn gesteld aan het management;
  • het vastleggen van de verplichtingen voor security-compliance in een autorisatiematrix.
  • Gedurende alle fasen van het ontwikkelcyclus worden Quality Assurance activiteiten uitgevoerd
    APO_C.07.01Verandering van besturingsplatformsBij verandering van besturingssystemen wordt onder andere het volgende getest:
  • de toepassingscontrole procedures;
  • het vaststellen of de veranderingen aan het besturingssysteem een permanente karakter hebben;
  • het vaststellen of de veranderingen invloed hebben op de beschikbaarheid van de functionaliteiten van de applicatie en invloed hebben op de beveiliging van de applicatie;
  • het vaststellen dat de juiste veranderingen plaatsvinden aan de bedrijfscontinuïteitsplannen.
  • Testen bij verandering van besturingssystemen
    APO_C.08.01Structuur van de beheersprocessenDe samenhang van de beheersprocessen wordt met een processtructuur vastgelegd.De samenhang van de beheersprocessen wordt door middel van een processtructuur vastgelegd
    APO_C.08.02FunctionarissenDe belangrijkste functionarissen (stakeholders) voor de beheerorganisatie zijn benoemd en de onderlinge relaties zijn met een organisatieschema inzichtelijk gemaakt.De belangrijkste functionarissen en hun onderlinge relaties zijn inzichtelijk
    APO_C.08.03Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdhedenDe verantwoordelijkheden voor de beheerprocessen zijn aan een specifieke functionaris toegewezen en vastgelegd.De verantwoordelijkheden zijn aan een specifieke functionaris toegewezen en vastgelegd
    APO_C.08.04Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdhedenDe projectorganisatie heeft de taken en verantwoordelijkheden voor het uitvoeren van de evaluatie- en beheerswerkzaamheden beschreven en de bijbehorende bevoegdheden vastgelegd in een autorisatiematrix.De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor de evaluatie- en beheerwerkzaamheden zijn beschreven